Hoàn thiện khung pháp lý cho các dự án đường sắt quy mô lớn
Ngày 8/9, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh chủ trì cuộc họp các Ban chỉ đạo và các Tổ giúp việc của Bộ về tình hình thực hiện dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Báo cáo tại cuộc họp, ông Lê Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, nhiều nhiệm vụ chung quan trọng đã triển khai thực hiện. Về hoàn thiện thể chế, chính sách liên quan, công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật đã cơ bản hoàn thành.
Cụ thể, Quốc hội đã ban hành 3 Luật, 2 Nghị quyết; Chính phủ ban hành 6 Nghị định, 4 Nghị quyết; Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt 2 Đề án. Ngoài ra, Bộ Công Thương đang tiếp tục rà soát hoàn thiện báo cáo Thủ tướng Chính phủ Đề án phát triển công nghiệp đường sắt.
Về hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn, đã rà soát, hoàn thiện, ban hành, công bố các tiêu chuẩn, quy chuẩn kĩ thuật. Các dự án được phép áp dụng trực tiếp tiêu chuẩn nước ngoài, đảm bảo tuân thủ các quy định của Luật Xây dựng, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật và quy định của pháp luật khác có liên quan.
Theo Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, hiện các dự án đường sắt cơ bản không gặp vướng mắc trong việc áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật.
Ngoài ra, Bộ Xây dựng cũng đã ban hành các đơn giá, định mức liên quan đến triển khai các dự án. Cụ thể, ban hành 15.729 định mức chung và 13.585 định mức áp dụng riêng cho dự án thành phần 2 thuộc dự án đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Liên quan đến các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, Bộ Xây dựng đã tổ chức xác định, hoàn thiện hồ sơ 8 nhiệm vụ, gửi Bộ Khoa học và Công nghệ. Hiện nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đã có ý kiến 8/8 nhiệm vụ, trong đó đề nghị thực hiện 6/8 nhiệm vụ, 1 nhiệm vụ không thẩm định và 1 nhiệm vụ đề nghị chưa thực hiện giai đoạn này.
Tiến độ triển khai dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam
Về tình hình triển khai các dự án, Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, đối với đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, hiện chủ đầu tư đã ký hợp đồng gói thầu tư vấn hỗ trợ dự án; tư vấn hỗ trợ dự án đã lập nhiệm vụ, dự toán, hồ sơ yêu cầu gói thầu lập Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án.
Hiện đang triển khai các thủ tục lựa chọn các tư vấn giai đoạn chuẩn bị đầu tư như tư vấn khảo sát, lập Báo cáo nghiên cứu khả thi; tư vấn giám sát khảo sát; tư vấn lập báo cáo đánh giá tác động môi trường.
Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam có tổng vốn sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, tương đương 67 tỷ USD. Tuyến đường dài 1.541km, điểm đầu tại ga Ngọc Hồi (Hà Nội), điểm cuối tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua 15 tỉnh, thành phố. Tuyến được thiết kế với tốc độ 350km/h, gồm 23 ga, trong đó có 5 ga hàng hóa.
Tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng khởi công một số hạng mục đầu tiên
Đối với dự án đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 40/2026/QH16 về điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án.
Về tình hình triển khai, dự án được chia thành các dự án thành phần, tiểu dự án.
Đến nay, dự án thành phần 1 (đầu tư hạ tầng kết nối các ga trên tuyến và quảng trường ga) đã khởi công gói thầu XL01 gồm 5 vị trí ga ngày 19/12/2025.
Hiện Ban Quản lý Dự án Đường sắt đang triển khai thi công san lấp mặt bằng quảng trường tại 3 vị trí ga Lào Cai, Phú Thọ và Nam Hải Dương. Hai vị trí ga Bắc Hồng và Lương Tài chưa thể triển khai thi công đồng loạt do mặt bằng bàn giao còn nhỏ lẻ, chưa đảm bảo điều kiện thi công.
Với tuyến kết nối và quảng trường của 15 ga còn lại hiện đang thực hiện khảo sát, thiết kế kỹ thuật, dự kiến hoàn thành để triển khai lựa chọn nhà thầu xây lắp, tổ chức thi công từ quý 4/2026.
Dự án thành phần 2 (dự án đầu tư xây dựng công trình đường sắt) hiện đang được tổng hợp hoàn thiện hồ sơ Báo cáo nghiên cứu khả thi theo quy định để trình Hội đồng thẩm định. Các thủ tục pháp lý quan trọng như báo cáo đánh giá tác động môi trường, phương án đảm bảo thoát lũ, an toàn đê điều, xác định cấp độ thông tin hệ thống và yêu cầu đảm bảo quốc phòng, an ninh cũng đang được tích cực triển khai.
Chủ đầu tư đồng thời thực hiện lựa chọn tư vấn để lập, giám sát và thẩm tra thiết kế kỹ thuật.
Khởi công dự án đường sắt tốc độ cao tháng 12/2027
Phát biểu kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đánh giá hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan, các tiêu chuẩn, quy chuẩn, đơn giá, định mức với khối lượng lớn đã cơ bản hoàn thành. Đây là tiền đề, cơ sở quan trọng để thời gian tới các dự án triển khai thuận lợi, giảm thiểu vướng mắc.
Để thúc đẩy tiến độ triển khai các dự án, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu Ban Quản lý dự án Thăng Long, Ban Quản lý dự án Đường sắt xây dựng kế hoạch chi tiết triển khai dự án, rõ hạng mục công việc, tiến độ từ công tác giải phóng mặt bằng, tư vấn, khảo sát, thi công… phân công nhiệm vụ cụ thể rõ người, rõ việc.
Đối với việc phân chia các gói thầu gồm kết cấu hạ tầng đoạn tuyến, nhà ga, phương tiện, thiết bị và vật tư, Bộ trưởng đề nghị nghiên cứu kỹ nhằm đảm bảo chủ trương sử dụng sản phẩm, dịch vụ trong nước, qua đó thúc đẩy sản xuất và phát triển kinh tế.
Bên cạnh tiến độ xây dựng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh yêu cầu phát triển khoa học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực cho lĩnh vực đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị; đào tạo nhân lực.
Riêng với đào tạo nguồn nhân lực, cần rà soát, xác định rõ nhu cầu từng trình độ, nghề nghiệp theo lộ trình, đảm bảo vừa đáp ứng nhân lực triển khai dự án và vận hành sau này, vừa đáp ứng nhu cầu phát triển đường sắt, tránh đào tạo dàn trải, dẫn đến dư thừa nhân lực sau này khi các dự án đã hoàn thành đầu tư.
“Đối với 2 dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng phải cố gắng triển khai theo các mốc tiến độ đã đề ra. Riêng với dự án đường sắt tốc độ cao, phải nỗ lực để khởi công dự án vào tháng 12/2027”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.
Thiên An