Chủ động tháo gỡ vướng mắc, lấy học sinh làm trung tâm
Ngày 21/10, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo trao đổi về việc triển khai Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT, với sự tham gia trực tiếp của đại diện ngành giáo dục và các cơ sở giáo dục trên địa bàn. Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, tham dự trực tuyến, trao đổi và giải đáp những vấn đề được các nhà trường quan tâm.
Theo ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, dù Thông tư chưa chính thức có hiệu lực nhưng đã nhận được sự quan tâm lớn từ các trường học và phụ huynh. Trong quá trình chuẩn bị thực hiện, nhiều cơ sở giáo dục còn có cách hiểu khác nhau về phạm vi áp dụng, phương thức tổ chức và kinh phí, dẫn đến những vướng mắc cần được giải đáp.
Hội thảo được tổ chức nhằm lắng nghe ý kiến từ cơ sở, làm rõ các nội dung còn chưa thống nhất và định hướng triển khai trên toàn Thành phố.
Trước lo ngại Thông tư 85 đồng nghĩa với việc phải chấm dứt toàn bộ chương trình liên kết đang thực hiện, lãnh đạo Sở khẳng định không phải tất cả chương trình đều phải dừng. Việc tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt từng hoạt động cần căn cứ vào mục tiêu, nội dung, điều kiện tổ chức và quy định hiện hành.
Bà Phạm Thị Bé Hiền, Trưởng phòng Giáo dục Phổ thông thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh: “Mọi sự điều chỉnh, sắp xếp của các nhà trường phải thực hiện trên tinh thần đảm bảo quyền lợi của học sinh, hạn chế tối đa việc xáo trộn khung giờ học tập và lịch đưa đón của phụ huynh học sinh”.
Quan điểm này đặt ra yêu cầu các trường rà soát chương trình thận trọng, tránh dừng hoạt động thiếu căn cứ hoặc thay đổi thời khóa biểu đột ngột, ảnh hưởng đến học sinh và gia đình.
Phân định rõ hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu
Tại hội thảo, ông Thái Văn Tài phân tích sự khác biệt giữa hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học, đồng thời lưu ý việc phân loại phải dựa trên bản chất nội dung, không phải tên gọi của chương trình.
Hoạt động giáo dục tăng cường hướng đến việc bổ sung kiến thức nền tảng, củng cố năng lực cơ bản và hỗ trợ học sinh đáp ứng mục tiêu Chương trình giáo dục phổ thông. Những nội dung như kiến thức trí tuệ nhân tạo (AI) cơ bản, giáo dục STEM, kỹ năng sống nền tảng, tin học, năng lực số và củng cố ngoại ngữ có thể thuộc nhóm này, tùy mục tiêu thiết kế.
Trong khi đó, hoạt động theo nhu cầu người học tập trung mở rộng kiến thức, phát triển năng khiếu và đáp ứng sở thích cá nhân. Các nội dung như lập trình nâng cao, robot chuyên sâu, nghệ thuật, thể thao thành tích cao hoặc ngoại ngữ chuyên sâu có thể được tổ chức theo hướng này.
Sự phân định có ý nghĩa trực tiếp đối với cơ chế kinh phí. Những nội dung giáo dục tăng cường thuộc trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước theo quy định cần được tổ chức bằng nguồn lực phù hợp, bảo đảm học sinh được tiếp cận mà không phải đóng các khoản phí trái quy định. Với hoạt động theo nhu cầu, việc tổ chức và thu chi phải tuân thủ quy định hiện hành, bảo đảm tính tự nguyện, công khai và minh bạch.
Ông Thái Văn Tài nhấn mạnh tên gọi của một đề án không quyết định bản chất hoạt động; yếu tố quan trọng là nội dung kiến thức, mục tiêu giáo dục và đối tượng thụ hưởng.
Chẳng hạn, với chương trình trí tuệ nhân tạo, kiến thức nền tảng cần thiết cho học sinh phổ thông có thể thuộc nhóm tăng cường, tạo cơ hội tiếp cận bình đẳng. Các nội dung chuyên sâu về lập trình AI hoặc phát triển ứng dụng dành cho học sinh có năng khiếu, sở thích có thể được tổ chức theo nhu cầu, với cơ chế kinh phí phù hợp.
Từ đó, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị Thành phố Hồ Chí Minh rà soát các đề án hiện hành, đưa nội dung nền tảng vào kế hoạch giáo dục chung và phân định rõ phần phục vụ nguyện vọng riêng của người học.
Đặc biệt, nhà trường không thể đổi tên một chương trình tăng cường thành hoạt động theo nhu cầu chỉ để thu phí phụ huynh. Việc phân loại phải dựa trên nội dung thực tế, tránh phát sinh khoản thu không phù hợp hoặc khiến học sinh mất cơ hội tiếp cận kiến thức thiết yếu.
Bảo đảm công bằng nhưng không cào bằng
Theo ông Thái Văn Tài, công bằng giáo dục trước hết là bảo đảm mọi học sinh có cơ hội tiếp cận những kiến thức nền tảng, không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế gia đình. Vì vậy, các trường cần xây dựng kế hoạch giáo dục tăng cường phù hợp với đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực hiện có.
Tuy nhiên, công bằng không đồng nghĩa với cào bằng. Trong khi hoạt động tăng cường cần bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng, hoạt động theo nhu cầu phải tôn trọng lựa chọn thực chất của từng học sinh, không gây áp lực tham gia hoặc phân biệt đối xử.
Học sinh có thể lựa chọn hai trong bốn hoặc ba trong bốn nội dung tự chọn theo nguyện vọng và năng lực, nếu phương án tổ chức đáp ứng quy định và không ảnh hưởng đến quyền lợi của những học sinh khác.
Để bảo đảm tính tự nguyện, nhà trường cần công khai mục tiêu, nội dung, kinh phí và điều kiện tham gia, giúp phụ huynh có đầy đủ thông tin trước khi quyết định. Việc không đăng ký hoạt động có thu phí cũng không được làm ảnh hưởng đến quyền lợi học tập chính khóa của học sinh.
Cách tiếp cận này vừa bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục thiết yếu, vừa tạo điều kiện để học sinh phát triển năng lực, sở thích và định hướng cá nhân.
Triển khai linh hoạt, không tạo áp lực cho nhà trường
Trước những lo ngại về thời điểm ngày 15/11, ông Thái Văn Tài cho biết Thông tư 85 là cơ sở pháp lý định hướng cho quá trình tổ chức hoạt động giáo dục lâu dài, không có nghĩa tất cả trường học phải đáp ứng đầy đủ mọi điều kiện về cơ sở vật chất và nhân sự ngay từ ngày văn bản có hiệu lực.
Trong năm đầu triển khai, các trường nên ưu tiên những nội dung thiết thực, phù hợp với nguồn lực hiện có như trải nghiệm liên môn, củng cố kiến thức và phát triển năng lực nền tảng. Đồng thời, cần rà soát kế hoạch cũ, tránh áp dụng máy móc khi yêu cầu pháp lý đã thay đổi.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, việc triển khai còn gắn với nhiều mô hình giáo dục đặc thù như tiếng Anh tích hợp, tin học, ngoại ngữ và trường học tiên tiến, hội nhập. Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết Thành phố đang nghiên cứu, xây dựng hướng dẫn chi tiết phù hợp với từng mô hình, giúp các trường chủ động bố trí thời khóa biểu, nhân sự và dự toán kinh phí.
Trong quá trình thực hiện, các cơ sở giáo dục cần kịp thời phản ánh khó khăn để được hướng dẫn, bảo đảm cách hiểu thống nhất và hạn chế những điều chỉnh gây xáo trộn hoạt động dạy học.
Hướng đến môi trường giáo dục minh bạch, bền vững
Hội thảo ngày 21/10 góp phần làm rõ định hướng triển khai Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT, nhất là việc phân định hoạt động giáo dục tăng cường với hoạt động theo nhu cầu, xác định cơ chế kinh phí và bảo đảm quyền lựa chọn của học sinh.
Với sự hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sự chủ động của Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh cùng trách nhiệm của từng nhà trường, việc triển khai Thông tư được kỳ vọng sẽ diễn ra theo lộ trình phù hợp, vừa tuân thủ quy định, vừa hạn chế tác động đến hoạt động học tập thường ngày.
Mục tiêu cuối cùng là xây dựng môi trường giáo dục công bằng, minh bạch, trong đó mọi học sinh được tiếp cận kiến thức thiết yếu và có cơ hội phát triển năng lực, năng khiếu theo nhu cầu chính đáng của mình.
Tấn Tài