Với định hướng hình thành trung tâm, đầu mối giao thương hàng hóa xuất nhập khẩu, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy hội nhập quốc tế, đảm bảo an ninh – quốc phòng, phát triển bền vững vùng biên giới Việt Nam – Trung Quốc; mục tiêu đến năm 2030, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 9 tỷ USD.
Phát triển trên nền tảng ứng dụng công nghệ tiên tiến
Theo đó, Quyết định phê duyệt Đề án được Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc ký thay Thủ tướng và ban hành ngày 18/3 vừa qua, với mục tiêu phấn đấu đến năm 2030, năng lực vận chuyển hàng hóa thông quan qua cầu đường bộ Kim Thành và Bản Vược tăng gấp 02 lần và chi phí logistics giảm 20 – 30% cho doanh nghiệp sử dụng phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn so với hiện nay; đồng thời rút ngắn tối đa thời gian xử lý thủ tục, bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn, môi trường, dịch vụ logistics hiện đại. Tổng giá trị xuất nhập khẩu tất cả các loại hình qua 02 lối thông quan trên đạt 9 tỷ USD vào năm 2030.
Cũng theo Đề án, việc xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh tại Lào Cai, được phát triển trên nền tảng ứng dụng công nghệ tiên tiến như: trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), vận tải sử dụng phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn, không có người lái,..; bên cạnh đó, cửa khẩu thông minh được hiện đại hóa đồng bộ hạ tầng logistics đa phương thức, kết nối hiệu quả với hệ thống đường sắt, cảng cạn nội địa, đường cao tốc và kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam – Trung Quốc.
Qua đó, cửa khẩu thông minh giúp tăng năng lực, hiệu suất thông quan tại cửa khẩu, đáp ứng nhu cầu giao thương ngày càng tăng; đồng thời giải quyết căn bản tình trạng ách tắc hàng hóa, giảm chi phí vận chuyển, tối ưu hóa thông quan, bảo đảm môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút doanh nghiệp xuất nhập khẩu, tăng nguồn thu ngân sách, nâng cao chất lượng dịch vụ logistics, chống gian lận thương mại, buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng.
Cửa khẩu quốc tế Lào Cai.
Mặt khác, mô hình cửa khẩu thông minh cũng hướng tới giảm phát thải, bảo vệ môi trường, nâng cao an toàn lao động, giảm áp lực giao thông, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, chủ quyền biên giới quốc gia. Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ lưu ý: phát triển cửa khẩu thông minh phải gắn với việc thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới, ứng dụng công nghệ số trong quản lý và vận hành hoạt động xuất nhập khẩu.
Quyết định của Thủ tướng khẳng định, mô hình cửa khẩu thông minh chỉ áp dụng đối với một số chủng loại mặt hàng cụ thể, bên cạnh đó phương thức giao nhận hàng hóa truyền thống vẫn được duy trì hoạt động đồng thời.
Đối với các mặt hàng được lựa chọn thực hiện thông qua cửa khẩu thông minh, Đề án nêu rõ gồm: Mặt hàng nông sản, linh kiện điện tử xuất khẩu của Việt Nam và các nước ASEAN; mặt hàng phân bón, than cốc, hóa chất, linh kiện điện tử, thương mại điện tử và nông sản nhập khẩu từ Trung Quốc. Tuy nhiên, trong quá trình vận hành, chính quyền hai tỉnh Lào Cai, Việt Nam - Vân Nam, Trung Quốc sẽ tiếp tục chủ động trao đổi, phối hợp để từng bước mở rộng danh mục mặt hàng xuất nhập khẩu áp dụng mô hình cửa khẩu thông minh, đảm bảo phù hợp với nhu cầu thực tế, tiềm năng phát triển cũng như mục tiêu, hiệu quả tổng thể của Đề án - Quyết định phê duyệt của Thủ tướng nhấn mạnh.
Khuyến khích nguồn lực xã hội hóa, tham gia đầu tư xây dựng, vận hành các khu chức năng
Ngoài ra, Thủ tướng cũng yêu cầu thời gian thực hiện Đề án từ quý II/2026, trong đó giai đoạn 1 gồm các bước: Lựa chọn nhà đầu tư; xây dựng cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, hệ thống công nghệ thông tin; hoàn thiện cơ sở pháp lý – thực hiện từ quý II/2026 đến hết quý I/2027 đối với lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và từ quý II/2026 đến hết quý IV/2028 đối với lối thông quan Bản Vược; Giai đoạn 2 gồm các bước: Triển khai vận hành và phát triển hạ tầng cửa khẩu thông minh - từ quý II/2027 đối với lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và từ quý I/2029 đối với lối thông quan Bản Vược. Kinh phí thực hiện Đề án từ các nguồn: ngân sách nhà nước (gồm ngân sách địa phương và ngân sách trung ương theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, đầu tư công), vốn ngoài ngân sách nhà nước và các nguồn vốn hợp pháp khác. Đồng thời, lồng ghép nguồn vốn của các chương trình, đề án đã được phê duyệt và huy động nguồn kinh phí xã hội hóa để triển khai đồng bộ mô hình cửa khẩu thông minh.
Đáng chú ý, Quyết định của Thủ tướng nhấn mạnh việc phát triển mô hình cửa khẩu thông minh được triển khai trên nguyên tắc khuyến khích huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa, lựa chọn nhà đầu tư để thực hiện đầu tư xây dựng, vận hành các khu chức năng logistics, dịch vụ, hệ thống phương tiện giao thông thông minh; nhà nước tập trung đầu tư mua sắm trang thiết bị kiểm tra, kiểm soát, giám sát chuyên ngành, bảo đảm công tác quản lý nhà nước và an ninh quốc phòng.
Lào Cai - nơi đầu nguồn con sông Hồng chảy vào đất Việt.
Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc vượt thẩm quyền, các bộ, ngành trung ương và Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai chủ động phối hợp, tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.
Phạm Quỳnh
Ảnh sưu tầm dùng để minh họa