Một con tàu chở hàng neo đậu tại cảng New York vào ngày 19/11/2025, tại thành phố New York (Mỹ). Ảnh: Getty Images
Trước đó, đã xuất hiện nhiều đồn đoán rằng Tòa án Tối cao sẽ công bố phán quyết trong ngày thứ Sáu 9/1. Tuy nhiên, tòa chỉ ban hành một ý kiến pháp lý không liên quan đến vấn đề thuế quan. Thời điểm ra quyết định chính thức vẫn chưa được xác định, với khả năng sớm nhất là trong đợt công bố phán quyết tiếp theo vào ngày thứ Tư.
Khi được đưa ra, phán quyết này sẽ tập trung vào hai vấn đề trọng tâm: liệu chính quyền Tổng thống Trump có quyền sử dụng các điều khoản trong Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế hay không; và nếu việc áp thuế bị coi là không hợp lệ, liệu Mỹ có phải hoàn trả khoản thuế đã thu cho các nhà nhập khẩu hay không.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, phán quyết cuối cùng có thể không mang tính “đúng – sai” tuyệt đối. Tòa án có thể lựa chọn một phương án trung dung, chẳng hạn như chỉ trao quyền hạn hạn chế theo IEEPA và yêu cầu hoàn trả một phần thuế, hoặc đưa ra các phương án linh hoạt khác nhằm xử lý một vấn đề nhạy cảm đang được Phố Wall theo dõi sát sao.
Đáng chú ý, ngay cả trong trường hợp Nhà Trắng thất bại, chính quyền Mỹ vẫn còn nhiều công cụ pháp lý khác để tiếp tục triển khai các biện pháp thuế quan mà không cần viện dẫn tình trạng khẩn cấp theo IEEPA.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm thứ Năm thừa nhận ông dự đoán một phán quyết “chắp vá”.
“Điều không thể nghi ngờ là chúng tôi vẫn có thể tiếp tục thu thuế ở mức tương đương về tổng doanh thu”, ông Bessent nói trong một sự kiện tại Minneapolis. “Điều đáng tiếc là nếu Tổng thống thua kiện, ông ấy sẽ mất đi sự linh hoạt trong việc sử dụng thuế quan cho mục tiêu an ninh quốc gia và đòn bẩy đàm phán”, ông nói.
Theo ông Bessent, chính quyền ông Trump đã sử dụng IEEPA một phần như biện pháp khẩn cấp nhằm ngăn chặn dòng fentanyl tràn vào Mỹ.
Mỹ khó “bỏ thuế”, nhưng có thể phải xuống thang
Theo ông Jose Torres, kinh tế trưởng tại Interactive Brokers, ngay cả khi Tòa án Tối cao chặn các mức thuế hiện tại, chính quyền Mỹ cũng sẽ không dễ dàng từ bỏ mục tiêu của mình.
“Nếu tòa án bác bỏ các mức thuế này, Washington chắc chắn sẽ tìm ra những con đường khác để đạt được mục tiêu. Tổng thống Trump rất quyết tâm thúc đẩy chương trình nghị sự này, bất chấp mọi tranh cãi,” ông Torres nhận định.
Một số quan chức Mỹ cũng thừa nhận đã chuẩn bị sẵn nhiều kịch bản thay thế trong trường hợp phán quyết không thuận lợi. Tuy vậy, theo dữ liệu từ nền tảng dự đoán Kalshi, xác suất Tòa án Tối cao ủng hộ cách áp thuế hiện nay chỉ khoảng 28%. Điều này cho thấy khả năng cao chính sách thuế quan của Mỹ sẽ phải điều chỉnh theo hướng mềm mỏng và linh hoạt hơn.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết chính quyền vẫn còn ít nhất ba công cụ khác theo Đạo luật Thương mại năm 1962 để duy trì phần lớn các mức thuế. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng nếu bị buộc phải hoàn trả thuế, ngân sách liên bang sẽ chịu áp lực đáng kể. Theo số liệu từ Bộ Tài chính Mỹ, thuế quan đã mang về khoảng 195 tỷ USD trong năm tài khóa 2025 và thêm 62 tỷ USD trong năm 2026.
Nhiều kịch bản trung dung
Các chuyên gia của Morgan Stanley cho rằng phán quyết của Tòa án Tối cao có “dư địa rất lớn cho sự linh hoạt”.
“Tòa có quyền đưa ra nhiều phương án khác nhau, chẳng hạn như thu hẹp phạm vi của các mức thuế hiện hành mà không yêu cầu xóa bỏ hoàn toàn, hoặc hạn chế việc áp dụng trong tương lai”, hai chuyên gia Ariana Salvatore và Bradley Tian nhận định.
Họ cũng cho rằng chính quyền Mỹ có thể sẽ áp dụng cách tiếp cận “mềm” hơn với chế độ thuế quan tổng thể, trong bối cảnh áp lực chính trị ngày càng tăng về vấn đề chi phí sinh hoạt.
Thực tế, tác động của thuế quan cho đến nay đã đi ngược với nhiều dự báo trước đó: lạm phát chỉ bị ảnh hưởng ở mức hạn chế, trong khi thâm hụt thương mại giảm mạnh. Riêng trong tháng 10, thâm hụt thương mại của Mỹ đã xuống mức thấp nhất kể từ sau khủng hoảng tài chính 2009, khi nhập khẩu sụt giảm đáng kể.
Anh Mai
