Không chỉ dừng lại ở một diễn đàn học thuật, buổi tọa đàm được xem là cuộc đối thoại mở giữa ba chủ thể quan trọng gồm Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp, với mục tiêu tìm lời giải cho câu hỏi lớn: Làm thế nào để KH&CN không còn là lĩnh vực mang tính biểu tượng mà thực sự tạo ra giá trị kinh tế đo lường được, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Đặt khoa học – công nghệ vào trung tâm của mô hình tăng trưởng
Trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn tăng tốc của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, các quốc gia đều xem đổi mới sáng tạo là chìa khóa nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh. Đối với Việt Nam, mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 đòi hỏi phải thay đổi mạnh mẽ mô hình tăng trưởng.
Nhiều ý kiến tại tọa đàm cho rằng, mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên và gia công truyền thống đã đến giới hạn. Thay vào đó, tăng trưởng trong giai đoạn tới phải dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong tiến trình đó, KH&CN cần được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia.
Các đại biểu nhấn mạnh, dù đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế Việt Nam đã có sự cải thiện trong những năm gần đây, nhưng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của một quốc gia có lực lượng lao động trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ nhanh và hệ thống giáo dục đại học ngày càng phát triển.
Điểm cốt lõi được đặt ra tại tọa đàm là phải tìm được cơ chế đưa KH&CN thâm nhập trực tiếp vào từng ngành kinh tế, từ sản xuất, nông nghiệp đến dịch vụ và kinh tế số, nhằm tạo ra giá trị cụ thể, định lượng được bằng năng suất, doanh thu và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Vai trò dẫn dắt của ĐHQG-HCM trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Phát biểu khai mạc tọa đàm, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc ĐHQG-HCM, khẳng định vai trò tiên phong của ĐHQG-HCM trong việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại khu vực phía Nam cũng như cả nước.
Theo GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, trong bối cảnh mới, trường đại học không thể chỉ dừng lại ở nhiệm vụ đào tạo và công bố khoa học, mà cần trở thành trung tâm kết nối tri thức với thị trường và đời sống xã hội.
Bà nhấn mạnh: “ĐHQG-HCM nhận thức rõ trách nhiệm trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dựa trên KH&CN. Chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc công bố bài báo quốc tế, mà quan trọng hơn là kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và địa phương để giải quyết các bài toán thực tiễn của xã hội”.
Để thực hiện mục tiêu đó, ĐHQG-HCM đang triển khai nhiều chiến lược mang tính dài hạn. Trong đó, đổi mới giáo dục được xem là nền tảng quan trọng nhất. Các chương trình đào tạo đang được chuyển dịch theo hướng đa ngành và liên ngành, tăng cường năng lực số, trí tuệ nhân tạo và tư duy đổi mới sáng tạo nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động tương lai.
Song song với đó, ĐHQG-HCM cũng thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần nghiên cứu ứng dụng và khởi nghiệp sáng tạo trong đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và sinh viên. Mô hình doanh nghiệp khởi nguồn từ đại học (spin-off) được xem là hướng đi chiến lược nhằm thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, đưa sản phẩm khoa học ra thị trường.
Một trong những nội dung được đánh giá cao tại tọa đàm là mô hình liên kết “Ba nhà” gồm Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, nếu nhà trường là nơi cung cấp tri thức, giải pháp công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao thì doanh nghiệp đóng vai trò thị trường ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo môi trường chính sách, tháo gỡ các rào cản pháp lý và tạo động lực cho đổi mới sáng tạo.
Tháo gỡ những “điểm nghẽn” trong ứng dụng khoa học – công nghệ
Tại tọa đàm, các chuyên gia thuộc Hội đồng SACSTI đã đưa ra nhiều phân tích sâu sắc về những “điểm nghẽn” đang cản trở việc đưa KH&CN vào tăng trưởng kinh tế.
Một trong những tồn tại lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường. Nhiều công trình khoa học đạt giải thưởng cao nhưng lại khó ứng dụng thực tế do chi phí sản xuất lớn, chưa phù hợp nhu cầu doanh nghiệp hoặc thiếu cơ chế hỗ trợ thương mại hóa.
Theo các chuyên gia, tình trạng “ngăn kéo hóa” kết quả nghiên cứu vẫn còn phổ biến, khiến nguồn lực khoa học chưa phát huy hết giá trị. Vì vậy, cần xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu ứng dụng theo hướng đồng hành giữa nhà khoa học và doanh nghiệp ngay từ giai đoạn hình thành đề tài.
Một đề xuất đáng chú ý tại tọa đàm là xây dựng các “Trung tâm thử nghiệm công nghệ” (Sandboxing). Đây sẽ là môi trường thực tế để doanh nghiệp và nhà khoa học cùng thử nghiệm sản phẩm, công nghệ mới trước khi triển khai trên diện rộng. Mô hình này không chỉ giúp giảm rủi ro thương mại hóa mà còn rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường.
Đại diện Bộ KH&CN cũng chia sẻ về những nỗ lực hoàn thiện hành lang pháp lý liên quan đến sở hữu trí tuệ, quản lý tài sản công hình thành từ nhiệm vụ KH&CN và cơ chế tài chính cho nghiên cứu ứng dụng. Việc tháo gỡ các vướng mắc về chia sẻ lợi nhuận, định giá tài sản trí tuệ và cơ chế tự chủ được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ hơn cho đội ngũ nghiên cứu.
Khoa học – công nghệ phải tạo ra giá trị đo lường được
Một nội dung trọng tâm khác của tọa đàm là làm rõ vai trò của KH&CN trong các ngành kinh tế trọng điểm.
Trong lĩnh vực công nghiệp, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần chuyển nhanh từ mô hình gia công sang làm chủ công nghệ lõi, thiết kế và nghiên cứu phát triển (R&D). Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và tự động hóa được chứng minh có thể giúp doanh nghiệp tăng năng suất lao động từ 20-30%, đồng thời tiết kiệm năng lượng và giảm tỷ lệ sai lỗi trong sản xuất.
Ở lĩnh vực nông nghiệp, KH&CN đang mở ra hướng đi mới cho phát triển bền vững, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long – nơi chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu. Công nghệ sinh học giúp tạo ra giống cây trồng thích ứng hạn mặn, trong khi Blockchain hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, nâng cao giá trị nông sản trên thị trường quốc tế.
Đối với lĩnh vực dịch vụ và kinh tế số, dữ liệu lớn (Big Data) và phân tích dữ liệu được xem là “mỏ vàng” mới của nền kinh tế. Việc khai thác hiệu quả dữ liệu khách hàng giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động kinh doanh, phát triển sản phẩm mới và gia tăng doanh thu.
Các đại biểu đồng thuận rằng hiệu quả của KH&CN cần được đánh giá bằng những chỉ số cụ thể như tỷ lệ đóng góp của TFP vào GDP, số lượng bằng sáng chế được thương mại hóa, doanh thu từ các sản phẩm công nghệ cao và số lượng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo thành công.
Khát vọng xây dựng quốc gia tự cường công nghệ
Hướng tới tầm nhìn 2030 – 2045, tọa đàm đã phác họa hình ảnh một nền kinh tế tri thức, nơi KH&CN và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo.
Trong chiến lược đó, ĐHQG-HCM được kỳ vọng sẽ trở thành “trái tim” của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo khu vực phía Nam, đóng vai trò cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, các công trình nghiên cứu đột phá và giải pháp công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Kết thúc tọa đàm, các bên thống nhất nhiều định hướng hợp tác quan trọng như xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp lớn; hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung về chuyên gia và hệ thống phòng thí nghiệm; đồng thời kiến nghị Chính phủ ban hành thêm các chính sách ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp đầu tư vào hoạt động R&D tại trường đại học.
Buổi tọa đàm đã truyền đi thông điệp mạnh mẽ rằng KH&CN không còn là lĩnh vực tách rời đời sống kinh tế, mà chính là “dòng máu” của nền kinh tế hiện đại. Với quyết tâm từ Nhà nước, sự chủ động của các trường đại học lớn và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để bước vào kỷ nguyên phát triển mới – nơi tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành nguồn lực vô tận cho sự phồn vinh của dân tộc.
Sự kiện ngày 10/5/2026 không chỉ là một cuộc thảo luận chiến lược, mà còn được xem như dấu mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi tư duy từ “làm khoa học để biết” sang “làm khoa học để tạo ra giá trị và thúc đẩy tăng trưởng bền vững”.
Tấn Tài