29 xã “sẵn sàng” lên phường: Quy mô và tiêu chí chặt chẽ
Theo kế hoạch, việc lấy ý kiến sẽ thực hiện đối với toàn bộ hộ gia đình tại 29 xã đạt đủ điều kiện. Danh sách bao gồm: An Nhơn Tây, Bình Hưng, Bình Chánh, Bà Điểm, Bình Lợi, Bình Mỹ, Đông Thạnh, Hóc Môn, Hưng Long, Long Hải, Long Điền, Nhà Bè, Hồ Tràm, Ngãi Giao, Tân An Hội, Tân Nhựt, Tân Vĩnh Lộc, Vĩnh Lộc, Xuân Thới Sơn, Thái Mỹ, Củ Chi, Đất Đỏ, Cần Giờ, Hiệp Phước, Phú Hòa Đông, Châu Pha, Long Sơn, Bàu Bàng, Bắc Tân Uyên.
Các xã này phải đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt theo Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15, như: dân số từ 21.000 người trở lên, diện tích tối thiểu 5,5 km², tỷ lệ dân số đô thị ≥50%, thu ngân sách cân đối, tỷ trọng công nghiệp - dịch vụ ≥70%, lao động phi nông nghiệp ≥70%, thu nhập bình quân cao hơn mức trung bình TP và tỷ lệ hộ nghèo thấp.
Trước đó, theo báo cáo tháng 4/2026, đã có 23/54 xã tự rà soát và gửi hồ sơ đề nghị. Một số xã còn lại cần bổ sung tài liệu minh chứng. Sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM hiện có 168 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 113 phường, 54 xã và đặc khu Côn Đảo. Việc nâng cấp sẽ giúp mở rộng không gian đô thị, nâng cao hiệu quả quản lý.
Quy trình lấy ý kiến dân chủ, chi tiết đến từng hộ
Thời gian lấy ý kiến phải hoàn thành trước ngày 18-6-2026. UBND xã phát phiếu trực tiếp đến từng hộ gia đình (mỗi hộ 1 phiếu). Tổ phát phiếu gồm 3-5 thành viên do Trưởng ban Mặt trận ấp/thôn làm tổ trưởng, phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội và người có uy tín.
Tài liệu phục vụ bao gồm:
- Dự thảo Đề án thành lập phường.
- Bản tóm tắt đề án (phương án, đánh giá tiêu chuẩn, điều kiện).
- Danh mục văn bản chủ trương của Đảng, Nhà nước.
- Kế hoạch tổ chức lấy ý kiến.
Tài liệu được niêm yết công khai, đăng tải trên cổng thông tin điện tử, phổ biến qua họp ấp/thôn và phương tiện thông tin đại chúng.
Đại diện hộ gia đình đánh dấu “đồng ý” hoặc “không đồng ý”, có thể ghi ý kiến khác và ký tên (hoặc điểm chỉ). Nếu đạt từ 50% trở lên tổng số hộ tán thành, đề án tiếp tục hoàn thiện trình HĐND xã. Nếu không đạt, tổ chức lấy ý kiến lần 2. Lần 2 vẫn không đạt thì báo cáo UBND TP xem xét.
Lộ trình 9 bước và ý nghĩa chiến lược
Toàn bộ quy trình gồm 9 bước, từ rà soát cấp xã đến trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Các mốc quan trọng:
- Hoàn thiện hồ sơ gửi Sở Nội vụ trước 26-6.
- Trình HĐND TP.HCM trong tháng 6/2026.
- Thẩm định Bộ Nội vụ, Chính phủ và quyết định cuối cùng của Quốc hội.
Nhiều xã đã có dân số vượt rất xa chuẩn phường
Nếu nhìn vào dữ liệu dân số đã công bố, có thể thấy nhiều xã ở TP.HCM hiện đã vượt rất xa ngưỡng 21.000 người để thành lập phường. Xã Bà Điểm hiện có 204.289 người, xã Đông Thạnh 190.400 người, xã Bình Hưng 183.729 người, còn xã Vĩnh Lộc 167.042 người. Chỉ riêng quy mô dân số này đã cho thấy nhiều xã không còn mang dáng dấp của một đơn vị nông thôn thông thường, mà đã vận hành như những đô thị đông dân.
Không chỉ đông dân, nhiều xã còn có quy mô diện tích rất lớn. Xã Bình Hưng hiện có 32,63 km2, xã Vĩnh Lộc 30,58 km2, trong khi xã Tân Vĩnh Lộc có dân số 164.278 người, xã Củ Chi 128.661 người, xã Tân Nhựt 115.387 người và xã Bình Chánh 76.187 người. Với quy mô như vậy, áp lực về quản lý dân cư, hạ tầng và dịch vụ công ở cấp cơ sở rõ ràng không còn nhỏ.
Áp lực đó thực tế đã được nhận diện từ trước. Cuối năm 2025, Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM đã thống nhất chủ trương bổ sung thêm 1 Phó Chủ tịch UBND cho 83 xã, phường, trong đó có 17 xã đủ điều kiện về dân số từ 50.000 người trở lên, hoặc diện tích tự nhiên từ 30 km2 trở lên, hoặc là địa bàn trọng điểm, phức tạp về an ninh trật tự. Đây là một chỉ dấu cho thấy nhiều xã hiện đã phải vận hành với khối lượng công việc vượt xa khung hành chính cấp xã thông thường.
Lợi ích của việc nâng cấp lên phường
Việc chuyển xã lên phường không chỉ thay đổi tên gọi mà mang lại nhiều lợi ích: phân cấp quản lý mạnh hơn cho chính quyền cơ sở, cải thiện hạ tầng đô thị, thu hút đầu tư, nâng cao dịch vụ công. Các khu vực như Hiệp Phước (với vành đai, cảng biển, metro) hay Cần Giờ, Củ Chi sẽ có bước chuyển mình rõ rệt, hướng tới đô thị xanh, thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu.
Quá trình đô thị hóa nhanh đòi hỏi cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn bản sắc nông thôn. Một số xã ven đô vẫn còn tỷ lệ lao động nông nghiệp cao, hạ tầng chưa đồng bộ. Do đó, lấy ý kiến dân chủ là bước quan trọng đảm bảo sự đồng thuận, tránh khiếu nại sau này.
Người dân tại các xã như Bình Chánh, Hóc Môn, Củ Chi mong đợi cải thiện giao thông, y tế, giáo dục và cơ hội việc làm sau khi lên phường. Đồng thời, cần chú trọng hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho lao động nông thôn.
Đây là phần của chiến lược lớn hơn theo Nghị quyết 18-NQ/TW và chỉ đạo Bộ Chính trị về sắp xếp đơn vị hành chính, phát triển đô thị đến 2030-2045. TP.HCM sau hợp nhất đang hướng tới siêu đô thị loại đặc biệt, với tỷ lệ đô thị hóa cao hơn. Các tỉnh lân cận như Đồng Tháp, Lâm Đồng cũng đang triển khai tương tự, cho thấy đây là xu hướng chung.
Với tiến độ gấp rút nhưng chặt chẽ, Kế hoạch 293/KH-UBND hứa hẹn mang lại diện mạo mới cho TP.HCM. Kết quả lấy ý kiến sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện đề án, góp phần xây dựng chính quyền gần dân, hiệu quả hơn.
Đăng Thy