1. Đặt vấn đề
Trong sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng và năng lực toàn diện giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Điều đó đặt ra yêu cầu phải quán triệt và vận dụng hiệu quả triết lý giáo dục của Học viện Chính trị như một cơ sở định hướng căn bản nhằm không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ chính trị trong tình hình hiện nay.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Triết lý giáo dục của Học viện Chính trị, cơ sở định hướng cho giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị
Triết lý giáo dục giữ vai trò nền tảng, định hướng xuyên suốt đối với toàn bộ hoạt động giáo dục - đào tạo, chi phối mục tiêu, nội dung, phương pháp, mô hình tổ chức và kết quả đào tạo. Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính trị và cán bộ khoa học xã hội và nhân văn quân sự cấp chiến lược, chiến dịch, Học viện Chính trị đã xác lập triết lý giáo dục với năm giá trị cốt lõi: "Tiên phong - Nhân văn - Mẫu mực - Đổi mới - Phát triển". Đây là sự khái quát có tính hệ thống, phản ánh sâu sắc yêu cầu vừa kế thừa truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam, vừa đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Giá trị Tiên phong thể hiện vai trò đi đầu của Học viện trong đào tạo, nghiên cứu lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn quân sự. Học viện không chỉ thực hiện chức năng truyền thụ tri thức mà còn giữ vai trò dẫn dắt tư duy lý luận, định hướng nhận thức, góp phần bảo vệ và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng trong Quân đội. Tính tiên phong còn được thể hiện ở khả năng nghiên cứu, dự báo các vấn đề lý luận - thực tiễn mới, giáo dục- đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị có tầm nhìn chiến lược, đủ năng lực đáp ứng yêu cầu lãnh đạo, chỉ đạo trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Giá trị Nhân văn là nền tảng xuyên suốt triết lý giáo dục của Học viện Chính trị, phản ánh mục tiêu phát triển con người toàn diện. Giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị không chỉ nhằm trang bị tri thức, kỹ năng công tác mà còn chú trọng bồi dưỡng phẩm chất đạo đức cách mạng, nhân cách, lối sống và trách nhiệm xã hội. Mọi hoạt động giáo dục - đào tạo đều hướng tới người học, tôn trọng nhân cách, khơi dậy động cơ học tập đúng đắn, tinh thần cống hiến và ý thức phục vụ Đảng, Nhà nước, Nhân dân và Quân đội.
Giá trị Mẫu mực thể hiện yêu cầu cao về chuẩn mực chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống và phong cách công tác trong toàn bộ hoạt động của Học viện. Đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục phải thực sự là những tấm gương về bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, phương pháp công tác khoa học, sư phạm quân sự chuẩn mực. Môi trường giáo dục của Học viện phải chính quy, kỷ luật, thống nhất, tạo nên nền nếp bền vững trong học tập, rèn luyện và công tác, qua đó hình thành phong cách, tác phong người cán bộ chính trị.
Giá trị Đổi mới là động lực thúc đẩy Học viện không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo. Đổi mới được tiến hành đồng bộ, toàn diện từ tư duy giáo dục, chương trình, nội dung đào tạo đến phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá. Học viện chú trọng kết hợp chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn, giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong giáo dục, nhằm phát triển năng lực tư duy độc lập, sáng tạo và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn công tác của người học.
Giá trị Phát triển là mục tiêu lâu dài, thể hiện khát vọng xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện, có uy tín khoa học cao trong và ngoài Quân đội. Phát triển không chỉ là nâng cao chất lượng đào tạo trước mắt mà còn là tạo dựng nền tảng bền vững để Học viện thích ứng linh hoạt với những biến đổi của tình hình, không ngừng nâng cao vị thế là trung tâm đào tạo cán bộ chính trị hàng đầu của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Triết lý giáo dục của Học viện Chính trị thống nhất chặt chẽ với quan điểm, đường lối của Đảng và Quân ủy Trung ương về xây dựng đội ngũ cán bộ Quân đội. Các giá trị cốt lõi đều hướng tới mục tiêu xây dựng cán bộ, nhất là cán bộ chính trị, có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; có phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Vì vậy, triết lý giáo dục không chỉ là định hướng mà còn là cơ sở quan trọng để tổ chức, triển khai và đánh giá chất lượng đào tạo cán bộ chính trị ở Học viện Chính trị hiện nay.
2.2. Vận dụng triết lý giáo dục vào nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ chính trị ở Học viện Chính trị
Vận dụng triết lý giáo dục vào nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị ở Học viện Chính trị là quá trình hiện thực hóa các giá trị cốt lõi: "Tiên phong - Nhân văn - Mẫu mực - Đổi mới - Phát triển" vào toàn bộ hoạt động đào tạo, từ xác định mục tiêu, xây dựng chương trình, nội dung, phương pháp giảng dạy đến tổ chức quản lý, kiểm tra, đánh giá và sử dụng cán bộ sau đào tạo. Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc nhằm bảo đảm cho công tác giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị vừa giữ vững định hướng chính trị, tư tưởng, vừa đáp ứng những đòi hỏi mới của thực tiễn xây dựng Quân đội trong tình hình hiện nay.
Một là, phát huy giá trị "Tiên phong" trong đổi mới tư duy đào tạo và nội dung chương trình giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị. Việc vận dụng giá trị "Tiên phong" trong giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị được thể hiện trước hết ở sự chuyển biến trong tư duy đào tạo, từ tiếp cận truyền thụ tri thức sang tiếp cận phát triển năng lực tư duy lý luận, năng lực phân tích và xử lý các vấn đề chính trị - tư tưởng nảy sinh từ thực tiễn xây dựng Quân đội. Trên cơ sở đó, nội dung đào tạo từng bước được cập nhật, bổ sung theo hướng bám sát yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đồng thời phản ánh kịp thời những vấn đề mới về lý luận và thực tiễn công tác đảng, công tác chính trị trong tình hình hiện nay.
Giá trị "Tiên phong" còn được thể hiện ở việc gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn. Thông qua việc đưa các kết quả nghiên cứu, các vấn đề thời sự - chính trị, quân sự, những tình huống thực tiễn phức tạp vào nội dung giảng dạy, quá trình đào tạo không chỉ trang bị tri thức lý luận cơ bản mà còn góp phần hình thành cho học viên tư duy độc lập, khả năng dự báo và năng lực tham mưu, đề xuất các giải pháp chính trị - tư tưởng phù hợp với từng loại hình đơn vị và nhiệm vụ cụ thể.
Bên cạnh đó, việc vận dụng giá trị "Tiên phong" trong xây dựng chương trình, nội dung đào tạo còn thể hiện ở xu hướng tăng cường tính tích hợp, liên thông giữa các học phần lý luận với các nội dung về khoa học quân sự hiện đại, chiến tranh công nghệ cao, an ninh phi truyền thống và tác động của chuyển đổi số đối với lĩnh vực chính trị - tư tưởng. Cách tiếp cận này góp phần giúp học viên không chỉ nắm vững nguyên lý, quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mà còn có khả năng vận dụng sáng tạo vào thực tiễn công tác, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội hiện nay.
Hai là, thấm sâu giá trị "Nhân văn" trong tổ chức quá trình đào tạo và xây dựng môi trường giáo dục. Vận dụng giá trị "Nhân văn" trong giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị thực chất là quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về "trồng người", coi giáo dục trước hết là quá trình bồi dưỡng con người cách mạng, phát triển hài hòa giữa đức và tài, giữa bản lĩnh chính trị và năng lực thực tiễn. Trên cơ sở đó, hoạt động đào tạo không chỉ nhằm trang bị tri thức lý luận, mà hướng tới hình thành nhân cách, lối sống, phương pháp tư duy và phong cách công tác của người cán bộ chính trị.
Giá trị "Nhân văn" được thể hiện trong cách tổ chức quá trình đào tạo theo hướng tôn trọng nhân cách người học, phát huy vai trò chủ thể của học viên trong học tập và rèn luyện. Thông qua sự kết hợp giữa giáo dục lý luận với rèn luyện trong thực tiễn, giữa kỷ luật nghiêm minh với sự quan tâm, định hướng và cảm hóa, quá trình đào tạo góp phần hình thành ở học viên năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh và tự hoàn thiện - những phẩm chất có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở.
Trong xây dựng môi trường giáo dục, giá trị "Nhân văn" được vận dụng ở sự thống nhất biện chứng giữa tính chính quy, kỷ luật quân đội với không khí sư phạm dân chủ, giàu tính nhân văn. Môi trường ấy không chỉ tạo nền nếp học tập, rèn luyện nghiêm túc mà còn nuôi dưỡng niềm tin, lý tưởng và trách nhiệm chính trị, qua đó góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị có chiều sâu nhân cách, vững vàng bản lĩnh và khả năng tác động tích cực tới con người và tập thể trong thực tiễn công tác.
Ba là, thực hiện nghiêm giá trị "Mẫu mực" trong xây dựng đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục và nền nếp chính quy. Vận dụng giá trị "Mẫu mực" trong giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị được thể hiện tập trung ở vai trò nêu gương của đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục, những chủ thể trực tiếp định hướng nhận thức, hình thành phẩm chất và phong cách công tác cho học viên. Trong môi trường đào tạo cán bộ chính trị, tính mẫu mực không chỉ là yêu cầu về trình độ chuyên môn, mà trước hết là sự chuẩn mực về bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng, lối sống và phương pháp công tác, qua đó tạo sức thuyết phục và lan tỏa trong quá trình giáo dục.
Giá trị "Mẫu mực" còn được vận dụng trong việc xây dựng và duy trì nền nếp chính quy, kỷ luật nghiêm minh gắn với phong cách sư phạm quân sự chuẩn mực. Thông qua sự thống nhất giữa lời nói và việc làm, giữa giảng dạy trên lớp với hành vi, tác phong trong sinh hoạt và công tác, đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục góp phần hình thành ở học viên ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và phong cách công tác khoa học - những phẩm chất cốt lõi của người cán bộ chính trị trong Quân đội.
Trong thực tiễn vận dụng, giá trị "Mẫu mực" được hiện thực hóa thông qua chất lượng tổ chức, quản lý và tiến trình đào tạo, qua đó tác động trực tiếp đến hiệu quả giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị. Việc duy trì và phát huy nền nếp chính quy không chỉ bảo đảm tính nghiêm túc, thống nhất của môi trường giáo dục, mà còn tạo khuôn khổ sư phạm để học viên thường xuyên tự soi, tự rèn và tự hoàn thiện trong học tập, rèn luyện và công tác. Trên cơ sở đó, chất lượng đào tạo cán bộ chính trị được nâng lên một cách thực chất, không chỉ thể hiện ở tri thức và kỹ năng nghề nghiệp, mà quan trọng hơn ở chiều sâu nhân cách, bản lĩnh chính trị và năng lực lãnh đạo, chỉ đạo công tác đảng, công tác chính trị, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Bốn là, đẩy mạnh giá trị "Đổi mới" trong phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá gắn với chuyển đổi số.
Vận dụng giá trị "Đổi mới" trong giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị được thể hiện rõ ở sự đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập và kiểm tra, đánh giá theo hướng phát huy năng lực tư duy độc lập, khả năng phản biện và vận dụng lý luận vào thực tiễn công tác đảng, công tác chính trị. Như đã khẳng định, Học viện "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp giảng dạy học theo hướng hiện đại, gắn với đổi mới phương pháp học tập của người học. Đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào dạy, học và quản lý, điều hành huấn luyện" 1. Trên cơ sở đó, quá trình đào tạo từng bước khắc phục lối truyền thụ một chiều, tăng cường các hình thức "Lớp học đảo ngược", "Truy vấn", nghiên cứu tình huống, gắn lý luận với thực tiễn, qua đó góp phần hình thành phương pháp tư duy khoa học và phong cách công tác linh hoạt, sáng tạo cho học viên.
Giá trị "Đổi mới" còn được vận dụng thông qua việc gắn kết chặt chẽ đổi mới phương pháp với chuyển đổi số trong giáo dục - đào tạo. Việc ứng dụng công nghệ số, các nền tảng dạy - học hiện đại và công cụ hỗ trợ thông minh không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận tri thức mà còn tạo điều kiện cá thể hóa quá trình học tập, nâng cao tính chủ động, tự học và khả năng thích ứng của học viên trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển nhanh chóng.
Trong kiểm tra, đánh giá, tinh thần đổi mới được thể hiện ở sự chuyển dịch từ đánh giá nặng về ghi nhớ kiến thức sang đánh giá toàn diện năng lực, phẩm chất và hiệu quả vận dụng vào thực tiễn. Cách tiếp cận này góp phần bảo đảm tính thực chất của kết quả đào tạo, đồng thời tạo động lực thúc đẩy học viên học tập nghiêm túc, rèn luyện bền bỉ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội hiện nay.
Năm là, hướng tới giá trị "Phát triển" trong xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện và nâng cao chất lượng đầu ra của đào tạo. Vận dụng giá trị "Phát triển" trong giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị được thể hiện ở định hướng phát triển bền vững, lâu dài, gắn kết chặt chẽ giữa mục tiêu trước mắt và mục tiêu chiến lược của Học viện Chính trị. Trên cơ sở đó, hoạt động đào tạo không chỉ được xem xét trong phạm vi quá trình dạy - học tại nhà trường, mà còn được đặt trong mối liên hệ hữu cơ với yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị đáp ứng nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Giá trị "Phát triển" còn được vận dụng thông qua việc gắn kết chất lượng đào tạo với chất lượng đầu ra và hiệu quả công tác của học viên sau khi tốt nghiệp. Việc đánh giá kết quả đào tạo từng bước được tiếp cận theo hướng toàn diện, coi trọng mức độ vận dụng kiến thức, kỹ năng và phẩm chất đã được hình thành trong quá trình đào tạo vào thực tiễn công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị. Cách tiếp cận này góp phần tạo sự liên thông giữa đào tạo, sử dụng và phát triển đội ngũ cán bộ chính trị trong toàn quân.
Đồng thời, việc hướng tới giá trị "Phát triển" còn thể hiện ở quá trình xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện cả về chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, đội ngũ giảng viên và môi trường giáo dục. Sự phát triển của Học viện không chỉ được đo bằng quy mô hay thành tích trước mắt, mà quan trọng hơn là ở năng lực thích ứng, đổi mới và dẫn dắt, qua đó khẳng định vai trò là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự có uy tín, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
Như vậy, vận dụng triết lý giáo dục vào nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ chính trị ở Học viện Chính trị là yêu cầu có tính chiến lược, vừa mang ý nghĩa lý luận sâu sắc, vừa có giá trị thực tiễn trực tiếp. Thực hiện tốt nội dung này sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
3. Kết luận
Triết lý giáo dục của Học viện Chính trị là nền tảng tư tưởng, định hướng chiến lược cho toàn bộ hoạt động giáo dục - đào tạo cán bộ chính trị. Việc quán triệt và vận dụng đúng đắn, sáng tạo triết lý giáo dục với 5 giá trị cốt lõi có ý nghĩa quyết định trong nâng cao chất lượng đào tạo, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
Ths Phạm Thị Chi
Khoa Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị/ Bộ Quốc Phòng
Tài liệu tham khảo:
1. Học viện Chính trị (2025), Quyết định về sứ mạng, tầm nhìn, giá trị cốt lõi và triết lý giáo dục, Hà Nội.
2. Học viện Chính trị (2025), Văn Kiện ĐHĐB Đảng Bộ Học viện Chính trị lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội.
