Sáng 7/11, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc gồm Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua tỉnh Sơn La và Quảng Ngãi - Kon Tum.
Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày các tờ trình, nhấn mạnh sự cần thiết đầu tư nhằm từng bước hoàn thiện mạng lưới cao tốc theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu vận tải và tăng cường kết nối giữa các địa phương.
Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh nêu việc sớm đầu tư 3 tuyến cao tốc này là cần thiết, nhằm hoàn thiện mục tiêu 5.000 km cao tốc đến năm 2030.
Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu gần 51.000 tỷ đồng, dự kiến khai thác năm 2031
Theo tờ trình của Chính phủ, dự án đầu tư xây dựng cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong, có chiều dài 119km, quy mô 4 làn xe cao tốc, tốc độ thiết kế từ 80 đến 120km/h. Tổng mức đầu tư dự kiến 50.990 tỷ đồng.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh.
Dự án được đề xuất chuẩn bị đầu tư trong giai đoạn 2026-2027, thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư và khởi công xây dựng năm 2027. Công trình dự kiến cơ bản hoàn thành năm 2030, đưa vào khai thác năm 2031.
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, việc đầu tư tuyến cao tốc này là cần thiết trong bối cảnh các quốc lộ hiện hữu kết nối Lai Châu với các trung tâm kinh tế vùng còn hạn chế về quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật và thường xuyên xảy ra sạt lở vào mùa mưa lũ.
Khi hoàn thành, tuyến cao tốc được kỳ vọng rút ngắn khoảng 50-60% thời gian di chuyển so với các quốc lộ hiện hữu, tạo điều kiện thu hút đầu tư và phát huy tiềm năng phát triển của địa phương.
Dự án cũng được xác định có vai trò tăng cường kết nối Lai Châu với Hà Nội, các địa phương trong vùng và hệ thống cảng biển, đồng thời phục vụ yêu cầu quốc phòng, an ninh khu vực biên giới.
Về hình thức đầu tư, Chính phủ đã nghiên cứu phương án đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng BOT. Tuy nhiên, kết quả tính toán cho thấy ngay cả khi Nhà nước hỗ trợ 50-70% vốn đầu tư, dự án vẫn khó xác định thời gian hoàn vốn. Do đó, Chính phủ đề xuất thực hiện bằng vốn đầu tư công.
Thẩm tra dự án, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhất trí với sự cần thiết đầu tư nhưng đề nghị làm rõ một số vấn đề liên quan quy hoạch và khả năng cân đối nguồn vốn.
Trong đó, cơ quan thẩm tra lưu ý việc xử lý phạm vi chồng lấn với ranh giới mỏ quặng sắt Đông Nam Làng Nhè đã được cấp phép và khu vực quy hoạch thăm dò đất hiếm tại Tân An. Ủy ban cũng đề nghị làm rõ lộ trình đầu tư đoạn còn lại đến cửa khẩu Ma Lù Thàng.
Đáng chú ý, tỉnh Lai Châu dự kiến phải cân đối 2.004 tỷ đồng, tương đương 38,7% tổng kế hoạch đầu tư công trung hạn của địa phương. Trước áp lực này, một số ý kiến đề nghị Chính phủ xem xét phương án sử dụng toàn bộ vốn ngân sách trung ương hoặc có cơ chế hỗ trợ phần nghĩa vụ tài chính của tỉnh.
Về quy mô và tiêu chuẩn kỹ thuật, dự án đều được đề xuất đầu tư quy mô 04 làn xe cao tốc hoàn chỉnh. Nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu phương án tốc độ thiết kế là 100 km/h cho dự án nhằm đảm bảo tầm nhìn dài hạn.
Cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên dài gần 180km, mở thêm hành lang phát triển Tây Bắc
Dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La, được đề xuất đầu tư nhằm hoàn thiện trục giao thông kết nối các địa phương Tây Bắc với Hà Nội và những tuyến cao tốc liền kề. Dự án có chiều dài tuyến 179,5km, được đề xuất đầu tư theo hình thức đầu tư công.
Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết việc đầu tư tuyến cao tốc có vai trò quan trọng trong kết nối các đoạn tuyến hiện hữu và đang triển khai, hướng tới mục tiêu nối thông tuyến cao tốc Hà Nội - Phú Thọ - Sơn La - Điện Biên vào giai đoạn 2030-2031.
Tuyến đường cũng góp phần tăng cường kết nối với hành lang giao thông xuyên Á AH13, tạo thuận lợi cho hoạt động giao thương và phát triển kinh tế khu vực.
Theo báo cáo của Chính phủ, dự án đã được nghiên cứu phương án đầu tư theo hình thức PPP, loại hợp đồng BOT. Tuy nhiên, do tuyến đi qua khu vực miền núi, địa hình phức tạp, điều kiện kinh tế còn khó khăn và yêu cầu bảo đảm kết nối liên vùng, Chính phủ đề xuất sử dụng vốn đầu tư công.
Thẩm tra dự án, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng việc đầu tư là cần thiết nhưng cần tiếp tục rà soát các nội dung liên quan đến quy hoạch.
Đặc biệt, hướng tuyến dài 179,5km có ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch hạ tầng năng lượng, đi qua khu vực quy hoạch các nhà máy điện mặt trời Mai Sơn 4, Mai Sơn 5, Mai Sơn 7, Yên Châu 4 và các công trình thủy điện Nậm Hét 1, Nậm Hét 2. Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ tọa độ thiết kế, bảo đảm an toàn vận hành lưới điện và hồ chứa.
Về nguồn vốn, nhu cầu bố trí cho dự án trong giai đoạn 2026-2030 dự kiến 43.812 tỷ đồng, chiếm khoảng 70%. Phần còn lại 19.308 tỷ đồng, tương đương 30%, dự kiến bố trí trong năm 2031.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ đánh giá khả năng cân đối và giải ngân khối lượng vốn lớn trong năm đầu của kỳ đầu tư công trung hạn 2031-2035.
Bên cạnh vai trò kết nối giao thông, dự án được kỳ vọng mở thêm không gian phát triển công nghiệp, đô thị, thương mại và dịch vụ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện đời sống người dân tại các địa phương vùng Tây Bắc.
Cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài 132km, kết nối Tây Nguyên với các cảng biển
Dự án thứ ba được trình Quốc hội là tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, có chiều dài 132km.
Theo Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh, tuyến đường được đề xuất đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng, từng bước khắc phục hạn chế của các quốc lộ hiện hữu kết nối khu vực miền núi với trung tâm kinh tế và hệ thống cảng biển.
Khi hình thành, tuyến cao tốc sẽ tạo thêm trục giao thông Đông - Tây, kết nối cao tốc Bắc - Nam phía Đông với cao tốc Bắc - Nam phía Tây, tăng cường liên kết vùng Tây Nguyên với hệ thống cảng biển phía Đông.
Tuyến đường được kỳ vọng rút ngắn khoảng 50-60% thời gian di chuyển so với các quốc lộ hiện hữu, đồng thời mở rộng khả năng giao thương quốc tế qua cửa khẩu Bờ Y.
Về hình thức đầu tư, dự án cũng được nghiên cứu phương án PPP, loại hợp đồng BOT. Tuy nhiên, việc thu hồi vốn gặp khó khăn ngay cả trong trường hợp Nhà nước hỗ trợ khoảng 50-70% tổng mức đầu tư.
Vì vậy, Chính phủ đề xuất đầu tư dự án bằng nguồn vốn đầu tư công.
Theo kế hoạch, dự án dự kiến chuẩn bị đầu tư trong giai đoạn 2026-2027, thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư và khởi công năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác năm 2031.
Thẩm tra dự án, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội thống nhất với sự cần thiết đầu tư nhưng lưu ý một số vấn đề liên quan đến quy hoạch, nguồn vốn và tiến độ.
Cụ thể, hướng tuyến dài 132km cắt qua 6 vị trí quy hoạch khai thác khoáng sản nhóm 3 và nhóm 4. Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ mức độ chồng lấn và xây dựng phương án xử lý phù hợp.
Về nguồn vốn, Bộ Tài chính tính toán ngân sách trung ương dự kiến bố trí cho dự án trong giai đoạn 2026-2030 là 40.924 tỷ đồng, trong khi nhu cầu vốn còn thiếu khoảng 5.312 tỷ đồng. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ phương án bù đắp khoản thiếu hụt này, bảo đảm tính khả thi trong quá trình triển khai.
Ngoài ra, do tuyến đi qua các khu vực có địa hình phức tạp và vùng sinh thái nhạy cảm, cơ quan thẩm tra lưu ý yêu cầu bảo vệ môi trường, hạn chế tác động đến rừng và bảo đảm điều kiện tái định cư, sinh kế cho người dân bị ảnh hưởng.
Phương Vy