Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương: Bản sắc đào tạo đặc thù qua thực tiễn vận hành

Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương là một minh chứng sinh động cho một cơ sở giáo dục giữ vững năng lực đào tạo đặc thù, đóng vai trò mắt xích nền tảng trong việc cung cấp nguồn nhân lực văn hóa - nghệ thuật chất lượng cao cho đất nước.

Sứ mệnh đào tạo của nhà trường gắn liền với hai yêu cầu song song: vừa bồi dưỡng năng lực chuyên môn nghệ thuật, vừa trang bị nghiệp vụ sư phạm. Nhờ đó, người học tốt nghiệp không chỉ có khả năng thực hành, sáng tạo nghệ thuật mà còn đủ năng lực giảng dạy, truyền đạt lại tri thức nghệ thuật trong hệ thống giáo dục quốc dân, đồng thời tham gia tổ chức các hoạt động văn hóa - xã hội. Trong hệ thống giáo dục phổ thông hiện nay, dạy học nghệ thuật không còn dừng ở việc truyền đạt kỹ năng đơn thuần, mà hướng đến mục tiêu khơi mở khả năng cảm thụ và tư duy sáng tạo ở người học - một sự chuyển dịch được thể hiện rõ trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Điều đó đặt ra một bài toán nhân lực không dễ giải: người đứng lớp không thể chỉ giỏi một trong hai việc - hoặc am hiểu sư phạm, hoặc thành thạo chuyên môn nghệ thuật - mà bắt buộc phải làm chủ đồng thời cả hai. Đây chính là mảnh đất mà mô hình đào tạo của Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương được sinh ra để đáp ứng.

Tính đặc thù ấy không chỉ nằm ở triết lý, mà được thể hiện xuyên suốt trong cách vận hành thực tế của nhà trường. Về tuyển sinh, 100% các ngành đào tạo đại học và sau đại học đều tổ chức thi tuyển năng khiếu kết hợp xét tuyển, hoặc tuyển thẳng thí sinh đạt giải thưởng nghệ thuật quốc gia, quốc tế - phương thức không thể vận hành theo cơ chế tuyển sinh đại trà. Quy mô tuyển sinh các ngành nghệ thuật của trường đạt 1.600 - 1.800 chỉ tiêu mỗi năm, dẫn đầu khối các cơ sở đào tạo nghệ thuật trên cả nước - một con số cho thấy sức chứa và uy tín trong tuyển chọn, bồi dưỡng tài năng nghệ thuật ở quy mô lớn nhưng vẫn giữ được chất lượng đầu vào. Về tổ chức giảng dạy, đào tạo nghệ thuật đòi hỏi những hình thức tổ chức lớp học đặc thù, với quy mô nhỏ và mức độ tương tác trực tiếp giữa giảng viên và người học cao hơn hẳn so với mặt bằng chung - điều khó có thể "tối ưu quy mô" như nhiều ngành đào tạo khác mà không đánh đổi bằng chất lượng. Về đội ngũ, 100% giảng viên nghệ thuật có trình độ sau đại học, tỷ lệ tiến sĩ đạt 19,91%, vượt ngưỡng quy định cho cơ sở đào tạo đặc thù theo Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT - trong đó không ít người vừa là nhà giáo, vừa là hội viên các hội nghề nghiệp như Hội Mỹ thuật Việt Nam, Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Người học thuộc lĩnh vực Nghệ thuật và Sư phạm Nghệ thuật cũng chiếm tới 82% quy mô toàn trường, vượt xa ngưỡng 70% được quy định đối với trường đặc thù. Đối chiếu với các quy định hiện hành về cơ sở đào tạo thuộc lĩnh vực đặc thù, đây là những con số không chỉ đạt mà còn dư sức đáp ứng các ngưỡng đặt ra.

Năng lực chuyên môn và học thuật của nhà trường còn được minh chứng qua kết quả kiểm định chất lượng. Theo Công văn số 4784/BGDĐT-GDĐH ngày 27/7/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trường đạt 25/26 tiêu chí Chuẩn cơ sở giáo dục đại học, trong đó một số tiêu chí đã được xem xét, đối chiếu phù hợp với đặc điểm riêng của cơ sở đào tạo thuộc lĩnh vực đặc thù. Nhà trường cũng là một trong những cơ sở giáo dục đại học có tổ chức Hội đồng Giáo sư cơ sở để xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư thuộc lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật - một chỉ dấu quan trọng cho thấy vị thế học thuật đầu ngành trong lĩnh vực này. Không dừng lại trong phạm vi một cơ sở đào tạo, vai trò của nhà trường còn thể hiện ở khả năng dẫn dắt, kết nối: hiện Hiệu trưởng Nhà trường đang là Chủ tịch Câu lạc bộ Khối các trường đào tạo Văn hóa - Nghệ thuật, đại diện cho khoảng 30 cơ sở đào tạo trong lĩnh vực trên cả nước.

Bên cạnh đào tạo, năng lực nghiên cứu và sáng tạo nghệ thuật của đội ngũ giảng viên cũng là một minh chứng cho chiều sâu học thuật của nhà trường. Theo báo cáo năm 2025, tỷ lệ công bố khoa học trên giảng viên của trường đạt 0,81; đội ngũ giảng viên có 165 bài báo khoa học được Hội đồng Giáo sư Nhà nước tính điểm và 08 sách chuyên khảo được xuất bản. Đáng chú ý, nhà trường đã xây dựng cơ chế quy đổi các sản phẩm sáng tạo nghệ thuật - như giải thưởng âm nhạc, mỹ thuật, tác phẩm triển lãm, chương trình biểu diễn hay dự án nghệ thuật - thành khối lượng nghiên cứu khoa học của giảng viên. Cách tiếp cận này phản ánh đúng bản chất của nghiên cứu trong lĩnh vực nghệ thuật, nơi sản phẩm học thuật không nhất thiết phải là một bài báo theo khuôn mẫu truyền thống, mà có thể là một tác phẩm, một buổi biểu diễn hay một dự án sáng tạo mang giá trị chuyên môn tương đương.

Làn sóng chuyển đổi số đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống sáng tạo - từ nghệ thuật số, thiết kế, truyền thông cho đến các công nghệ biểu diễn mới - kéo theo một thực tế: không gian hành nghề của người làm nghệ thuật đang giãn nở nhanh hơn bao giờ hết. Thách thức đặt ra cho các cơ sở đào tạo, vì thế, không đơn giản là chọn giữa cũ và mới, mà là làm sao để một người học vừa vững vàng với những giá trị nghệ thuật truyền thống, vừa đủ linh hoạt để không bị bỏ lại phía sau trong môi trường sáng tạo luôn biến đổi. Định hướng phát triển thành cơ sở đào tạo trọng điểm về giáo dục văn hóa nghệ thuật, gắn với các đề án mở rộng từ bậc phổ thông năng khiếu đến nghiên cứu chuyên sâu, cho thấy nhà trường không đứng yên trong khuôn khổ hiện có, mà đang chủ động định hình một mô hình đào tạo nghệ thuật toàn diện, đáp ứng đồng thời cả yêu cầu bảo tồn lẫn yêu cầu đổi mới của chiến lược phát triển văn hóa quốc gia.

Tầm nhìn phát triển ấy còn được thể hiện qua những bước chuẩn bị cụ thể cho tương lai. Việc mở rộng hợp tác với khoảng 15-20 trường đại học nghệ thuật trên thế giới, cùng các hoạt động kết nối quốc tế trong lĩnh vực đào tạo và biểu diễn nghệ thuật, cho thấy nhà trường không chỉ giữ vững vị thế trong nước mà còn từng bước khẳng định mình trên bản đồ giáo dục nghệ thuật khu vực và quốc tế. Song song với đó, việc tiếp nhận thêm quỹ đất và xúc tiến thủ tục xây dựng cơ sở mới, hướng tới quy mô đào tạo khoảng 13.000 người học vào năm 2030, là minh chứng rõ nét cho một chiến lược phát triển dài hạn, bài bản, phù hợp với vị thế và vai trò ngày càng được khẳng định của Nhà trường trong hệ thống giáo dục nghệ thuật quốc gia.

Nhìn một cách tổng thể, cùng với những con số đã nêu, tính đặc thù của Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương còn được khẳng định ở một tầng giá trị sâu xa hơn: năng lực duy trì một môi trường học thuật chuyên biệt - nơi tri thức sư phạm và tự do sáng tạo nghệ thuật nâng đỡ lẫn nhau, nơi mỗi giờ lên lớp vừa là một hoạt động giáo dục, vừa là một hành vi gìn giữ văn hóa. Trong bối cảnh đất nước đang cần những nền tảng vững chắc để phát triển nguồn nhân lực văn hóa chất lượng cao, việc nhìn nhận, bảo tồn và phát huy thế mạnh đặc thù của nhà trường không đơn thuần là một quyết định về tổ chức bộ máy, mà chính là sự đầu tư bài bản cho tương lai giáo dục thẩm mỹ và bản sắc văn hóa Việt Nam - một nền tảng cần được tiếp tục nuôi dưỡng đúng cách để phát huy hết giá trị vốn có của nó.

Quang Chính