logo
ISSN 2734-9020
img

Một đột phá khoa học chỉ thực sự tạo ra thay đổi có ý nghĩa khi vượt ra khỏi khuôn khổ phòng thí nghiệm, được phát triển ở quy mô ứng dụng và trở thành giải pháp phục vụ cuộc sống. Đó là tinh thần xuyên suốt của sự kiện "Diễn thuyết truyền cảm hứng: Công nghệ đột phá tương lai" do Quỹ VinFuture tổ chức vào ngày 07/12/2026, nơi công chúng có cơ hội tiếp cận những ý tưởng công nghệ hứa hẹn mở ra những bước tiến mới trong năng lượng, điện toán, robot và chăm sóc sức khỏe.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 1.

Năng lượng, nước và lương thực là ba hệ thống thiết yếu "duy trì sự sống và mọi hoạt động" của hàng tỷ người trên Trái Đất và có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Một đột phá công nghệ ở lĩnh vực này có thể đồng thời tạo ra những thay đổi tích cực ở các lĩnh vực khác. Đây cũng là cách tiếp cận được GS. Evelyn N. Wang, Phó Chủ tịch phụ trách Năng lượng và Khí hậu tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), đồng thời lãnh đạo Dự án Khí hậu MIT, giới thiệu trong bài diễn thuyết "Đột phá vượt giới hạn: Chuyển đổi các hệ thống năng lượng, nước và lương thực".

Tại VinFuture 2026, bà sẽ chia sẻ những hướng nghiên cứu có tiềm năng giải quyết đồng thời nhiều thách thức về tài nguyên. Chẳng hạn, những cải tiến trong quản lý nhiệt và làm mát trung tâm dữ liệu không chỉ giúp giảm tiêu thụ nước mà còn mở ra khả năng tận dụng nhiệt thải để khử mặn nước biển, biến nguồn nhiệt dư thành tài nguyên hữu ích.

Tương tự, các nhà khoa học đang nghiên cứu khai thác phản ứng địa hóa trong lòng đất để chuyển hóa nước thải giàu nitrat, bao gồm nước chảy tràn từ hoạt động nông nghiệp, thành amoniac với mức phát thải carbon thấp. Cách tiếp cận này mở ra khả năng vừa xử lý nước thải, vừa tạo ra nguyên liệu phục vụ sản xuất lương thực và năng lượng.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 2.

Trong lĩnh vực sinh học, việc thiết kế các tương tác giữa cây trồng và vi sinh vật có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào các loại phân bón tiêu tốn nhiều năng lượng. Bên cạnh đó, công nghệ thu hồi protein từ sinh khối nông nghiệp bị thải bỏ cũng mở ra hướng tận dụng phụ phẩm để phục vụ nhu cầu dinh dưỡng.

Những nghiên cứu này hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, khả năng chống chịu và tính bền vững của các hệ thống thiết yếu đối với cuộc sống con người.

GS. Evelyn Wang là nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực truyền nhiệt và công nghệ năng lượng, từng giữ chức Giám đốc Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến về Năng lượng Hoa Kỳ (ARPA-E) giai đoạn 2023–2025. Năm 2025, bà được bầu vào Viện Hàn lâm Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ, ghi nhận những đóng góp nổi bật trong nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 3.
Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 4.

Từ khi bóng bán dẫn ra đời năm 1947, ngành điện toán đã không ngừng phát triển nhờ quá trình thu nhỏ kích thước linh kiện. Nhưng xu hướng này đang tiến tới giới hạn nguyên tử, đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với những quy trình chế tạo bán dẫn tiên tiến nhất.

Tại VinFuture 2026, GS. Michelle Simmons, nhà sáng lập kiêm tổng giám đốc điều hành Silicon Quantum Computing (SQC), sẽ giới thiệu phương pháp đặt các nguyên tử vào những vị trí xác định trong nền silicon với độ chính xác tới 0,13 nanomet.

Trong bài diễn thuyết "Kỷ nguyên điện toán mới: Chính xác đến từng nguyên tử", bà sẽ chia sẻ về hành trình hơn 25 năm nghiên cứu, từ thao tác với nguyên tử đơn lẻ đến phát triển bộ xử lý lượng tử trên nền silicon có thể đưa vào sản xuất.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 5.

Bà cũng chia sẻ cách SQC phát triển Watermelon, chip trí tuệ nhân tạo được tăng cường bằng công nghệ lượng tử, hiện được cung cấp cho khách hàng trong lĩnh vực năng lượng, viễn thông và giao dịch tài chính tần suất cao.

Từ những thành tựu trong chế tạo ở quy mô nguyên tử, công nghệ điện toán lượng tử được kỳ vọng mở ra khả năng giải quyết các bài toán vượt xa năng lực của máy tính hiện nay, từ thiết kế thuốc, phát triển vật liệu mới đến nâng cao sức mạnh và hiệu quả của trí tuệ nhân tạo.

GS. Michelle Simmons đã ghi dấu ấn với hàng loạt thành tựu tiên phong, từ bóng bán dẫn nhỏ nhất thế giới, dây dẫn hẹp nhất thế giới đến mạch tích hợp đầu tiên có độ chính xác cấp nguyên tử. Những đóng góp nổi bật này đã giúp bà được vinh danh với danh hiệu Người Australia của năm 2018 và Giải thưởng Khoa học của Thủ tướng Australia năm 2023, khẳng định vị thế tiên phong của bà trong việc mở đường cho kỷ nguyên điện toán mới.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 6.
Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 7.

AI hiện có thể viết, nhìn và trò chuyện, nhưng phần lớn vẫn tương tác qua màn hình. Physical AI (AI vật lý) mở ra khả năng vượt qua giới hạn này, đưa trí tuệ nhân tạo vào những vật liệu và hệ thống có thể cảm nhận, phản hồi, tương tác trực tiếp với thế giới thực.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 8.

Đó là chủ đề bài diễn thuyết "Khi máy móc học cách cảm nhận: Da điện tử tự phục hồi và sự khởi đầu của Physical AI" của GS. Benjamin C. K. Tee, Đại học Quốc gia Singapore (NUS).

Lấy cảm hứng từ khả năng cảm nhận những tiếp xúc nhẹ và tự lành khi bị tổn thương của làn da con người, nhóm nghiên cứu của ông phát triển vật liệu cảm biến mềm mô phỏng xúc giác và có khả năng tự phục hồi.

Công nghệ hướng tới giúp robot thao tác với vật thể dễ hư hỏng, khôi phục cảm giác cho bàn tay giả, đồng thời mở ra tiềm năng ứng dụng trong các thiết bị hỗ trợ chẩn đoán bệnh và theo dõi vết thương. Robot có xúc giác cũng có thể hỗ trợ sản xuất, chăm sóc người cao tuổi, người bị thương và làm việc an toàn hơn bên cạnh con người.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 9.

GS. Tee là Giáo sư Khoa học và Kỹ thuật Vật liệu, Phó Chủ tịch phụ trách Phát triển hệ sinh thái tại NUS, đồng thời là nhà khoa học tiên phong trong nghiên cứu da điện tử, hệ thần kinh nhân tạo và vật liệu mềm tự phục hồi. Ông được MIT Technology Review vinh danh trong danh sách 35 nhà đổi mới sáng tạo dưới 35 tuổi năm 2015 và Diễn đàn Kinh tế Thế giới ghi nhận là Nhà khoa học trẻ năm 2019.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 10.

Bài diễn thuyết "Công nghệ cảm biến thông minh, hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn diện và công bằng" của PGS. Phan Hoàng Phương, Đại học New South Wales (Sydney, Úc) tiếp tục mang tới một đột phá mới trong chăm sóc sức khỏe.

Với người dân vùng sâu, vùng xa hoặc gặp khó khăn về tài chính và địa lý, việc theo dõi sức khỏe thường xuyên vẫn là thách thức. Để giải bài toán này, PGS. Phan Hoàng Phương đã nghiên cứu các cảm biến nhỏ gọn, mềm dẻo, hướng tới mở rộng khả năng thực hiện một số phép đo y khoa ngoài bệnh viện. Công nghệ này có thể được ứng dụng thông qua các thiết bị sử dụng tại nhà, đeo trên cơ thể hoặc cấy ghép bên trong cơ thể người bệnh.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 11.

Tại VinFuture 2026, ông giới thiệu ba nhóm công nghệ.

Thứ nhất là miếng dán cảm biến âm thanh không dây ghi lại tiếng tim, tiếng phổi để hỗ trợ theo dõi sức khỏe liên tục.

Thứ hai là thiết bị điện tử mềm, bền, có thể cấy ghép, hỗ trợ quản lý bệnh mạn tính và điều biến thần kinh phục vụ điều trị.

Thứ ba là nền tảng cảm biến siêu nhỏ đo phản ứng cơ học và sinh lý của mô và cơ quan nhân tạo, phục vụ nghiên cứu bệnh và đánh giá thuốc tiềm năng.

Với khả năng kết nối không dây và tiềm năng sản xuất quy mô lớn, những thiết bị này hướng tới mô hình theo dõi sức khỏe liên tục, hỗ trợ phát hiện bất thường và cá nhân hóa chăm sóc, bổ sung cho các phương thức thăm khám và xét nghiệm truyền thống tại bệnh viện.

PGS. Phan Hoàng Phương là Phó Giáo sư Scientia, nghiên cứu viên ARC Future Fellow, Trưởng Phòng thí nghiệm Vi hệ thống Thông minh tại Đại học New South Wales, tác giả hơn 170 bài báo khoa học và đứng tên trong bốn bằng sáng chế.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 12.
Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 13.

Đây là công nghệ được GS. Jens Ducrée, Đại học Thành phố Dublin (Ireland), giới thiệu tại VinFuture 2026.

Trong bài diễn thuyết "Phòng thí nghiệm trên đĩa quay: Thiết kế hệ thống chẩn đoán hiệu năng cao với bản sao số tích hợp AI", ông sẽ chia sẻ cách kết hợp công nghệ vi lưu và trí tuệ nhân tạo để phát triển hệ thống xét nghiệm tự động, đáng tin cậy, chi phí hợp lý. Hệ thống sử dụng đĩa nhựa dùng một lần, có các kênh dẫn và buồng chứa siêu nhỏ được nạp sẵn thuốc thử. Khi đĩa quay mẫu bệnh phẩm và thuốc thử di chuyển qua các cấu trúc này để thực hiện các bước xét nghiệm. Hệ thống có thiết kế nhỏ gọn và yêu cầu bảo trì thấp.

Thách thức là những sai lệch nhỏ về kích thước cấu trúc, thể tích mẫu và thuốc thử có thể cộng dồn qua nhiều bước, ảnh hưởng đến kết quả. Nhóm nghiên cứu vì vậy phát triển bản sao số tích hợp AI để mô phỏng, thử nghiệm và tối ưu thiết kế trước khi chế tạo, sau đó kiểm chứng bằng thí nghiệm thực tế.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 14.

GS. Jens Ducrée là nhà khoa học có nhiều đóng góp trong lĩnh vực công nghệ vi lưu và các hệ thống xét nghiệm thu nhỏ, với hơn 400 công trình nghiên cứu và 26 bằng sáng chế đã được cấp. Ông là người sáng lập và từng lãnh đạo Trung tâm Dự án Fraunhofer đầu tiên tại Ireland, đồng thời được Đại học Thành phố Dublin vinh danh là Nhà nghiên cứu xuất sắc năm 2016. Ông cũng tích cực thúc đẩy thương mại hóa công nghệ, góp phần đưa những phát minh trong phòng thí nghiệm tiến gần hơn tới ứng dụng thực tiễn.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 15.

Từ các giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên, công nghệ điện toán lượng tử đến robot có xúc giác và các thiết bị y tế thông minh, những đột phá công nghệ được giới thiệu tại Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2026 phản ánh nỗ lực không ngừng của giới khoa học trong việc vượt qua những giới hạn hiện tại, đưa các thành tựu nghiên cứu tiến gần hơn tới ứng dụng thực tiễn. Thông qua việc kết nối công chúng Việt Nam với các nhà khoa học quốc tế, VinFuture tiếp tục mở ra cơ hội tiếp cận tri thức tiên phong, khơi dậy cảm hứng nghiên cứu và đổi mới sáng tạo vì con người.

Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 16.
Từ chip nguyên tử, da điện tử tự phục hồi đến biến nhiệt dư và nước thải thành vàng: Những công nghệ tương lai hội tụ tại VinFuture 2026 - Ảnh 17.
Ánh Dương
Hương Xuân