Đó là hành trình thử nghiệm, hoàn thiện hành lang pháp lý, chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc, đặt nền móng cho một thế hệ làm chủ công nghệ chiến lược.
Ba năm thử nghiệm cho một chuẩn quốc gia
Nếu nhìn lại 3 năm trước, AI trong trường học Việt Nam chủ yếu là hoạt động ngoại khóa, phụ thuộc vào đam mê của vài giáo viên và điều kiện của từng trường tư. Bước ngoặt đến khi hành lang pháp lý được thiết lập đồng bộ.
Cột mốc nền tảng là Luật Công nghiệp Công nghệ số chính thức có hiệu lực từ 1/1/2026, lần đầu tiên định danh AI là ngành công nghệ chiến lược, tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển công nghiệp AI và nhân lực AI bài bản. Tinh thần đó được cụ thể hóa trong Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó nhấn mạnh phổ cập năng lực số, năng lực AI cho toàn dân.
Trên cơ sở đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có hai văn bản mang tính kiến tạo. Ở bậc phổ thông, Quyết định 3439/QĐ-BGDĐT ban hành Khung thí điểm giáo dục AI trong trường phổ thông, lần đầu tiên đặt ra một khung năng lực thống nhất với 4 mạch: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức và tác động xã hội của AI, kỹ thuật và ứng dụng AI, thiết kế hệ thống AI. AI được triển khai linh hoạt qua tích hợp môn học, chuyên đề độc lập và hoạt động câu lạc bộ.
Ở bậc đại học, Thông tư 54/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ 30/6/2026 quy định chuẩn đầu ra bắt buộc phải có yêu cầu về năng lực số và AI. Các chương trình hiện hành có 36 tháng để rà soát toàn diện. Chuẩn đầu ra phải có thể quan sát, đánh giá và đo lường được, không còn là khẩu hiệu.
AI đang đặt ra yêu cầu mới với giáo dục đại học
Lộ trình này diễn ra trong bối cảnh áp lực toàn cầu. Báo cáo Tương lai Việc làm của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo 39% kỹ năng cốt lõi sẽ lỗi thời giai đoạn 2025-2030 vì AI và tự động hóa. Đưa AI thành chuẩn quốc gia là cách Việt Nam chủ động không lỡ nhịp.
Những lớp học khởi nguồn chứng minh tính khả thi
Trước khi có khung quốc gia, những thử nghiệm đi trước đã chứng minh tính khả thi và cho thấy AI phải được dạy như một hành trình 12 năm, không phải một môn học chắp vá.
Tại Hệ thống FPT Schools, hơn 16.000 học sinh đã học AI từ lớp 1 trong chương trình "Trải nghiệm thế giới thông minh - SMART". Ở tiểu học, các em học 10 tiết/năm để hiểu AI là gì, phân biệt AI phân loại và AI tạo sinh, học cách tương tác có trách nhiệm. Từ lớp 6, Python được dạy như một ngôn ngữ tư duy cùng với chương trình Day of AI do Học viện Công nghệ Massachusetts - MIT RAISE biên soạn về đạo đức, dữ liệu và thuật toán từ tiểu học. Lên THPT, thời lượng tăng lên 35 tiết/năm, học sinh phải tự thu thập dữ liệu thật quanh trường học, huấn luyện mô hình đơn giản như nhận diện lá cây, phân loại rác thải.
Ở bậc đại học, Trường Đại học FPT chọn định hướng AI First, tích hợp AI vào khoảng 140 môn học, chiếm 30% chương trình đào tạo. Trường phát triển chương trình Kỹ sư 57 nhằm chuẩn bị lực lượng dự bị chiến lược cho chuyển đổi số quốc gia với 11 chuyên ngành sâu về AI, bán dẫn, an toàn thông tin. Để triển khai, trường mở rộng hợp tác với Coursera, Viện nghiên cứu AI Mila hàng đầu thế giới, Tập đoàn LG CNS, Đại học Quốc gia Kyungpook - Top 10 Hàn Quốc, Đại học Á Châu - Top 6 Đài Loan (Trung Quốc). Điều quan trọng nhất từ những lớp học khởi nguồn này là minh chứng: khi được làm chủ, học sinh không chỉ dùng AI.
Trường Đại học FPT được Coursera vinh danh là đối tác có thành tựu xuất sắc "Đổi mới sáng tạo AI trong dạy và học"
Khi sinh viên tạo ra giá trị thật
Hai câu chuyện cho thấy sự chuyển dịch từ người dùng sang người kiến tạo. Vũ Trung Quân, sinh viên ngành Digital Marketing, cùng cộng sự xây dựng AIthenos - hệ thống theo dõi quá trình học, phân tích dạng lỗi sai của từng học sinh và cá nhân hóa lộ trình. Từ một ý tưởng trong lớp học, sản phẩm đã thương mại hóa và đạt doanh thu gần 1 tỷ đồng chỉ sau 3 quý, chứng minh giáo dục cá nhân hóa bằng AI có thị trường thật.
Mới đây, Bùi Minh Việt (Kỹ thuật phần mềm) và Nguyễn Văn Anh Duy (Trí tuệ nhân tạo) cùng đội OneTeam phát triển hệ thống AI hỗ trợ khách hàng tìm kiếm, lựa chọn và đặt món trực tiếp qua Zalo, WhatsApp bằng hội thoại tự nhiên. Giải pháp phải xử lý tiếng Việt, tích hợp thanh toán, quản lý đơn hàng. Đội đã vượt qua hơn 3.000 thí sinh từ 50 quốc gia để vô địch Agentic AI Build Week 2026 - sân chơi AI hàng đầu Đông Nam Á.
Nhóm sinh viên Đại học FPT phát triển ứng dụng "Gia sư AI 24/7" giúp sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ giải quyết bài toán của xã hội
Giá trị tương lai: Công bằng, cạnh tranh và làm chủ
Hành trình từ lớp học thông minh đến chuẩn quốc gia mang lại ba giá trị tương lai. Thứ nhất là công bằng giáo dục. Khi AI còn là đặc quyền của vài trường có điều kiện, khoảng cách số sẽ nới rộng. Khi nó thành chuẩn quốc gia, một học sinh vùng sâu cũng có thể có trợ giảng AI theo sát, được cá nhân hóa lộ trình. Giáo viên được giải phóng khỏi việc hành chính để tập trung kèm cặp.
Thứ hai là năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi sinh viên không chỉ biết dùng AI mà tạo ra doanh thu thật từ AI ngay trên ghế nhà trường, chúng ta đang hình thành một hệ sinh thái khởi nghiệp AI từ lớp học.
Thứ ba và quan trọng nhất là bản lĩnh làm chủ công nghệ chiến lược, đúng tinh thần Nghị quyết 57: chuyển từ gia công sang sáng tạo và dẫn dắt. Khung năng lực của Bộ đặt đạo đức và tư duy con người lên trước kỹ thuật chính là để chuẩn bị cho điều này.
Nhóm sinh viên Đại học FPT giành giải AWS Track Winner tại cuộc thi Agentic AI Build Week
FPT Schools đặt mục tiêu chia sẻ 1 triệu tài khoản học AI miễn phí trên Coursera đến năm 2027 cho học sinh, giáo viên cả nước. Nhưng ý nghĩa lớn hơn là khi một đứa trẻ lớp 1 hôm nay được học 10 tiết AI đầu đời, 15 năm sau em sẽ là bác sĩ dùng AI chẩn đoán, kỹ sư dùng AI thiết kế chip, nhà quản lý dùng AI hoạch định chính sách. Từ vài lớp học thông minh thử nghiệm, Việt Nam đã chọn cách bắt đầu từ bục giảng để không lỡ nhịp trong kỷ nguyên AI.
Ánh Dương