Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt của chuỗi hoạt động kỷ niệm 100 năm Ngày sinh đồng chí Trần Bạch Đằng (15/7/1926 – 15/7/2026) – nhà lãnh đạo cách mạng, nhà chính trị, nhà báo, nhà nghiên cứu văn hóa lớn của Việt Nam. Một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày người chiến sĩ cộng sản kiên trung ấy cất tiếng khóc chào đời, nhưng những giá trị mà ông để lại vẫn nguyên vẹn sức sống, tiếp tục soi sáng con đường xây dựng và phát triển đất nước.
Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, Trần Bạch Đằng không chỉ là một nhà lãnh đạo từng gắn bó với những năm tháng khốc liệt của phong trào cách mạng đô thị, mà còn là một trí thức lớn luôn trăn trở về vận mệnh dân tộc, về sự phát triển của thành phố và về vai trò của thế hệ trẻ trong công cuộc dựng xây tương lai.
Trong không khí thiêng liêng của lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh, việc khởi động xây dựng Thư viện Thanh niên Trần Bạch Đằng mang ý nghĩa đặc biệt. Không chỉ là một công trình văn hóa, đây còn là biểu tượng của sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống cách mạng và khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên phát triển mới.
Người chiến sĩ cộng sản kiên trung từ tuổi mười bảy
Đồng chí Trần Bạch Đằng, tên thật Trương Gia Triều, sinh ngày 15/7/1926 tại làng Thạnh Hưng, quận Giồng Riềng, tỉnh Rạch Giá (nay thuộc tỉnh An Giang), trong một gia đình có truyền thống hiếu học và yêu nước.
Ngay từ khi còn rất trẻ, ông đã sớm tiếp cận tư tưởng cách mạng và nhận thức rõ con đường giải phóng dân tộc. Tháng 11/1943, mới 17 tuổi, Trần Bạch Đằng được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Đây là dấu mốc mở đầu cho hành trình hơn sáu thập kỷ cống hiến không mệt mỏi vì độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân.
Tháng 3/1945, khi phong trào cách mạng dâng cao trên khắp Nam Bộ, ông giữ chức Bí thư Khu Ngã Sáu Chợ Lớn, đồng thời là Ủy viên Ban Chấp hành Tổng Công đoàn Nam Bộ. Trong vai trò này, ông tích cực xây dựng lực lượng Thanh niên Cứu quốc, tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong và tổ chức Hội truyền bá quốc ngữ, góp phần chuẩn bị lực lượng cho cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.
Sau ngày Nam Bộ bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Trần Bạch Đằng trở thành Chính trị viên bộ đội Bình Đăng. Cuối năm 1946, ông được bổ sung vào Thành ủy lâm thời Sài Gòn – Chợ Lớn, phụ trách công tác tuyên huấn và tham gia Ban biên tập báo Chống xâm lăng.
Trong những năm tháng ấy, ông không chỉ là người tổ chức phong trào mà còn là một cây bút sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước, củng cố niềm tin vào thắng lợi của cách mạng.
Bản lĩnh được tôi luyện trong nhà tù đế quốc
Cuộc đời cách mạng của Trần Bạch Đằng không chỉ có những chiến công mà còn trải qua vô vàn thử thách.
Năm 1949, trên đường ra Việt Bắc dự Đại hội lần thứ II của Đảng, ông bị địch bắt tại Tuy Hòa. Sau đó, ông bị đưa về bót Catinat – một trong những nhà lao khét tiếng nhất của chính quyền thực dân.
Những trận tra tấn dã man không thể khuất phục ý chí của người chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi. Ông giữ vững khí tiết, tuyệt đối bảo vệ bí mật của Đảng và tổ chức.
Ngày 11/11/1949, bằng sự mưu trí và bản lĩnh phi thường, Trần Bạch Đằng vượt ngục thành công, trở về vùng giải phóng Khu 9 để tiếp tục hoạt động cách mạng.
Chính những năm tháng tù đày ấy đã hun đúc thêm bản lĩnh chính trị, ý chí kiên cường và phẩm chất của một người lãnh đạo luôn đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết.
Người kiến tạo phong trào thanh niên Nam Bộ
Sau khi trở lại chiến trường, Trần Bạch Đằng nhanh chóng được giao nhiều trọng trách.
Năm 1950, tại Đại hội lần thứ II của Đoàn Thanh niên Cứu quốc Nam Bộ, ông được bầu làm Bí thư Xứ Đoàn, đồng thời giữ chức Phó Ban Tuyên huấn Xứ ủy Nam Bộ.
Đây là giai đoạn phong trào thanh niên Nam Bộ phát triển mạnh mẽ. Dưới sự lãnh đạo của ông, nhiều hoạt động tuyên truyền, giáo dục lý tưởng cách mạng được triển khai sâu rộng trong học sinh, sinh viên, thanh niên đô thị và thanh niên trong quân đội.
Là chủ bút báo Nhân dân miền Nam, chủ nhiệm báo Việt – Xô, Trần Bạch Đằng đã khẳng định năng lực tổ chức báo chí xuất sắc cùng tư duy sắc bén của một nhà chính luận lớn.
Những bài viết của ông không chỉ phản ánh hiện thực chiến trường mà còn góp phần định hướng tư tưởng, cổ vũ tinh thần đấu tranh của nhân dân Nam Bộ trong những năm tháng gian khổ nhất.
Người thắp lửa phong trào đô thị Sài Gòn – Gia Định
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Trần Bạch Đằng được phân công ở lại miền Nam hoạt động bí mật.
Đây cũng là giai đoạn tên tuổi ông gắn liền với những phong trào đấu tranh chính trị nổi tiếng tại Sài Gòn – Gia Định.
Năm 1965, khi Mỹ trực tiếp đưa quân vào miền Nam, ông được cử làm Ủy viên Ban Thường vụ Khu ủy Sài Gòn – Gia Định, rồi Bí thư Phân khu 6 phụ trách nội thành.
Bằng tư duy chiến lược sắc bén, ông chỉ đạo xây dựng hệ thống cơ sở cách mạng rộng khắp trong lòng đô thị, kết nối công nhân, học sinh, sinh viên, trí thức, văn nghệ sĩ và các tầng lớp nhân dân thành một sức mạnh tổng hợp.
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Trần Bạch Đằng giữ vai trò Phó Bí thư Đảng ủy Bộ Tư lệnh Tiền phương Nam, Bí thư Đảng ủy Quân sự Thành phố.
Sau chiến dịch, ông cùng tập thể Thành ủy tổ chức các Hội nghị "Bình Giã" để đánh giá toàn diện thực tiễn chiến trường, từ đó hoàn thiện phương thức đấu tranh ba mũi giáp công gồm chính trị, quân sự và binh vận.
Đầu năm 1971, ông kế nhiệm đồng chí Võ Văn Kiệt giữ chức Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Gia Định.
Dưới sự lãnh đạo của ông, phong trào đấu tranh đô thị phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những nhân tố quan trọng góp phần làm nên thắng lợi mùa Xuân năm 1975.
Nhà tư tưởng luôn trăn trở với sự nghiệp đổi mới
Sau ngày đất nước thống nhất, Trần Bạch Đằng tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong công tác dân vận, tuyên huấn và nghiên cứu lý luận.
Ông không chỉ là nhà lãnh đạo giàu kinh nghiệm mà còn là một trí thức luôn suy nghĩ độc lập, đổi mới và gắn bó với thực tiễn.
Bộ chính luận "Đổi mới – Đi lên từ thực tế" được ông viết trong suốt 25 năm đã trở thành một công trình có giá trị đặc biệt.
Qua từng bài viết, người đọc thấy rõ một tư duy đổi mới mạnh mẽ, luôn xuất phát từ cuộc sống của nhân dân, từ yêu cầu phát triển đất nước và từ trách nhiệm của người cán bộ đối với dân tộc.
Ông cũng là một trong những tiếng nói mạnh mẽ đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, suy thoái đạo đức trong bộ máy công quyền.
Nhiều quan điểm được ông nêu ra từ hàng chục năm trước đến nay vẫn còn nguyên giá trị, thể hiện tầm nhìn xa của một nhà lý luận luôn hướng tới lợi ích lâu dài của đất nước.
Một cây đại thụ văn hóa, báo chí và nghiên cứu
Bên cạnh sự nghiệp chính trị, Trần Bạch Đằng còn để lại một di sản văn hóa đồ sộ.
Ở lĩnh vực văn học, ông là tác giả của nhiều tác phẩm nổi tiếng như "Bác Sáu Rồng", "Một ngày của Bí thư Tỉnh ủy", "Ông Hai dứt khoát", đặc biệt là tiểu thuyết "Ván bài lật ngửa".
Tác phẩm này sau đó được chuyển thể thành bộ phim kinh điển cùng tên, trở thành một trong những dấu ấn lớn của điện ảnh cách mạng Việt Nam.
Trong lĩnh vực thơ ca, những sáng tác như Bài ca khởi nghĩa, Theo sóng Đồng Nai, Đất nước vào xuân thể hiện tâm hồn giàu cảm xúc của một người chiến sĩ luôn đau đáu với vận mệnh quê hương.
Không chỉ sáng tác văn học, ông còn chủ biên nhiều công trình nghiên cứu quy mô lớn như Địa chí văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, Địa chí Đồng Tháp Mười, Lịch sử Nam Bộ kháng chiến, góp phần đặt nền móng cho việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa Nam Bộ một cách hệ thống và khoa học.
Sự nghiệp của Trần Bạch Đằng vì thế không chỉ giới hạn trong lĩnh vực chính trị mà lan tỏa sang nhiều lĩnh vực văn hóa, báo chí, khoa học xã hội và giáo dục.
Thư viện Thanh niên Trần Bạch Đằng – biểu tượng tiếp nối truyền thống
Kỷ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí Trần Bạch Đằng, Ban Thường vụ Thành Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh cùng nhiều đơn vị đã khởi động xây dựng Thư viện Thanh niên Trần Bạch Đằng.
Công trình được phối hợp thực hiện bởi Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ Truyền thống Thành Đoàn, Công ty Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà Xuất bản Trẻ và Nhà Văn hóa Thanh niên.
Thư viện được định hướng trở thành không gian văn hóa mở, nơi lưu giữ sách, bản thảo, tư liệu lịch sử, ký ức của phong trào thanh niên Thành phố Hồ Chí Minh qua các thời kỳ.
Quan trọng hơn, đây sẽ là nơi tổ chức các buổi giao lưu, tọa đàm, giới thiệu sách, giáo dục truyền thống, giúp đoàn viên, thanh niên hiểu sâu hơn về lịch sử dân tộc và những tấm gương cách mạng tiêu biểu.
Không gian ấy không đơn thuần là nơi đọc sách mà còn là "địa chỉ đỏ" để thế hệ trẻ gặp gỡ lịch sử bằng những trải nghiệm sinh động, từ những trang tư liệu, hiện vật, câu chuyện đến các hoạt động tương tác sáng tạo.
Gieo mầm khát vọng cho tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh
Trong chương trình công bố dự án, nhiều đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Thành phố cùng các thế hệ cán bộ Đoàn đã chia sẻ những kỷ niệm về đồng chí Trần Bạch Đằng.
Điểm chung trong các câu chuyện là hình ảnh một người lãnh đạo gần gũi, sâu sát thực tiễn, luôn lắng nghe thanh niên, tin tưởng vào sức mạnh của tuổi trẻ và không ngừng khuyến khích đổi mới sáng tạo.
Đó cũng là thông điệp mà Thư viện Thanh niên Trần Bạch Đằng hướng tới.
Mỗi cuốn sách được trao tặng, mỗi tư liệu được lưu giữ sẽ góp thêm một viên gạch xây dựng kho tàng tri thức chung của thanh niên Thành phố Hồ Chí Minh.
Mỗi đoàn viên khi bước vào không gian ấy sẽ có cơ hội hiểu rằng độc lập, hòa bình và sự phát triển hôm nay được đánh đổi bằng biết bao hy sinh của các thế hệ đi trước.
Từ đó, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, ý thức học tập suốt đời và khát vọng cống hiến sẽ được bồi đắp một cách tự nhiên, bền vững.
Viết tiếp những trang sử mới
Tròn một thế kỷ kể từ ngày đồng chí Trần Bạch Đằng ra đời, cuộc đời 81 năm của ông vẫn tỏa sáng như biểu tượng của lòng trung thành với Đảng, với nhân dân, của trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng đổi mới không ngừng.
Ông để lại cho đất nước không chỉ những chiến công trên mặt trận cách mạng, không chỉ những tác phẩm văn học, báo chí, nghiên cứu có giá trị, mà còn để lại một di sản tinh thần vô cùng quý báu: niềm tin vào sức mạnh của con người Việt Nam và của thế hệ trẻ.
Trong hành trình xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành đô thị văn minh, hiện đại, nghĩa tình và trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực, những giá trị ấy vẫn tiếp tục soi đường cho các thế hệ hôm nay.
Thư viện Thanh niên Trần Bạch Đằng vì thế không chỉ là một công trình chào mừng kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông, mà còn là lời tri ân sâu sắc đối với một nhân cách lớn của dân tộc. Từ nơi đây, ngọn lửa tri thức, tinh thần yêu nước và khát vọng cống hiến sẽ tiếp tục được trao truyền, để mỗi đoàn viên, thanh niên khi lật mở một trang sách cũng là lúc mở ra một hành trình mới của trách nhiệm, sáng tạo và phụng sự.
Đó chính là cách thiết thực nhất để thế hệ trẻ hôm nay viết tiếp những trang sử vẻ vang mà các bậc tiền nhân, trong đó có đồng chí Trần Bạch Đằng, đã dành trọn cuộc đời để vun đắp.
Tấn Tài