Từ khóa: Cán bộ, đảng viên; Hồ Chí Minh; đạo đức cách mạng; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.
Summary: Throughout his life, President Ho Chi Minh paid great attention to nurturing, educating, and training revolutionary ethics for cadres and party members. According to him, ethics are the foundation of a revolutionary person, "the success or failure of everything depends mainly on whether cadres imbibe revolutionary ethics or not." Therefore, each cadre and party member must constantly practice self-cultivation, self-improvement, and fight against degeneration within the party. To achieve this, building the revolutionary ethics of cadres and party members is indispensable. This article discusses Ho Chi Minh's thoughts, ethics, and style regarding the development of revolutionary ethics among cadres and party members, focusing on need, thrift, integrity, righteousness, and impartiality.
Keywords: Cadres, party members; Ho Chi Minh; revolutionary ethics; need, thrift, integrity, righteousness, impartiality.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức quan tâm, chăm lo bồi dưỡng, giáo dục rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Theo Người, đạo đức là cái gốc của người cách mạng, "mọi việc thành hay bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không". Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cán bộ, công chức phải là công bộc của dân, mọi hoạt động đều lấy nhân dân làm mục đích phục vụ. Cán bộ, công chức phải hiếu với dân - nghĩa là, tuyệt đối trung thành phục vụ nhân dân, "lấy dân làm gốc", phát huy quyền dân chủ. Khi bàn về vấn đề đạo đức của cán bộ, công chức, Hồ Chí Minh thường sử dụng các phạm trù "Đức" và "Tài", trong đó đức là gốc: "cũng như sông phải có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân" (Hồ Chí Minh - 1995, Toàn tập, tập 5, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.253). Đối với cán bộ, công chức, trong thực thi công việc của mình, cách ứng xử mà Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn huấn luyện mọi người là "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư". Điều mà Bác đã làm và mong muốn cán bộ, công chức cùng làm là: Cán bộ, công chức phải có ý thức tiết kiệm, chống lãng phí, chống quan liêu, yêu đời, có nếp sống giản dị, khiêm tốn, có tình cảm chan hòa, cởi mở, quan tâm đến mọi người, học tập bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp. Phải lấy lợi ích quốc gia, cộng đồng, lãnh thổ đặt trên lợi ích cá nhân.
Trên cơ sở tiếp thu sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, các giá trị tinh hoa văn hóa phương Đông, phương Tây, truyền thống văn hóa Việt Nam, Hồ Chí Minh đã nêu lên những chuẩn mực đạo đức cách mạng, trong đó Người đặc biệt nhấn mạnh đến "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư". Người nói: "Đảng ta là một đảng cầm quyền, mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân".
2. NỘI DUNG
2.1. Tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về xây dựng đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên về cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
2.1.1. Nội dung cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư theo tư tưởng Hồ Chí Minh
- Cần: Là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai. Cần tức là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng. Phải thấy rõ, "Lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta".
- Kiệm: Là "tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi". Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của nhân dân, cả nước, của bản thân mình; không phô trương hình thức. Tiết kiệm không phải là bủn xỉn. Khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc lợi ích cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng. Như thế mới là kiệm.
- Liêm: Là "trong sạch, không tham lam", là liêm khiết, luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công, của dân, "Liêm là không tham địa vị. Không tham tiền tài. Không tham sung sướng. Không ham người tâng bốc mình. Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa. Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ".
- Chính: Là "không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn. Điều gì không đứng đắn, thẳng thắn, tức là tà". Đối với mình không tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để phát triển điều hay, sửa đổi điều dở của bản thân mình. Đối với người thì không nịnh hót người trên, không xem khinh người dưới, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết, thật thà, không đối trá, lừa lọc. Đối với việc thì để việc công lên trên, lên trước việc tư, việc nhà.
- Chí công vô tư: Là hoàn toàn vì lợi ích chung, không vì tư lợi; là hết sức công bằng, không chút thiên tư, thiên vị, công tâm, luôn đặt lợi ích của Đảng, của nhân dân, của dân tộc lên trên hết, trước hết; chỉ biết vì Đảng, vì dân tộc, "lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ". Chí công vô tư là chống chủ nghĩa cá nhân. Vì "chủ nghĩa cá nhân là giặc nội xâm", "là kẻ thù hung ác".
2.1.2. Ý nghĩa của việc giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư cho cán bộ, đảng viên
Việc giáo dục, rèn luyện phẩm chất "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" cho cán bộ, đảng viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa mang tính nền tảng, vừa có giá trị lâu dài đối với công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
Trước hết, đây là hệ giá trị đạo đức cốt lõi, định hướng hành vi và chuẩn mực ứng xử của cán bộ, đảng viên trong công việc và đời sống. "Cần" thể hiện tinh thần trách nhiệm, tận tụy, nỗ lực hoàn thành tốt công việc; "kiệm" gắn với việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả các nguồn lực; "liêm", "chính" bảo đảm sự trong sạch, trung thực, không tham nhũng, tiêu cực, không vụ lợi cá nhân; "chí công vô tư" đòi hỏi sự công tâm, khách quan, luôn đặt lợi ích của Đảng, Nhà nước và Nhân dân lên trên hết. Khi được giáo dục, rèn luyện thường xuyên, các phẩm chất này sẽ thấm sâu vào nhận thức và hành động, trở thành động lực nội sinh quan trọng để mỗi đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Thứ hai, việc giáo dục các phẩm chất trên góp phần trực tiếp nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng. Một đội ngũ cán bộ, đảng viên có đạo đức trong sáng, lối sống lành mạnh sẽ tạo dựng uy tín, niềm tin trong Nhân dân; đồng thời hạn chế, ngăn chặn từ sớm, từ xa các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Đây chính là "lá chắn" vững chắc trước những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường, mặt trái của hội nhập và sự chống phá của các thế lực thù địch.
Thứ ba, giáo dục "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay nhằm phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Khi mỗi cán bộ, đảng viên tự giác tu dưỡng, rèn luyện theo các chuẩn mực này sẽ góp phần xây dựng môi trường công vụ minh bạch, kỷ cương, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Thứ tư, việc giáo dục và thực hành các phẩm chất đạo đức cách mạng còn có ý nghĩa nêu gương, lan tỏa trong xã hội. Cán bộ, đảng viên là lực lượng tiên phong, nếu thực sự gương mẫu sẽ tạo hiệu ứng tích cực, góp phần định hướng giá trị, củng cố nền tảng đạo đức xã hội, xây dựng văn hóa liêm chính trong hệ thống chính trị và đời sống Nhân dân.
2.2. Những quan điểm, chủ trương của Đảng về xây dựng đạo đức cách mạng "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư"
2.2.1. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng có nêu: Nâng cao hơn nữa nhận thức xây dựng Đảng về đạo đức trong cấp ủy các cấp, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên. Thực hiện nghiêm chuẩn mực đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; đề cao trách nhiệm nêu gương, ý thức tự giác tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu các cấp. Cán bộ, đảng viên giữ chức vụ càng cao càng phải gương mẫu, nêu gương. Giáo dục, nâng cao ý thức chấp hành quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước, trách nhiệm phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, coi trọng danh dự của cán bộ, đảng viên.
2.2.2. Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới: Điều 3. Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư:
Một là, tâm huyết, trách nhiệm, dấn thân, nỗ lực hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ được giao, có ý chí, quyết tâm thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo, góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.
Hai là, quản lý, sử dụng tài sản công đúng mục đích, đúng quy định; tiết kiệm và hiệu quả; không xa hoa, lãng phí thời gian, tiền bạc, công sức và các nguồn lực vật chất khác của tập thể và cá nhân.
Ba là, trong sạch, không tham ô, tham nhũng, tiêu cực, không gây phiền hà, sách nhiễu. Chủ động phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn tham nhũng, tiêu cực, suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống, chủ nghĩa cá nhân, lợi ích nhóm, những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ.
Bốn là, trung thực, thẳng thắn, khách quan, công tâm, tích cực đấu tranh tự phê bình và phê bình, không giấu khuyết điểm, không nói sai sự thật; thấy đúng phải bảo vệ, thấy sai phải đấu tranh.
Năm là, nêu cao lòng tự trọng, danh dự, không cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, giữ gìn phẩm giá của người cán bộ, đảng viên, không để tác động lôi kéo, cám dỗ tiêu cực. Không để gia đình, người thân và người khác lợi dụng chức vụ, vị trí công tác để trục lợi; bảo vệ uy tín, danh dự của bản thân và tổ chức đảng. Thực hiện văn hóa từ chức khi không đủ khả năng, uy tín.
2.2.3. Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/01/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, yêu cầu:
Một là, tuyên truyền sâu rộng làm cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân nhận thức cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là phẩm chất đạo đức quan trọng hàng đầu của người cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và tính cấp thiết của việc giáo dục và thực hành cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư trong nội bộ Đảng, hệ thống chính trị và toàn xã hội; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước về giáo dục, thực hành cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Gắn chặt công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nhất là công tác cán bộ, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, thực hiện các quy định của Đảng về trách nhiệm nêu gương, về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.
Hai là, cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ chủ chốt, cán bộ lãnh đạo, quản lý, người đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền các cấp phải nêu gương về học tập và thực hành các chuẩn mực đạo đức cách mạng trong giai đoạn mới, nhất là về cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư: Tâm huyết, trách nhiệm, mẫn cán, tận tuỵ với công việc được giao; tiết kiệm, không xa hoa, lãng phí; giữ mình trong sạch, không tham nhũng, tiêu cực, không gây phiền hà, sách nhiễu; trung thực, ngay thẳng, công tâm, khách quan; nghiêm túc, gương mẫu chấp hành quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quy tắc ứng xử, đạo đức công vụ, nghề nghiệp; thấy đúng phải bảo vệ, thấy sai phải đấu tranh; thực hiện nghiêm Điều lệ Đảng, kỷ luật đảng, quy định về những điều đảng viên không được làm và những quy định về nêu gương; trọng liêm sỉ, danh dự, chủ động nhận trách nhiệm khi bản thân và người thân tham nhũng, tiêu cực; tích cực tự phê bình và phê bình, chống chủ nghĩa cá nhân, đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì sự phát triển của đất nước, vì hạnh phúc của Nhân dân. Thường xuyên thực hành cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư mọi lúc, mọi nơi, trong công việc và đời sống hằng ngày.
3. KẾT LUẬN
Có thể khẳng định rằng, tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về xây dựng đạo đức cách mạng về cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư của cán bộ, đảng viên không chỉ có giá trị về mặt giáo dục, mà còn có ý nghĩa chỉ đạo thực tiễn sâu sắc đối với công tác xây dựng Đảng hiện nay. Trong điều kiện mới, khi yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, khi những tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường và chủ nghĩa cá nhân vẫn hiện hữu, thì việc giữ gìn và rèn luyện các phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư càng không thể xem nhẹ. Đó vừa là yêu cầu đối với mỗi cán bộ, đảng viên, vừa là điều kiện để giữ vững tính chiến đấu, tính giáo dục và uy tín của cán bộ, đảng viên.
ThS. Hà Thị Minh Ngọc
Phó Trưởng khoa Nhà nước và pháp luật, Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hồ Chí Minh - 1995, Toàn tập - tập 5, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.253.
2. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng.
3. Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.
4. Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/01/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.