Theo Báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án thành phần 2 do Ban Quản lý Dự án Đường sắt công bố, tuyến đường sắt này được định hình là một trục vận tải chiến lược, đáp ứng đồng thời nhu cầu vận tải nội địa và liên vận quốc tế giữa Việt Nam và Trung Quốc.
Trước đó, dự án đã được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư vào tháng 2/2025 và đến tháng 12/2025, dự án thành phần 1 đã khởi công 5 nhà ga đầu tiên.
Toàn tuyến có chiều dài hơn 360 km, chưa kể các tuyến nhánh dài trên 58 km, đi qua địa bàn 6 tỉnh, thành phố gồm Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng. Điểm đầu của tuyến nằm tại vị trí kết nối ray biên giới giữa ga Lào Cai mới và ga Hà Khẩu Bắc (Trung Quốc), trong khi điểm cuối đặt tại ga Nam Hải Phòng. Ngoài ra, các tuyến nhánh sẽ vươn thẳng ra các đầu mối logistics quan trọng như cảng Lạch Huyện, cảng Đình Vũ và khu vực cảng Đồ Sơn.
.jpg)
Vị trí xây dựng các ga.
Hướng tuyến được thiết kế kéo dài theo hành lang kinh tế trọng điểm phía Bắc, bám sát các trục giao thông hiện hữu và địa hình tự nhiên. Bắt đầu từ khu vực biên giới Lào Cai, tuyến đi qua ga Nam Lào Cai, chạy dọc bờ Bắc sông Hồng, sau đó vượt sông để tiến về phía đông nam. Tại khu vực Bảo Thắng, tuyến chuyển hướng, chạy dọc theo cao tốc CT.05 và lần lượt đi qua các ga Sa Pa, Văn Bàn, Châu Quế Thượng, Đông An, An Thịnh và Y Can.
Tiếp tục hành trình, tuyến vượt qua khu vực Yên Bái, đặt ga Nam Yên Bái, rồi vượt sông Hồng lần nữa để tiến về Phú Thọ với các ga Hạ Hòa, Thanh Ba, Bắc Phú Thọ, trước khi kết nối với khu vực Việt Trì. Từ đây, tuyến đi qua Vĩnh Phúc, vượt sông Lô và tiến gần hơn tới vùng Thủ đô với các ga như Sơn Đông, Vĩnh Phúc, Nam Phúc Yên, Bắc Hồng và Yên Thường.
Sau khi đi qua khu vực Hà Nội, tuyến tiếp tục vượt sông Đuống, đặt ga Kim Sơn, rồi men theo trục đường ĐT385 để đến Bắc Ninh và Hưng Yên với các ga Lương Tài, Bình Giang, Hải Dương Nam. Hành trình khép lại tại Hải Phòng với các ga Tứ Kỳ, Thanh Hà, An Lão Nam và điểm cuối là ga Nam Hải Phòng.
Bên cạnh tuyến chính, hệ thống các tuyến nhánh đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kết nối hàng hóa ra cảng biển. Tuyến nhánh Lạch Huyện dài khoảng 27 km sẽ đi từ ga Nam Hải Phòng tới khu vực cảng Lạch Huyện qua các ga Nam Đình Vũ. Tuyến nhánh Đình Vũ dài 4,1 km kết nối trực tiếp khu cảng Đình Vũ. Trong khi đó, tuyến nhánh Nam Đồ Sơn dài 11,5 km mở ra hướng kết nối tới khu vực cảng mới tại Đồ Sơn.
.jpg)
Để triển khai dự án, tổng nhu cầu sử dụng đất lên tới khoảng 2.632 ha, trong đó có 716 ha đất trồng lúa và 878 ha đất lâm nghiệp. Phần diện tích còn lại là các loại đất khác theo quy định. Quy mô thu hồi đất lớn kéo theo việc phải bố trí tái định cư cho hơn 19.000 người dân.
Về mặt kỹ thuật, tuyến đường sắt được xây dựng theo khổ tiêu chuẩn 1.435 mm. Đoạn từ Đông Anh đến Nam Hải Phòng sẽ được đầu tư đường đôi nhằm tăng năng lực khai thác, trong khi các đoạn còn lại là đường đơn để tối ưu chi phí. Tốc độ thiết kế tối đa đạt 160 km/h trên đoạn từ ga Lào Cai mới đến ga Nam Hải Phòng, 120 km/h khi đi qua khu vực đầu mối Hà Nội và 80 km/h tại các đoạn còn lại.
Toàn tuyến sẽ có tổng cộng 29 nhà ga, trong đó 24 ga nằm trên tuyến chính với đầy đủ các chức năng từ ga kỹ thuật, ga trung gian đến ga tránh tàu. Ngoài ra, 4 ga sẽ được xây dựng trên các tuyến nhánh ra cảng biển và 1 ga đầu mối tại Hà Nội (Gia Lâm) sẽ được cải tạo, nâng cấp.
Không chỉ dừng lại ở đường ray và nhà ga, dự án còn bao gồm hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồ sộ với 174 cầu đường sắt có tổng chiều dài hơn 160 km, cùng 55 hầm xuyên núi dài hơn 50 km. Các khu depot và cơ sở kỹ thuật như depot Yên Thường, trạm chỉnh bị toa xe tại Gia Lâm, các khu kiểm tra đoàn tàu cũng sẽ được xây dựng đồng bộ để phục vụ vận hành toàn tuyến.
Các hạng mục phụ trợ như công trình phòng hộ, đảm bảo an toàn giao thông, hệ thống điện, tín hiệu, phòng cháy chữa cháy… cũng được đầu tư đầy đủ nhằm đảm bảo khai thác an toàn và hiệu quả.
Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được kỳ vọng sẽ trở thành trục vận tải xương sống mới, thay thế dần vai trò của đường bộ trong vận chuyển hàng hóa khối lượng lớn.
Dự án đã được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư từ tháng 2/2025, trong đó một số hạng mục như các nhà ga đã được khởi công từ cuối năm 2025. Theo kế hoạch, toàn bộ tuyến sẽ hoàn thành chậm nhất vào năm 2030.
Khi đi vào hoạt động, tuyến đường sắt này không chỉ giúp giảm tải cho hệ thống đường bộ mà còn mở ra một hành lang logistics hiện đại, kết nối trực tiếp từ vùng Tây Bắc ra biển, đồng thời tăng cường năng lực vận tải liên vận quốc tế.
Tâm An