Bài viết sử dụng các phương pháp phân tích - tổng hợp, logic - lịch sử và tổng kết thực tiễn để phân tích làm rõ vai trò thanh niên quân đội trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng; đánh giá thực trạng, đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy tốt hơn nữa vai trò của thanh niên quân đội trong tình hình mới, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Từ khóa: thanh niên quân đội; đường lối đối ngoại; bảo vệ Tổ quốc
1. Đặt vấn đề
Hiện nay, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nói chung và bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng nói riêng đang đứng trước những thách thức mới. Các thế lực thù địch gia tăng hoạt động chống phá, xuyên tạc với thủ đoạn ngày càng tinh vi, đa dạng, không chỉ tác động đến hiệu quả hoạt động đối ngoại mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng và hành động của cán bộ, chiến sĩ. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực nhận diện và khả năng đấu tranh của thanh niên quân đội (TNQĐ) trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng. Thời gian qua, TNQĐ đã phát huy tốt vai trò xung kích trong tham gia các hoạt động đối ngoại quốc phòng (ĐNQP), góp phần lan tỏa hình ảnh và uy tín của Quân đội và đất nước trên trường quốc tế, đồng thời tích cực bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế về nhận thức, năng lực ngoại ngữ, kỹ năng đối ngoại còn hạn chế; khả năng đấu tranh trên không gian mạng chưa theo kịp sự phát triển; đồng thời chịu sự chi phối của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng, giải pháp phát huy vai trò của TNQĐ trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn hiện nay.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Thực trạng vai trò thanh niên quân đội trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng
Thanh niên quân đội là một bộ phận ưu tú của thanh niên Việt Nam gồm những sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp trẻ; hạ sĩ quan, binh sĩ và học viên ở các học viện, nhà trường quân đội. Đây là lực lượng xung kích trong bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, sẵn sàng nhận nhiệm vụ nơi biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa; đi đầu trong thực hiện các nhiệm vụ quan trọng của Quân đội, trong đó có bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng. Trước yêu cầu ĐNQP là một giải pháp hữu hiệu trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, TNQĐ là lực lượng rất quan trọng gắn liền với thực tiễn nhiệm vụ ĐNQP. Trước hết, TNQĐ trực tiếp tham gia hiện thực hóa và kiểm nghiệm hiệu quả đường lối đối ngoại của Đảng thông qua các hoạt động ĐNQP ngày càng mở rộng cả về quy mô và cấp độ. Đồng thời, TNQĐ là lực lượng xung kích lan tỏa và bảo vệ giá trị, nguyên tắc, mục tiêu, phương châm đường lối đối ngoại của Đảng, góp phần truyền tải thông điệp về chính sách quốc phòng "bốn không", không ngừng nâng cao vị thế, uy tín Việt Nam trên trường quốc tế. Đặc biệt, TNQĐ luôn là lực lượng tích cực tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực đối ngoại. Mặt khác, thông qua các hoạt động ĐNQP cụ thể, TNQĐ góp phần trực tiếp xây dựng lòng tin chiến lược, tăng cường hiểu biết và hợp tác với quân đội các nước. Những vai trò trên càng có ý nghĩa quan trọng khi ĐNQP trở thành một trong những trụ cột quan trọng của đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.
Thời gian qua, TNQĐ đã phát huy tốt vai trò xung kích trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng, thể hiện trên nhiều phương diện. Trước hết, nhận thức chính trị và bản lĩnh đối ngoại của thanh niên từng bước được nâng cao; đồng thời các đơn vị không ngừng đổi mới, sáng tạo nhiều hình thức giáo dục thông qua tọa đàm, diễn đàn, sinh hoạt câu lạc bộ lý luận trẻ, hội thi Olympic Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nói chuyện chuyên đề, sân khấu hóa, qua mạng Internet, hội thi kết hợp trực tiếp và trực tuyến… "Các đơn vị chủ động nắm, quản lý, giải quyết tình hình tư tưởng, định hướng dư luận trong thanh niên; động viên TNQĐ tích cực tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, phòng, chống "diễn biến hòa bình", những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong cán bộ, đoàn viên, thanh niên"(1). Trong thực tiễn, TNQĐ là lực lượng trực tiếp tham gia nhiều hoạt động ĐNQP như: "giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới với Trung Quốc, Lào, Campuchia, giao lưu sĩ quan trẻ…, luyện tập, diễn tập chung được thực hiện hiệu quả"(2), tuần tra chung trên biển, diễn tập đa phương, đặc biệt là "tham gia tích cực và hiệu quả các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc được bạn bè quốc tế đánh giá cao"(3). Trong đó, lực lượng tham gia chủ yếu là cán bộ, chiến sĩ trẻ, góp phần khẳng định uy tín và trách nhiệm của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế. Đặc biệt, TNQĐ luôn hăng hái, tích cực, chủ động đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp đấu tranh trên không gian mạng, góp phần định hướng dư luận và bảo vệ tính đúng đắn của đường lối đối ngoại của Đảng.
Tuy nhiên, công tác "đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch cũng còn những hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới"(4), vai trò TNQĐ trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng vẫn còn bộc lộ một số hạn chế trên nhiều mặt. Nhận thức, trách nhiệm một bộ phận TNQĐ chưa hiểu đầy đủ, sâu sắc về vị trí, ý nghĩa, yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng; chưa nhận diện rõ thuận lợi, khó khăn và yêu cầu đặt ra trong tình hình mới. Nội dung, hình thức tuyên truyền, giáo dục về đối ngoại có lúc còn dàn trải, thiếu trọng tâm, chưa gắn với đặc điểm, nhiệm vụ cụ thể của từng đơn vị và từng đối tượng. Bên cạnh đó, việc đổi mới hình thức tổ chức hoạt động còn chậm, chưa khai thác hiệu quả các nền tảng số và môi trường truyền thông hiện đại để nâng cao khả năng tiếp cận và lan tỏa. Công tác bồi dưỡng năng lực đối ngoại cho TNQĐ còn thiếu đồng bộ; trong đó, trình độ ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp quốc tế, hiểu biết về pháp luật và thông lệ quốc tế của một bộ phận thanh niên chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đặc biệt, chất lượng đấu tranh trên không gian mạng còn hạn chế; số lượng và chất lượng các bài viết chuyên sâu chưa nhiều, tính thuyết phục và sức chiến đấu chưa cao. Khả năng nhận diện, xử lý thông tin sai trái, xuyên tạc còn chưa kịp thời; một số thanh niên còn hạn chế trong khai thác, sử dụng công nghệ thông tin. Vì vậy, kết quả phát huy vai trò của TNQĐ trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng chưa thực sự tương xứng với tiềm năng, chưa tạo được những đột phá rõ nét cả về chiều sâu và hiệu quả thực tiễn.
2.2. Giải pháp phát huy vai trò thanh niên quân đội trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng
Trước bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, "hòa bình hợp tác, phát triển vẫn là xu thế lớn, song đứng trước nhiều thách thức mới"(5), trong khi cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, tình hình khu vực và thế giới diễn biến nhanh, phức tạp đã và đang đặt ra những yêu cầu mới đối với việc bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng. Trong bối cảnh đó, việc "thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại"(6), bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Điều này đòi hỏi TNQĐ phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực thích ứng cao, khả năng nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch chống phá đường lối đối ngoại của Đảng. Trên cơ sở đó, TNQĐ cần tiếp tục phát huy vai trò chủ động, xung kích, sáng tạo trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước. Từ những vấn đề đặt ra, cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp chủ yếu sau:
Một là, tạo chuyển biến về nhận thức, vai trò, trách nhiệm của TNQĐ trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng. Cấp ủy, chính ủy, chính trị viên, chỉ huy, cơ quan chính trị và tổ chức Đoàn các cấp cần tăng cường công tác giáo dục, tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm cho TNQĐ. Nội dung giáo dục cần được triển khai thông qua các hình thức phong phú, sinh động như: giáo dục chính trị, diễn đàn, tọa đàm, hội thi, sân khấu hóa, tập huấn, thi tìm hiểu…qua đó tạo "sức đề kháng" trước các thông tin xấu độc, phản động, thù địch. Trong đó, cần tập trung quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị về hội nhập quốc tế và đối ngoại của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và hướng dẫn của cơ quan chính trị các cấp, trọng tâm là: Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 10/4/2013 của Bộ Chính trị khóa XI về hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 34-NQ/TW ngày 09/01/2023 của Bộ Chính trị về một số định hướng, chủ trương lớn triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIII của Đảng; Nghị quyết số 2662-NQ/QUTW ngày 26/02/2024 của Quân ủy Trung ương về hội nhập quốc tế và ĐNQP đến năm 2030 và những năm tiếp theo; Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; chỉ đạo, hướng dẫn của Ban Chỉ đạo 35 các cấp về nhiệm vụ bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Đồng thời tuyên truyền, giáo dục cho TNQĐ về Luật An ninh mạng năm 2018, Thông tư 202/2016/TT-BQP ngày 12/12/2016 quy định bảo đảm an toàn thông tin trong Quân đội, Chỉ thị số 1492/CT-BV, ngày 17/9/2013 của Tổng cục Chính trị về tăng cường quản lý các trang mạng xã hội trên Internet trong Quân đội. Cùng với đó, cần phát huy vai trò tự học, tự nghiên cứu của mỗi thanh niên, góp phần nâng cao bản lĩnh chính trị, ý thức trách nhiệm trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng.
Hai là, phát huy vai trò của các tổ chức cơ sở Đoàn, đội ngũ cán bộ Đoàn các cấp trong Quân đội bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng. Các tổ chức cơ sở Đoàn và cán bộ Đoàn các cấp trong Quân đội cần xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh, thực sự là hạt nhân chính trị, trung tâm đoàn kết của thanh niên. Chủ động tham mưu với cấp ủy, chỉ huy đơn vị trong giáo dục, tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm; đồng thời tổ chức hoặc cử lực lượng tham gia tập huấn nhằm bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng đấu tranh bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng. Chủ động tham mưu, đề xuất với cấp ủy, chính ủy, chính trị viên, chỉ huy đơn vị kiện toàn, mở rộng lực lượng, bảo đảm vật chất, phương tiện đấu tranh. Kịp thời tổ chức sơ kết, tổng kết, đề nghị biểu dương, khen thưởng tổ chức đoàn, cán bộ, đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch có hiệu quả và chấn chỉnh, xử lý kịp thời những hạn chế, yếu kém, thiếu trách nhiệm, sai phạm. Đồng thời, cán bộ Đoàn các cấp cần phát huy tinh thần nêu gương, đi trước, làm trước để thanh niên noi theo, "cán bộ làm đúng kế hoạch của đoàn thể, có mưu trí, được quần chúng tin yêu kiên quyết, gan góc, giữ đúng kỷ luật, biết làm cho dân chúng cùng đoàn thể sống chết mà không sợ nguy hiểm như thế mới là tướng giỏi của đoàn thể. Như thế thì cách mạng nhất định chóng thành công"(7). Phát huy tinh thần 7 dám: "Dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và dám hành động vì lợi ích chung" của cán bộ Đoàn. Tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên tích cực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng.
Ba là, tăng cường bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng, đấu tranh, phản bác quan điểm sai trái, thù địch cho TNQĐ. Tập trung bồi dưỡng cho TNQĐ những nội dưng cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, quan điểm đối ngoại của Đảng để hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học, tin tưởng, kiên định vào nền tảng tư tưởng của Đảng. Tiếp tục triển khai thực hiện Hướng dẫn số 824/HD-TN, ngày 25/9/2018 của Ban TNQĐ về việc TNQĐ tham gia đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên Internet, mạng xã hội, Luật An ninh mạng năm 2018… Định kỳ tổ chức các lớp tập huấn bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng nhận diện, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch chống phá đường lối đối ngoại của Đảng trên Internet, mạng xã hội; kỹ năng khai thác, sử dụng các phần mềm: facebook, zalo, youtube, tiktok, trí tuệ nhân tạo AI… Bồi dưỡng kỹ năng viết theo các chủ đề, chuyên đề chuyên sâu có đủ cơ sở lý luận, thực tiễn, có tính chiến đấu cao. Đồng thời phát huy tinh thần tự học, tự bồi dưỡng TNQĐ, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "…kết hợp tự học với học trong nhà trường, học trong sách vở và học trong cuộc sống"(8) để không ngừng nâng cao chất lượng bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng.
Bốn là, xác định đúng nội dung, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng. Để thực hiện tốt giải pháp này cần giáo dục, tuyên truyền cho TNQĐ nhận thức sâu sắc về đường lối đối ngoại của Đảng: "Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi"(9) , trường phái ngoại giao "cây tre Việt Nam", "dĩ bất biến ứng vạn biến"; chính sách "4 không" trong lĩnh vực quốc phòng: "Việt Nam chủ trương không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác; không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế"(10)... Bên cạnh các hình thức, biện pháp truyền thống, TNQĐ cần chú trọng ứng dụng hiệu quả thành tựu cuộc cách mạng công nghệ 4.0 trên cơ sở nền tảng số. Phát huy sức mạnh tổng hợp của các cơ quan báo chí, xuất bản, truyền thông; nâng cao chất lượng tuyên truyền miệng, tuyên truyền đối ngoại, tuyên truyền trên internet, trên các trang mạng xã hội hiện nay.
Năm là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự dân chủ, lành mạnh gắn với phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo của TNQĐ trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng. Cấp ủy, chính ủy, chính trị viên, chỉ huy, cơ quan chính trị các cấp cần quán triệt và thực hiện nghiêm nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở trong Quân đội, nhất là Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, Nghị định 59/2023/NĐ-CP ngày 14/8/2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đồng thời, xây dựng môi trường văn hóa quân sự thật sự dân chủ, lành mạnh; tạo môi trường thuận lợi để thanh niên được đối thoại trực tiếp với lãnh đạo, chỉ huy đơn vị về các vấn đề đối ngoại của Đảng, Nhà nước, Quân đội. Qua đó, củng cố niềm tin, lý tưởng, khát vọng cống hiến của thanh niên; đồng thời có cơ chế, chính sách phù hợp nhằm khơi dậy tính năng động, sáng tạo, phát huy tối đa tinh thần trách nhiệm của TNQĐ trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
3. Kết luận
Bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng là nhiệm vụ có ý nghĩa rất quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Với vai trò là lực lượng xung kích, TNQĐ trực tiếp tham gia triển khai, lan tỏa và đấu tranh bảo vệ đường lối đối ngoại trên cả thực tiễn hoạt động ĐNQP. Thời gian qua, lực lượng này đã đạt được những kết quả tích cực, song vẫn còn những hạn chế về nhận thức, năng lực và phương thức hoạt động. Trước yêu cầu bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định ngày càng cao, đòi hỏi phải tiếp tục phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của TNQĐ. Vì vậy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao nhận thức, bồi dưỡng năng lực, phát huy vai trò tổ chức Đoàn và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Qua đó, xây dựng TNQĐ có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực toàn diện, thực sự là lực lượng quan trọng trong bảo vệ đường lối đối ngoại của Đảng trong tình hình mới./.
Võ Quang Thường
Trường Đại học Nguyễn Huệ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
(1) Tổng cục Chính trị (2022), Báo cáo Chính trị của Tổng cục Chính trị tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ X (2022 - 2027), Hà Nội, tr. 3
(2), (3) Tổng cục Chính trị (2026), Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội nhiệm kỳ 2025-2030, Hà Nội, tr. 27, 28
(4) Đảng Cộng sản Việt Nam (2018), Nghị quyết của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018, Hà Nội, tr.1
(5), (6), (9) Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Hà Nội, tập 1, tr. 77, 117, 117
(7) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, tập 3 tr. 559.
(8) (Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, tập 1, tr. 26.
(10) Bộ Quốc phòng (2019), Quốc phòng Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, tr. 25.