Trước âm mưu "phi chính trị hóa" Quân đội và chiến lược "diễn biến hòa bình" ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch trên không gian mạng, việc thanh niên Quân đội kiên định đường lối quân sự, quốc phòng và bồi đắp bản lĩnh chính trị vững vàng đóng vai trò là nền tảng. Đẩy mạnh tinh thần đổi mới sáng tạo, làm chủ không gian mạng, vươn lên trở thành những "quân nhân số", "chiến sĩ số" với lối ứng xử văn minh là động lực thực tiễn để tuổi trẻ trực tiếp nâng cao sức mạnh chiến đấu. Đồng thời, bài viết nhấn mạnh yêu cầu xây dựng khả năng tự bảo vệ, chủ động ngăn ngừa từ sớm, từ xa các vi phạm kỷ luật thông tin và sự suy thoái tư tưởng, đạo đức, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" ngay tại đơn vị cơ sở. Qua đó, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ xây dựng môi trường "văn hóa số" lành mạnh nhằm khơi dậy khát vọng cống hiến, giúp thế hệ trẻ xứng đáng là lực lượng rường cột xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tinh, gọn, mạnh, tiến lên hiện đại trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
1. Đặt vấn đề
Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và không gian mạng đang tác động sâu sắc, toàn diện đến mọi phương diện của đời sống xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng. Hiện nay, không gian mạng đã thực sự trở thành một mặt trận mới, vô cùng phức tạp và không có ranh giới rõ ràng, nơi các thế lực thù địch, phản động đang ráo riết đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình". Chúng triệt để lợi dụng môi trường internet, sử dụng sức mạnh mềm văn hóa và không ngừng lan truyền các thông tin xấu độc nhằm bóp méo lịch sử, thực hiện âm mưu thâm độc "phi chính trị hóa" Quân đội. Trong đó, với đặc điểm tâm lý tò mò, thích khám phá cái mới, thanh niên Quân đội luôn là đối tượng trọng điểm mà các thế lực này sử dụng phương châm "mưa dầm thấm lâu" để nhắm tới.
Trước những thách thức trong môi trường số không tiếng súng nhưng vô cùng khốc liệt, việc xây dựng văn hóa ứng xử văn minh và bồi đắp bản lĩnh chính trị vững vàng không chỉ là đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn. Hơn thế nữa, đó còn là trách nhiệm chính trị, là sứ mệnh tiên phong của mỗi thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam nhằm xây dựng khả năng tự bảo vệ từ bên trong, chủ động đấu tranh đập tan mọi luận điệu xuyên tạc, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Nhận diện "trận địa" trên không gian mạng và âm mưu chống phá của các thế lực thù địch
Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo và đặc biệt là không gian mạng đang tác động sâu sắc, toàn diện đến mọi phương diện của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực quân sự, quốc phòng. Sự phát triển như vũ bão của internet và các nền tảng truyền thông mạng xã hội xuyên biên giới đã tạo ra một môi trường thông tin mở, có tốc độ lan truyền nhanh nhưng lại vô cùng phức tạp, nhiễu loạn và khó kiểm soát. Không gian mạng giờ đây không đơn thuần là nơi giao lưu, kết nối số, mà đã thực sự biến thành một "mặt trận mới" không có ranh giới rõ ràng, nơi diễn ra cuộc đấu tranh hệ tư tưởng vô cùng khốc liệt.
Trên "trận địa" không tiếng súng này, các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị đang ráo riết đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ nhằm thực hiện âm mưu cốt lõi là "phi chính trị hóa" Quân đội. Thủ đoạn chống phá của chúng ngày càng tinh vi, xảo quyệt, thậm chí công khai và trực diện hơn bao giờ hết. Chúng triệt để lợi dụng lợi thế của không gian mạng, sử dụng sức mạnh mềm văn hóa, liên tục lập ra các hội nhóm, tài khoản ẩn danh để phát tán thông tin giả, lan truyền văn hóa độc hại và truyền bá lối sống thực dụng. Mục đích đen tối của chúng là bóp méo, xuyên tạc lịch sử, xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng lý luận đường lối đổi mới của Đảng, đồng thời bôi nhọ hình ảnh cao đẹp "Bộ đội Cụ Hồ".
Đặc biệt nguy hiểm, các thế lực thù địch luôn lấy mũi nhọn tấn công nhắm trực tiếp vào thế hệ trẻ, vận dụng triệt để phương châm "mưa dầm thấm lâu" nhằm kích động dư luận, gây tâm lý hoài nghi và làm phai nhạt mục tiêu, lý tưởng cách mạng. Thanh niên Quân đội trở thành mục tiêu trọng điểm của chúng bởi đây là lứa tuổi có tâm lý tò mò, thích khám phá cái mới nhưng kinh nghiệm sống và sự cọ xát thực tiễn đôi lúc còn hạn chế. Sự tác động liên tục, đa chiều từ mặt trái của không gian mạng kết hợp với những thủ đoạn thâm độc, khó nhận biết của kẻ thù đã và đang tạo ra những rào cản, áp lực nặng nề đối với công tác quản lý, định hướng giá trị tư tưởng cho thanh niên Quân đội hiện nay. Nhận diện đúng, trúng "trận địa" và những âm mưu xảo quyệt này chính là bước đi đầu tiên, mang tính tiên quyết để tuổi trẻ toàn quân xây dựng phòng tuyến tự bảo vệ vững chắc.
2.2. Thực trạng văn hóa ứng xử và khả năng tự bảo vệ của tuổi trẻ toàn quân
Dưới sự lãnh đạo, định hướng thường xuyên của các cấp ủy đảng và tổ chức đoàn, tuyệt đại đa số thanh niên Quân đội đã thể hiện rõ lập trường tư tưởng kiên định và bản lĩnh vững vàng trên môi trường số. Lực lượng trẻ đã phát huy rất tốt vai trò xung kích, thực sự trở thành lực lượng nòng cốt, tiên phong trong tham gia đấu tranh bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng. Ý thức thượng tôn pháp luật và kỷ luật được nâng cao, thể hiện sinh động qua việc tuổi trẻ toàn quân luôn tích cực hưởng ứng và thực hiện hiệu quả Cuộc vận động "Ứng xử văn minh trên không gian mạng". Nhờ đó, một nền tảng văn hóa trong sạch, lành mạnh bước đầu được thiết lập, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đấu tranh phòng, chống "diễn biến hoà bình".
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, văn hóa ứng xử và khả năng tự bảo vệ mình trước những thông tin độc hại của một bộ phận tuổi trẻ Quân đội vẫn còn bộc lộ những hạn chế, bất cập. Trước sự bùng nổ của mạng xã hội và những tác động tiêu cực từ mặt trái nền kinh tế thị trường, khả năng làm chủ bản thân của một số quân nhân trẻ còn bộc lộ nhiều điểm yếu. Thực tiễn cho thấy, một bộ phận thanh niên Quân đội vẫn tỏ ra lúng túng, mơ hồ và thiếu sự tỉnh táo về chính trị khi đối diện với những luồng thông tin trái chiều, phức tạp.
Đáng chú ý, tình trạng vi phạm quy định về bảo đảm an toàn, an ninh mạng, sử dụng internet và mạng xã hội sai mục đích ở một số cơ quan, đơn vị vẫn còn diễn ra. Một số quân nhân trẻ do thiếu cảnh giác đã vô tình tham gia bình luận, chia sẻ những thông tin thiếu kiểm chứng trên không gian mạng, tiềm ẩn nguy cơ làm lộ lọt bí mật quân sự. Những hạn chế này chính là rào cản lớn, yêu cầu các cơ quan, đơn vị phải nhanh chóng có biện pháp bồi dưỡng, rèn luyện bản lĩnh và kỹ năng ứng xử văn minh cho bộ đội, giúp thanh niên Quân đội kiên định trước mọi cám dỗ và sự lôi kéo của kẻ thù.
2.3. Trách nhiệm và bản lĩnh của thanh niên Quân đội trên môi trường số
Trên mặt trận không tiếng súng nhưng vô cùng phức tạp này, thanh niên Quân đội phải ý thức sâu sắc sứ mệnh của mình, biến không gian mạng thành trận địa vững chắc để rèn luyện bản lĩnh và cống hiến. Trách nhiệm và bản lĩnh đó được thể hiện xuyên suốt qua các nội dung cụ thể sau:
Thứ nhất, thượng tôn pháp luật và tự giác chấp hành kỷ luật thông tin. Trách nhiệm đầu tiên và căn bản nhất của mỗi đoàn viên, thanh niên Quân đội là phải tự giác khép mình vào kỷ luật, nêu cao ý thức chấp hành pháp luật Nhà nước và kỷ luật Quân đội. Trên môi trường số, tuổi trẻ toàn quân phải tuân thủ nghiêm ngặt kỷ luật phát ngôn, kỷ luật thông tin, kỷ luật dữ liệu cá nhân cùng các quy định chặt chẽ về bảo vệ an ninh, an toàn mạng. Mỗi quân nhân phải tuyệt đối tỉnh táo, tuân thủ nguyên tắc bảo mật, kiên quyết không tham gia bình luận hay chia sẻ những thông tin thiếu kiểm chứng, nhằm xóa bỏ nguy cơ lộ lọt bí mật quân sự và không để kẻ xấu lợi dụng.
Thứ hai, xây dựng khả năng tự bảo vệ vững chắc từ bên trong. Trước những cám dỗ từ mặt trái của nền kinh tế thị trường và sự nhiễu loạn thông tin của mạng xã hội, mỗi quân nhân trẻ phải thường xuyên đề cao tinh thần "tự soi, tự sửa". Việc chủ động học tập, trang bị kiến thức và bồi dưỡng kỹ năng nhận diện tin giả, tin xấu độc sẽ giúp tuổi trẻ toàn quân tự xây dựng cho mình một nhận thức đúng đắn, vững vàng. Đây là cơ sở nền tảng để thanh niên Quân đội kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, bảo đảm không dao động hay bị lôi kéo, cám dỗ bởi bất kỳ thế lực nào.
Thứ ba, chủ động tiến công, đấu tranh trực diện bẻ gãy mọi luận điệu xuyên tạc. Đứng trước những thủ đoạn thâm độc của kẻ thù, thanh niên Quân đội không thể chỉ dừng lại ở việc phòng thủ thụ động mà phải đề cao tính chiến đấu, tinh thần xung kích, tiên phong. Đặc biệt, cần phát huy tối đa sức mạnh và vai trò nòng cốt của "Lực lượng 47" cấp cơ sở, đưa mỗi đoàn viên, thanh niên trở thành những chiến sĩ kiên cường, nhạy bén, linh hoạt trên không gian mạng. Tuổi trẻ cần chủ động phát hiện, báo cáo các trang mạng phản động, đồng thời dũng cảm viết bài, sử dụng lý trí và luận cứ khoa học sắc bén để đấu tranh trực diện, đập tan mọi quan điểm sai trái, cơ hội chính trị.
Thứ tư, tiên phong lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp và ứng xử văn minh. Cùng với việc đấu tranh phản bác, thanh niên Quân đội phải là những hạt nhân tích cực xây dựng môi trường văn hóa số trong sạch, lành mạnh. Mỗi quân nhân trẻ cần tự giác và tích cực hưởng ứng Cuộc vận động "Ứng xử văn minh trên không gian mạng", đồng thời đẩy mạnh thực hiện hiệu quả Cuộc vận động "Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp". Bằng việc kiên định lấy "cái đẹp dẹp cái xấu", tuổi trẻ toàn quân sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, lan tỏa sâu rộng những thông tin chính thống và hình ảnh cao đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới, trực tiếp góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số.
2.4. Giải pháp xây dựng môi trường "văn hóa số" lành mạnh tại đơn vị cơ sở
Để thanh niên Quân đội thực sự phát huy vai trò xung kích và bản lĩnh trên môi trường số, việc giáo dục lý thuyết đơn thuần là chưa đủ, mà đòi hỏi các cơ quan, đơn vị phải trực tiếp xây dựng một môi trường "văn hóa số" lành mạnh, dân chủ và kỷ cương ngay từ cấp cơ sở. Quá trình này cần được triển khai đồng bộ thông qua các giải pháp trọng tâm sau:
Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và định hướng tư tưởng. Trong kỷ nguyên số, các hình thức tiến hành công tác thanh niên phải mang tính hiện đại, trực quan, sinh động và có tính tương tác cao. Cấp ủy, cơ quan chính trị và tổ chức đoàn các cấp cần "mềm hóa" lý luận, kiên quyết khắc phục triệt để bệnh hình thức, hành chính hóa trong tổ chức các hoạt động phong trào. Thay vào đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số để tạo ra các sản phẩm tuyên truyền hấp dẫn, phù hợp với tâm lý tiếp nhận của giới trẻ như: video clip ngắn, infographic, podcast. Việc xây dựng các "sân chơi" trí tuệ trực tuyến và mở rộng các thiết chế văn hóa như mô hình "Chi đoàn số", "Câu lạc bộ lý luận trẻ" sẽ giúp quân nhân trẻ dễ dàng tiếp thu, từ đó hình thành nhận thức chính trị sắc bén một cách tự nhiên và bền vững.
Thứ hai, gắn kết chặt chẽ "văn hóa số" với môi trường văn hóa quân sự. Môi trường văn hóa quân sự tốt đẹp không chỉ giới hạn trong không gian thực của doanh trại, mà phải được xây dựng và mở rộng hiệu quả sang không gian mạng, văn hóa số, văn hóa dữ liệu và kỷ luật thông tin. Cấp ủy, người chỉ huy các cấp cần chú trọng xây dựng bầu không khí dân chủ, cởi mở, xây dựng không gian an toàn để tuổi trẻ toàn quân được tự do bày tỏ khát vọng, ý tưởng sáng tạo. Tuy nhiên, mọi sự đổi mới, tự do ấy phải luôn nằm trong khuôn khổ pháp luật của Nhà nước và kỷ luật của Quân đội. Việc lan tỏa sâu rộng Cuộc vận động "Ứng xử văn minh trên không gian mạng" kết hợp với thực hiện hiệu quả mô hình "Chi đoàn không có cán bộ, đoàn viên thanh niên vi phạm kỷ luật, pháp luật" sẽ tạo thành bức tường vững chắc, giúp ngăn ngừa từ sớm, từ xa mọi biểu hiện suy thoái, lệch chuẩn trong môi trường mạng.
Thứ ba, phát huy sức mạnh tổng hợp, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc trên không gian mạng. Quá trình kiến tạo môi trường "văn hóa số" không phải là hoạt động đơn lẻ, biệt lập mà là kết quả của sự hiệp đồng chặt chẽ giữa các tổ chức, lực lượng. Cấp ủy, chỉ huy các cấp cần chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và gia đình của quân nhân để làm tốt công tác tuyên truyền giáo dục, kịp thời định hướng tư tưởng cho bộ đội. Đặc biệt, trên không gian mạng, cần tích hợp sức mạnh của "Lực lượng 47" cấp cơ sở với các lực lượng truyền thông của địa phương, hình thành hệ thống tác chiến liên hoàn, rộng khắp. Khi các lực lượng cùng chung tay tạo ra một hệ thống giáo dục, định hướng và bảo vệ nhất quán, thanh niên Quân đội sẽ có một điểm tựa tinh thần vững chắc, không chỉ tự tin tự bảo vệ mình mà còn đủ sức đập tan mọi âm mưu "phi chính trị hóa" Quân đội của các thế lực thù địch trong tình hình mới.
3. Kết luận
Trong kỷ nguyên bùng nổ công nghệ thông tin và chuyển đổi số, văn hóa ứng xử trên không gian mạng không chỉ là kỹ năng giao tiếp xã hội đơn thuần, mà đã thực sự trở thành thước đo quan trọng phản ánh bản lĩnh chính trị, lòng trung thành và phẩm chất đạo đức của người quân nhân cách mạng. Trước những âm mưu, thủ đoạn chống phá ngày càng tinh vi, xảo quyệt của các thế lực thù địch nhằm "phi chính trị hóa" Quân đội, việc mỗi đoàn viên, thanh niên nêu cao ý thức tự giác, tinh thần cảnh giác cao độ và sức trẻ đổi mới sáng tạo sẽ trực tiếp kiến tạo nên một "lá chắn" vững chắc. Sức mạnh nội sinh đó đủ sức đập tan mọi chiến dịch truyền thông đen, bẻ gãy mọi luận điệu xuyên tạc, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ cấp cơ sở.
Hơn lúc nào hết, hành trang bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc yêu cầu mỗi quân nhân trẻ phải biến nhận thức thành hành động thiết thực, biến không gian mạng thành một mặt trận vững chắc để cống hiến và trưởng thành. Bằng tinh thần xung kích, tiên phong và bản lĩnh kiên định, tuổi trẻ toàn quân hãy tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ hệ giá trị văn hóa tốt đẹp và hình ảnh cao quý "Bộ đội Cụ Hồ" trên môi trường số. Sự xung kích và trách nhiệm ấy sẽ tiếp tục khẳng định vị thế rường cột của thanh niên Quân đội, đóng góp xứng đáng vào nhiệm vụ bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
Thiếu tá Lê Minh Tân, Đại úy Nguyễn Văn Huy
Hệ 1 - Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Tô Lâm (2024), Bài phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư tại các hội nghị quan trọng của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về định hướng xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong kỷ nguyên mới (Nguồn gốc của phương châm "2 kiên định, 2 đẩy mạnh, 2 ngăn ngừa").
2. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập 1, Tập 2), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Bộ Quốc phòng (2019), Quốc phòng Việt Nam (Sách trắng Quốc phòng năm 2019 - Cơ sở pháp lý và thực tiễn của chính sách quốc phòng "Bốn không"), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
5. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 7 (Các quan điểm về xây dựng Quân đội mang bản chất giai cấp công nhân), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
6. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2025), Tài liệu nghiên cứu, học tập quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
7. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ XI (2025 - 2030), Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.