1. Đặt vấn đề
Xây dựng bản lĩnh chính trị là nội dung cơ bản, giữ vai trò nền tảng trong xây dựng Quân đội nhân dân vững mạnh về chính trị, bảo đảm cho Quân đội luôn tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc, Nhà nước và Nhân dân. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, bản lĩnh chính trị là sự thống nhất giữa lập trường tư tưởng vững vàng, niềm tin cách mạng, ý chí vượt khó, đạo đức trong sáng và năng lực hành động đúng đắn trong thực tiễn. Người luôn nhấn mạnh cán bộ, đảng viên và quân nhân cách mạng phải thường xuyên học tập, rèn luyện, giữ vững lý tưởng và không dao động trước mọi khó khăn, thử thách.
Quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị là lực lượng có trình độ chuyên môn kỹ thuật, đảm nhiệm một mặt công tác theo chức trách, nhiệm vụ được giao ở các cơ quan, đơn vị trong Học viện. Vì vậy, xây dựng bản lĩnh chính trị cho quân nhân chuyên nghiệp không chỉ là yêu cầu đối với từng cá nhân mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng xây dựng Học viện. Hiện nay, trước yêu cầu đổi mới giáo dục - đào tạo, chuyển đổi số trong nhà trường quân đội và những tác động phức tạp từ môi trường thông tin hiện đại, việc xây dựng bản lĩnh chính trị cho quân nhân chuyên nghiệp đặt ra yêu cầu ngày càng cao. Từ đó, nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng bản lĩnh chính trị của quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị hiện nay có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng bản lĩnh chính trị
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng bản lĩnh chính trị của cán bộ, đảng viên. Người coi đây yếu tố tiên quyết, quan trọng hàng đầu giúp cho mỗi cán bộ, đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn có bản lĩnh chính trị vững vàng, không hoang mang, dao động trước mọi khó khăn, thử thách. Có thể khái quát tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng bản lĩnh chính trị ở một số vấn đề như sau:
Kiên định lập trường, vững vàng lý tưởng cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Lập trường không vững vàng thì gặp khó khăn dễ dao động, dễ gục ngã" [1], bởi vì lập trường chính là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam hành động. Người cho rằng lập trường đúng đắn là điểm tựa tư tưởng để người cách mạng phân biệt đúng sai, thật giả. Bản lĩnh chính trị trước hết là sự trung thành tuyệt đối với chủ nghĩa Mác - Lênin, với Đảng, với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Đây chính là yếu tố then chốt để giữ vững phương hướng hành động trong mọi hoàn cảnh, nhất là khi phải đối mặt với những khó khăn, thách thức.
Có niềm tin khoa học vào sự thắng lợi của cách mạng và con đường xã hội chủ nghĩa. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: "Những thắng lợi bước đầu trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội cho phép chúng tôi tin tưởng chắc chắn ở sự cần thiết và khả năng của một nước như nước Việt Nam tiến lên chủ nghĩa xã hội một cách thắng lợi" [2]. Bản lĩnh chính trị đòi hỏi người cán bộ, đảng viên phải giữ vững niềm tin trước khó khăn, thử thách, không hoài nghi, dao động. Người không xem niềm tin như cảm tính mà là niềm tin khoa học, được xây dựng trên cơ sở nhận thức đúng đắn về quy luật vận động của cách mạng. Quan điểm này là nền tảng tư tưởng vững chắc, định hướng cho đường lối cách mạng Việt Nam, thể hiện rõ niềm tin vào sức mạnh của nhân dân và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Có ý chí, nghị lực và năng lực tự chủ về tư tưởng. Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Mọi người hãy nêu cao chí khí phấn đấu, tinh thần cách mạng, không sợ gian khổ khó khăn, phát huy ý thức làm chủ tập thể, dám nghĩ, dám làm, hăng hái vươn lên làm tròn nhiệm vụ" [3]. Tư tưởng của Người khẳng định: ý chí là biểu hiện sinh động của bản lĩnh chính trị, là yếu tố để người cán bộ vượt qua gian khổ, giữ vững tinh thần chiến đấu. Cán bộ, đảng viên cần rèn luyện ý chí, nghị lực thông qua môi trường thực tiễn, sẵn sàng hành động quyết liệt, chính xác và kiên cường trong mọi tình huống.
Có khả năng phân biệt đúng - sai, đấu tranh chống các biểu hiện sai lệch về tư tưởng chính trị. Theo chủ tịch Hồ Chí Minh cần: "Nhận rõ phải, trái. Giữ vững lập trường. Tận trung với nước. Tận hiếu với dân" [4]. Đây là quan điểm sâu sắc thể hiện yêu cầu đối với mỗi cán bộ, đảng viên trong việc giữ vững bản lĩnh chính trị, kiên định lập trường cách mạng, đặc biệt là trong việc phân biệt đúng - sai, đấu tranh với các biểu hiện sai lệch về tư tưởng. Theo Người, người cách mạng trước hết phải rèn luyện tư duy độc lập, sắc bén, không mơ hồ. Đồng thời, Người nhấn mạnh việc "tận trung với nước, tận hiếu với dân", thể hiện sâu sắc quan điểm chính trị gắn liền với đạo đức: trung với Đảng, trung thành với lý tưởng cách mạng, hết lòng vì nhân dân.
Kết hợp bản lĩnh chính trị với đạo đức cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy: "Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân" [5]. Theo Người đạo đức không chỉ là phẩm chất cá nhân mà còn là cốt lõi để giữ gìn bản lĩnh chính trị, tránh rơi vào chủ nghĩa cá nhân, cám dỗ vật chất. Người cán bộ, đảng viên, nếu thiếu đạo đức thì dễ bị tha hóa, không chịu đựng được gian khổ, thậm chí phản bội lý tưởng. Bản lĩnh chính trị chỉ thực sự vững vàng khi được xây dựng trên nền đạo đức trong sáng.
Bản lĩnh thể hiện qua hành động và thường xuyên tự rèn luyện bản lĩnh trong thực tiễn cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: "phải gương mẫu, phải thiết thực, miệng nói tay làm để làm gương cho nhân dân" [6]. Theo Người, bản lĩnh chính trị không phải là lời nói suông mà phải được kiểm chứng trong thực tiễn hành động. Người cán bộ, đảng viên phải sẵn sàng dấn thân, kiên cường, chịu đựng gian khổ, không ngại hy sinh vì nhiệm vụ, vì Tổ quốc, Người căn dặn: phải thường xuyên rèn luyện trong thực tiễn, học tập kinh nghiệm thực tế, không ngừng phê bình và tự phê bình để tiến bộ và bản lĩnh chính trị không phải sẵn có mà phải được rèn luyện qua quá trình công tác, học tập, chiến đấu, nhất là trong hoàn cảnh khó khăn.
2.2. Vận dụng xây dựng bản lĩnh chính trị của quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị hiện nay
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng bản lĩnh chính trị là hệ thống quan điểm toàn diện về xây dựng con người cách mạng. Trong điều kiện hiện nay, vận dụng tư tưởng đó vào xây dựng bản lĩnh chính trị của quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị cần được thực hiện đồng bộ, gắn với đặc điểm chức trách, nhiệm vụ và yêu cầu xây dựng Học viện thông minh, hiện đại.
Thứ nhất, xây dựng lập trường tư tưởng vững vàng, củng cố lý tưởng cách mạng và niềm tin chính trị cho quân nhân chuyên nghiệp
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trước hết cần tập trung xây dựng cho quân nhân chuyên nghiệp bản lĩnh chính trị trên nền tảng lập trường tư tưởng kiên định và niềm tin khoa học vào mục tiêu, lý tưởng của Đảng. Quá trình giáo dục cần hướng tới làm cho mỗi quân nhân chuyên nghiệp nắm vững những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Trong điều kiện môi trường thông tin đa chiều hiện nay, việc củng cố niềm tin chính trị không chỉ thông qua học tập nghị quyết, giáo dục chính trị truyền thống mà cần đẩy mạnh tự học, tự nghiên cứu và cập nhật tri thức mới. Chỉ khi hình thành được nền tảng nhận thức vững chắc và niềm tin khoa học thì quân nhân chuyên nghiệp mới giữ được sự ổn định về tư tưởng, không dao động trước những tác động tiêu cực từ bên ngoài và có động lực chính trị bền vững để hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Thứ hai, xây dựng ý chí, nghị lực chính trị gắn với rèn luyện đạo đức cách mạng và trách nhiệm nghề nghiệp
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, bản lĩnh chính trị không chỉ biểu hiện ở nhận thức đúng mà còn thể hiện ở khả năng kiên trì mục tiêu, vượt qua khó khăn và thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao. Vì vậy, vận dụng tư tưởng của Người cần tập trung xây dựng cho quân nhân chuyên nghiệp ý chí phấn đấu, tinh thần chủ động và năng lực tự chủ trong công tác. Đối với quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị, bản lĩnh chính trị được biểu hiện trực tiếp qua thái độ đối với nhiệm vụ, tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật và chất lượng thực hiện chức trách được giao. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục - đào tạo, chuyển đổi số và yêu cầu ngày càng cao của xây dựng Học viện thông minh, mỗi quân nhân chuyên nghiệp cần hình thành tác phong công tác khoa học, chủ động thích ứng với thay đổi, không ngại khó, ngại khổ hoặc bằng lòng với kinh nghiệm cũ. Cùng với đó, cần coi trọng giáo dục và rèn luyện đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh, xây dựng lối sống trung thực, trách nhiệm, đoàn kết, tận tụy và chí công vô tư. Mỗi cá nhân phải thường xuyên tự soi, tự sửa, chống chủ nghĩa cá nhân, bệnh hình thức, tâm lý an phận hoặc suy giảm động lực cống hiến. Khi đạo đức trở thành nền tảng bên trong thì bản lĩnh chính trị sẽ được củng cố bền vững và chuyển hóa thành hành động thực tiễn trong công việc hằng ngày.
Thứ ba, rèn luyện bản lĩnh chính trị thông qua môi trường văn hóa sư phạm quân sự và thực tiễn công tác
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng con người trưởng thành thông qua hoạt động thực tiễn và quá trình tự rèn luyện liên tục. Vì vậy, xây dựng bản lĩnh chính trị cho quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị cần đặt trong tổng thể môi trường văn hóa sư phạm quân sự và các hoạt động thực hiện nhiệm vụ. Môi trường giáo dục ở Học viện không chỉ là nơi truyền thụ tri thức mà còn là môi trường hình thành phẩm chất chính trị và nhân cách quân nhân. Thông qua chế độ nền nếp chính quy, sinh hoạt đảng, sinh hoạt chính trị, hoạt động chuyên môn, phong trào thi đua quyết thắng và các nhiệm vụ thường xuyên, đột xuất, quân nhân chuyên nghiệp được rèn luyện tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật, khả năng phối hợp và bản lĩnh xử lý tình huống. Để phát huy hiệu quả của môi trường này, cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục với quản lý, giữa xây với chống, giữa động viên với kiểm tra, giám sát. Đồng thời, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ chủ trì, xây dựng tập thể đoàn kết, dân chủ, kỷ cương và tạo điều kiện để quân nhân chuyên nghiệp được cống hiến, trưởng thành thông qua thực tiễn công tác.
Thứ tư, nâng cao năng lực tự bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và làm chủ môi trường số
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi xây dựng bản lĩnh chính trị phải gắn với nâng cao năng lực tự bảo vệ trước các tác động phức tạp của môi trường thông tin hiện đại. Đây là yêu cầu mới nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị khi quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Theo đó, cần tập trung bồi dưỡng khả năng nhận diện âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; nâng cao năng lực phân tích, chọn lọc thông tin; xây dựng tư duy phản biện trên nền tảng lý luận khoa học và thực tiễn quân đội. Đồng thời, giáo dục trách nhiệm sử dụng mạng xã hội, ý thức bảo mật thông tin, chuẩn mực phát ngôn và văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Quan trọng hơn, mỗi quân nhân chuyên nghiệp phải hình thành khả năng tự điều chỉnh nhận thức, làm chủ cảm xúc và giữ vững nguyên tắc chính trị trước sự tác động của các luồng thông tin đa chiều. Từ trạng thái tiếp nhận thụ động chuyển sang chủ động tiếp cận, đánh giá và lan tỏa các giá trị tích cực.
Thứ năm, xây dựng bản lĩnh chính trị gắn với phát huy tính tích cực tự học, tự tu dưỡng và tự rèn luyện của quân nhân chuyên nghiệp
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, bản lĩnh chính trị không phải là phẩm chất có sẵn mà được hình thành, củng cố và phát triển thông qua quá trình tự học tập, tự giáo dục và tự rèn luyện thường xuyên của mỗi cá nhân. Người luôn đề cao vai trò của tính tự giác trong tu dưỡng đạo đức, nâng cao trình độ và hoàn thiện nhân cách cách mạng; coi đây là điều kiện quan trọng để cán bộ, đảng viên giữ vững lập trường tư tưởng, vượt qua khó khăn và hoàn thành nhiệm vụ. Vì vậy, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng bản lĩnh chính trị của quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị hiện nay cần đặc biệt chú trọng phát huy vai trò chủ thể của mỗi quân nhân trong quá trình tự rèn luyện. Đối với quân nhân chuyên nghiệp ở Học viện Chính trị, yêu cầu này càng có ý nghĩa bởi đây là lực lượng trực tiếp tham gia các hoạt động giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học, quản lý và bảo đảm phục vụ, đòi hỏi không chỉ trình độ chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh chính trị vững vàng và khả năng thích ứng với yêu cầu đổi mới của nhà trường Quân đội. Theo đó, mỗi quân nhân chuyên nghiệp cần chủ động học tập lý luận chính trị, nâng cao nhận thức về nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới; thường xuyên tự soi, tự sửa, rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật, trách nhiệm nghề nghiệp và tinh thần phục vụ.
3. Kết luận
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng bản lĩnh chính trị là nền tảng tư tưởng quan trọng trong xây dựng đội ngũ quân nhân cách mạng, nhấn mạnh sự thống nhất giữa lập trường tư tưởng, niềm tin chính trị, đạo đức cách mạng, ý chí hành động và quá trình tự rèn luyện trong thực tiễn. Trong điều kiện đổi mới giáo dục - đào tạo, chuyển đổi số và những tác động phức tạp của môi trường thông tin hiện đại, xây dựng bản lĩnh chính trị cho quân nhân chuyên nghiệp cần được thực hiện đồng bộ thông qua giáo dục lý tưởng cách mạng, rèn luyện đạo đức, phát huy môi trường văn hóa quân sự và nâng cao năng lực tự học, tự bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện "Mẫu mực tiêu biểu" trong tình hình mới./.
Tài liệu tham khảo
[1] Hồ Chí Minh toàn tập (2011), Tập 5, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.123.
[2] Hồ Chí Minh toàn tập (2011), Tập 14, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.374.
[3] Hồ Chí Minh toàn tập (2011), Tập 14, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.285.
[4] Hồ Chí Minh toàn tập (2011), Tập 9, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.354.
[5] Hồ Chí Minh toàn tập (2011), Tập 15, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.611.
[6] Hồ Chí Minh toàn tập (2011), Tập 11, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.136.
Bùi Quang Nhân - Học viện Chính trị/ Bộ Quốc phòng
Nguyễn Trọng Tiến - Trường Sĩ quan Đặc công