1. Đặt vấn đề
Bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là sứ mệnh lịch sử vẻ vang đồng thời là nghĩa vụ thiêng liêng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, sự nghiệp cách mạng đặt ra những yêu cầu mới cực kỳ nặng nề đối với lực lượng vũ trang nhân dân. Thanh niên Quân đội là lực lượng xung kích, lực lượng chiến đấu trực tiếp, đóng vai trò rường cột trong việc thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Việc nghiên cứu, xây dựng và chuẩn hóa hình mẫu thanh niên Quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, năng lực chuyên môn cao và tư duy sáng tạo là đòi hỏi cấp thiết mang tính chiến lược quyết định trực tiếp đến sức mạnh chiến đấu của Quân đội trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Như định hướng chiến lược của Đảng, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta phải tiếp tục "tăng cường quốc phòng, an ninh; xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa" [1], trong đó lực lượng vũ trang phải luôn "tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân, kiên định với mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng; bảo đảm chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu cao, làm nòng cốt trong sự nghiệp quốc phòng, an ninh" [2].
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Những yêu cầu khách quan trong việc xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội
Một là, yêu cầu từ sự biến động phức tạp của tình hình an ninh chính trị thế giới và khu vực.
Sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay đang trải qua những bước ngoặt và biến động sâu sắc dưới tác động của cục diện địa chiến lược toàn cầu. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn diễn ra gay gắt, các điểm nóng xung đột vũ trang, tranh chấp chủ quyền biển đảo gia tăng cùng những thách thức an ninh phi truyền thống như khủng bố, biến đổi khí hậu và dịch bệnh tác động trực tiếp đến môi trường quân sự. Trong bối cảnh đó, Đảng ta tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV đã chỉ rõ yêu cầu cấp bách phải tăng cường củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc từ sớm, từ xa. Đòi hỏi khách quan này đặt ra cho lực lượng vũ trang nói chung và thế hệ trẻ quân đội nói riêng sứ mệnh lịch sử hết sức nặng nề. Theo đó, Đảng ta đã xác định rõ phương hướng chiến lược là phải "kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ thành quả cách mạng, sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá; giữ gìn, phát huy giá trị truyền thống văn hoá dân tộc, nâng cao vị thế quốc tế của đất nước" [3]. Thanh niên Quân đội phải là lực lượng nòng cốt, tiên phong nắm bắt tình hình, nhận diện rõ các âm mưu thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch. Yêu cầu này đòi hỏi mỗi thanh niên Quân đội phải luôn ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao độ, không để bị động bất ngờ trong mọi tình huống, góp phần bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng của Đảng và nhân dân ta.
Hai là, yêu cầu từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và hiện đại hóa Quân đội.
Sự phát triển vũ bão của khoa học và công nghệ hiện đại, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số và chiến tranh không gian mạng đã làm thay đổi hoàn toàn phương thức tác chiến trong chiến tranh hiện đại. Quá trình đẩy mạnh xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt ra yêu cầu bức thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao. Định hướng lớn của Đảng trong giai đoạn mới nhấn mạnh yêu cầu phải "đổi mới và hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển giáo dục và đào tạo, tập trung đột phá về phát triển con người, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao" [4], qua đó "tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược" [5]. Điều này hoàn toàn tương thích với nhiệm vụ "xây dựng cơ chế, chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút, trọng dụng nhân tài đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại" [6] trong toàn quân. Vũ khí trang bị kỹ thuật ngày càng tối tân đòi hỏi người sử dụng phải có trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật sâu rộng và tư duy công nghệ sắc bén. Thanh niên Quân đội là lực lượng chiếm số đông, có sức khỏe, trí tuệ và khả năng tiếp thu nhanh nhạy các tri thức mới, chính là chủ thể quyết định việc làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật khí tài mới. Do đó, yêu cầu khách quan đặt ra là phải xây dựng hình mẫu thanh niên quân đội có tư duy đổi mới sáng tạo, am hiểu công nghệ, thành thạo kỹ chiến thuật, đủ năng lực hành động trong môi trường tác chiến điện tử và công nghệ cao.
Ba là, yêu cầu đấu tranh phòng chống chiến lược diễn biến hòa bình và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Trong giai đoạn hiện nay, các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị đang ráo riết đẩy mạnh chiến lược diễn biến hòa bình kết hợp với tự diễn biến, tự chuyển hóa trong nội bộ, trọng điểm là triệt phá nền tảng tư tưởng của Đảng và làm phai nhạt lý tưởng cách mạng của thế hệ trẻ. Chúng tận dụng không gian mạng, các nền tảng truyền thông xã hội xuyên biên giới để tung ra hàng loạt thông tin xấu độc, luận điệu sai trái nhằm nhồi nhét chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, ích kỷ và tư tưởng hoài nghi vào tâm trí thanh niên. Trước thách thức gay gắt đó, Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XII về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới đã khẳng định vai trò xung kích trực diện của lực lượng vũ trang. Thanh niên Quân đội đứng ở tuyến đầu trận địa tư tưởng văn hóa của Đảng, đòi hỏi phải được trang bị bản lĩnh chính trị kiên định sắt đá. Yêu cầu khách quan là phải tôi luyện cho thanh niên sức đề kháng tự nhiên và chủ động trước mọi âm mưu thủ đoạn phá hoại, giữ vững trận địa tư tưởng trong mọi hoàn cảnh.
Bốn là, yêu cầu từ sự chuyển biến về chức năng nhiệm vụ và chuẩn mực đạo đức của Bộ đội Cụ Hồ trong thời kỳ mới.
Quân đội ta là quân đội cách mạng, do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp lãnh đạo, giáo dục, rèn luyện, từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu. Bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước với khát vọng vươn lên xây dựng quốc gia phồn vinh, hạnh phúc, phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ tiếp tục được bồi đắp những giá trị mới phù hợp với yêu cầu thời đại. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn thanh niên phải luôn là lực lượng đi đầu trong mọi công việc, có đức có tài để gánh vác giang sơn gấm vách. Tuy nhiên, sự tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường dễ làm nảy sinh tâm trạng hưởng thụ, phai nhạt ý thức trách nhiệm cộng đồng ở một bộ phận giới trẻ. Do đó, yêu cầu khách quan đặt ra đối với công tác xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội là phải khơi dậy mạnh mẽ lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần quốc tế trong sáng, ý thức kỷ luật tự giác nghiêm minh và đạo đức cách mạng trong sáng. Hình mẫu đó phải là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sạch và năng lực công tác chuyên môn thuần thục.
2.2. Những nội dung cơ bản xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội đáp ứng nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới
Một là, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân gắn liền với bản lĩnh chính trị vững vàng.
Nội dung cốt lõi hàng đầu trong việc xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội là bồi đắp lập trường tư tưởng kiên định, tuyệt đối trung thành với mục tiêu lý tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ph.Ăngghen đã chỉ rõ vai trò quyết định của ý thức xã hội và bản lĩnh chính trị trong việc định hướng hành động thực tiễn của con người. Đối với người quân nhân cách mạng, bản lĩnh ấy được cụ thể hóa bằng sự kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn. Theo tinh thần Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIVcủa Đảng, thanh niên Quân đội phải luôn giữ vững phẩm chất chính trị kiên cường, sắc bén trước mọi biến động phức tạp của thời cuộc. Điều này đòi hỏi toàn quân phải tiếp tục "Nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ, vai trò nêu gương, tính chiến đấu của cấp uỷ, tổ chức đảng các cấp và của mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt các cấp, cán bộ cấp chiến lược" [7], đồng thời kiên định thực hiện nguyên tắc "giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, sự quản lý, điều hành tập trung, thống nhất của Nhà nước đối với Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và sự nghiệp quốc phòng, an ninh" [8]. Bản lĩnh ấy không cho phép bất kỳ sự dao động, hoang mang nào trước những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch. Cán bộ, chiến sĩ trẻ phải quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, chuyển hoá chủ nghĩa yêu nước thành hành động cách mạng thiết thực, sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Hai là, đạo đức cách mạng trong sáng, lối sống văn hóa lành mạnh và tinh thần kỷ luật tự giác nghiêm minh.
Bên cạnh bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng và lối sống văn hóa lành mạnh là trụ cột cấu thành nhân cách người quân nhân cách mạng. V.I. Lênin từng chỉ rõ đạo đức cộng sản chủ nghĩa xuất phát từ lợi ích của cuộc đấu tranh giai cấp và lợi ích của nhân dân lao động. Trong môi trường quân đội, đạo đức của thanh niên được khắc họa sinh động qua phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ, bao gồm tình đoàn kết quân dân cá nước, tinh thần vô tư, tận tụy phục vụ nhân dân, biết đặt lợi ích của tập thể, của quốc gia dân tộc lên trên lợi ích cá nhân. Tác phong công tác chính quy, khoa học, lối sống trung thực, giản dị, khiêm tốn là thước đo phẩm giá của người chiến sĩ dưới cờ Đảng. Trong điều kiện hiện nay, để chống lại sự xâm nhập của chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, ích kỷ do mặt trái kinh tế thị trường mang lại, hình mẫu thanh niên Quân đội đòi hỏi phải có sức mạnh nội sinh về đạo đức. Kỷ luật tự giác nghiêm minh, ý thức tổ chức kỷ luật thép kết hợp với tình thương yêu đồng chí đồng đội chính là sức mạnh gắn kết khối đoàn kết thống nhất trong toàn quân.
Ba là, năng lực chuyên môn cao, trình độ kỹ chiến thuật giỏi và tư duy sáng tạo nhạy bén.
Sự phát triển vũ bão của khoa học công nghệ hiện đại và tác chiến không gian mạng đặt ra yêu cầu cấp thiết về năng lực thực tiễn của tuổi trẻ quân đội. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy rằng, "Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì, nhưng cũng không lợi gì cho loài người" [9]. Quan điểm đó đòi hỏi thanh niên Quân đội phải không ngừng học tập, rèn luyện nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ, làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật hiện đại có trong biên chế. Việc đẩy mạnh phong trào phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ số vào công tác huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu là minh chứng sinh động cho tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của tuổi trẻ quân đội. Thanh niên Quân đội phải là lực lượng đi đầu trong chuyển đổi số quân sự, nắm bắt và làm chủ tri thức mới, đáp ứng yêu cầu tác chiến trong tình hình chiến tranh hiện đại. Năng lực chuyên môn giỏi không chỉ giúp đơn vị hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ quân sự quốc phòng mà còn là cơ sở vững chắc để nâng cao sức mạnh tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu của toàn quân.
Bốn là, khát vọng cống hiến, tinh thần xung kích sáng tạo và trách nhiệm xã hội cao cả.
Hình mẫu thanh niên Quân đội trong thời kỳ mới không thể thiếu khát vọng cống hiến mãnh liệt và tinh thần xung kích đi đầu trong mọi lĩnh vực công tác. Thanh niên là mùa xuân của dân tộc, là rường cột của nước nhà, luôn mang trong mình dòng máu nhiệt huyết và hoài bão lớn lao. Trong quân đội, khát vọng cống hiến được chuyển hóa thành ý chí quyết tâm vượt mọi gian khổ, hiểm nguy, sẵn sàng hy sinh quên mình vì nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân. Tinh thần xung kích ấy được thể hiện rõ nét qua các phong trào thi đua quyết thắng, phong trào tuổi trẻ sáng tạo, các hoạt động giúp dân phòng chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ cứu nạn và xây dựng nông thôn mới. Trách nhiệm xã hội cao cả của người quân nhân trẻ còn gắn liền với việc gìn giữ, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, phong phú. Khát vọng cống hiến chính là nguồn động lực tinh thần to lớn thôi thúc thế hệ trẻ quân đội không ngừng vươn lên lập những chiến công mới, tô thắm thêm truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
2.3. Thực trạng thời gian qua
Về ưu điểm:
Thời gian qua, công tác giáo dục, rèn luyện và xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội đã đạt được nhiều thành tựu rất quan trọng, toàn diện và sâu sắc, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của toàn quân. Cấp ủy, chỉ huy và các tổ chức đoàn các cấp luôn quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Quân ủy Trung ương, bám sát thực tiễn nhiệm vụ chính trị để triển khai đồng bộ nhiều chủ trương, biện pháp sáng tạo. Đa số cán bộ, đoàn viên, thanh niên trong quân đội luôn giữ vững bản lĩnh chính trị vững vàng, có lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Với quyết tâm "Vượt nắng, thắng mưa, say sưa luyện tập", "Huấn luyện giỏi - sẵn sàng chiến đấu cao",... thanh niên Quân đội đã thể hiện rõ ý thức trách nhiệm, vượt khó, hăng hái học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ mọi mặt, làm chủ vũ khí trang bị, luyện tập thuần thục các phương án chiến đấu. Quá trình xung kích thực hiện nhiệm vụ xuất hiện nhiều mô hình hoạt động hiệu quả, góp phần hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ quân sự, quốc phòng của cơ quan, đơn vị, địa phương, giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn (Nhiệm kỳ qua, có tổng số có hơn 2.200 mô hình trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và công tác, tiêu biểu: "Chi đoàn huấn luyện giỏi, sẵn sàng chiến đấu cao", "Giờ học kiểu mẫu", "Giảng đường không khói thuốc lá", "Khoang máy thanh niên", "Chiến sĩ dân quân huấn luyện tốt, sẵn sàng chiến đấu cao", "Tổ máy bay ba nhất, ba không", "Giờ võ thuật thứ 9", "Kíp xe thanh niên kiểu mẫu").
Thực hiện khâu đột phá của Đại hội Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ X, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng được triển khai đồng bộ, tập trung bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho cán bộ, đoàn viên, thanh niên. Tổ chức đoàn các cấp tăng cường tuyên truyền, giáo dục về nhiệm vụ Quân đội, đơn vị; kiến thức toàn diện về pháp luật, kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, kỹ năng sống; đồng thời, tổ chức các đợt sinh hoạt "Khát vọng cống hiến - Lẽ sống thanh niên", các chuyên đề, diễn đàn, tọa đàm; hoạt động về nguồn, tham quan địa chỉ đỏ gắn với các hoạt động "Đền ơn đáp nghĩa", "Uống nước nhớ nguồn" vào các dịp kỷ niệm lớn của Đảng, Nhà nước, Quân đội và của Đoàn, tạo sức lan tỏa tích cực trong và ngoài Quân đội. Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được kết hợp chặt chẽ với thực hiện Cuộc vận động "Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới" bằng nhiều mô hình sáng tạo, thiết thực, như: "Nhớ về Bác lòng ta trong sáng hơn", "Thanh niên tự soi, tự sửa", "Mỗi ngày một câu chuyện về Bác", v.v. Cùng với đó, tuổi trẻ Quân đội đã thể hiện rõ vai trò xung kích trên mặt trận đấu tranh phòng, chống "diễn biến hòa bình", bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nhờ đó, tuyệt đại đa số cán bộ, đoàn viên, thanh niên luôn có bản lĩnh chính trị vững vàng, đúng như lời căn dặn của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi gặp mặt Thanh niên Quân đội ngày 18/12/2024 là "có hoài bão, khát vọng vươn lên lập thân, lập nghiệp, xung kích, sáng tạo, sẵn sàng có mặt ở những nơi khó khăn, gian khổ và sẵn sàng đón nhận nhiệm vụ mới" [10].
Phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ tiếp tục được phát huy rực rỡ qua hàng loạt mô hình hay, cách làm hiệu quả trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, nghiên cứu khoa học và lao động sản xuất. Nhiều phong trào hành động cách mạng như phong trào thi đua quyết thắng, tuổi trẻ sáng tạo đã thu hút đông đảo thanh niên tham gia, tạo ra hàng ngàn sáng kiến, cải tiến kỹ thuật làm lợi cho quân đội và quốc gia. Đánh giá về những thành quả này, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng tại Lễ tổng kết trao giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo lần thứ 25 đã khẳng định tuổi trẻ quân đội "thực sự là một điểm sáng, thể hiện tinh thần sáng tạo, nhiệt huyết và khát vọng chiếm lĩnh những đỉnh cao khoa học của thanh niên Quân đội" [11]. Đặc biệt, trong những hoàn cảnh khó khăn gian khổ, thiên tai dịch bệnh, hình ảnh người chiến sĩ trẻ luôn có mặt ở tuyến đầu, sẵn sàng hy sinh quên mình vì bình yên của nhân dân đã để lại ấn tượng tốt đẹp, củng cố vững chắc tình đoàn kết quân dân sâu sắc.
Về hạn chế:
Bên cạnh những thành tựu rất đáng tự hào, công tác xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội thời gian qua vẫn còn một số hạn chế, bất cập cần nghiêm túc khắc phục. Một số ít cán bộ, chiến sĩ trẻ đôi khi có biểu hiện nhận thức chưa đầy đủ về âm mưu thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, khả năng đề kháng trước các tác động tiêu cực từ mạng xã hội còn hạn chế. Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng ở một vài đơn vị cơ sở đôi khi hình thức, tính thuyết phục và hiệu quả chưa cao, chưa sát với tâm lý lứa tuổi thanh niên trong thời kỳ số hóa. Việc tiếp thu, ứng dụng công nghệ mới và chuyển đổi số quân sự ở một số bộ phận thanh niên còn chậm, chưa tương xứng với yêu cầu hiện đại hóa quân đội. Ngoài ra, việc duy trì nền nếp chính quy, chấp hành kỷ luật ở một số ít tập thể nhỏ còn có lúc buông lỏng, vẫn còn hiện tượng cá biệt vi phạm kỷ luật thông thường phải xử lý. Những hạn chế đó xuất phát từ nguyên nhân khách quan do sự tác động phức tạp của mặt trái cơ chế thị trường và không gian mạng, nhưng nguyên nhân chủ quan là do năng lực lãnh đạo, phương pháp quản lý, giáo dục của một số cấp ủy, tổ chức đoàn và cán bộ quản lý trực tiếp chưa thực sự sâu sát, đổi mới và quyết liệt.
2.4. Một số giải pháp xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới
Một là, đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục chính trị tư tưởng và nâng cao bản lĩnh cho thanh niên Quân đội.
Để nâng cao chất lượng xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, giải pháp hàng đầu là phải đổi mới căn bản, toàn diện công tác giáo dục chính trị tư tưởng. Cần quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng, trực tiếp là Nghị quyết Đại hội XIV và Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nội dung giáo dục phải được cập nhật thường xuyên, gắn liền lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với thực tiễn nhiệm vụ quân sự quốc phòng và hơi thở của thời đại công nghệ số. Theo đó, cần phải "đổi mới công tác giáo dục chính trị, nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các đối tượng trong giữ gìn, phát huy giá trị di sản Hồ Chí Minh... là nguồn sức mạnh, động lực to lớn để toàn quân phấn đấu xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, cùng toàn dân thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược trong giai đoạn phát triển mới" [12]. Các cơ quan, đơn vị cần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào giảng dạy chính trị, xây dựng các diễn đàn trực tuyến bổ ích để thu hút thanh niên tham gia thảo luận, phản bác sắc bén các quan điểm sai trái thù địch. Cấp ủy và cơ quan chính trị các cấp phải thường xuyên nắm bắt tư tưởng, kịp thời định hướng dư luận, khơi dậy niềm tự hào truyền thống vẻ vang của quân đội anh hùng. Qua đó, giúp mỗi cán bộ, chiến sĩ trẻ thấu sâu sắc lý tưởng cách mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị sắt đá, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và nhân dân, sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Hai là, phát huy vai trò nòng cốt của các tổ chức đoàn và đổi mới các phong trào hành động cách mạng thực tiễn.
Tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong quân đội giữ vai trò là trường học xã hội chủ nghĩa, là môi trường trực tiếp rèn luyện, bồi dưỡng thanh niên trưởng thành. Do đó, cần tiếp tục củng cố, kiện toàn và phát huy mạnh mẽ vai trò nòng cốt của các tổ chức đoàn từ cấp cơ sở đến toàn quân. Cần đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của các phong trào hành động cách mạng, tiêu biểu là phong trào thi đua quyết thắng và phong trào tuổi trẻ sáng tạo, gắn chặt với thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị trung tâm của đơn vị. Tổ chức đoàn phải chủ động tạo ra môi trường hoạt động phong phú, sôi nổi, lành mạnh để đoàn viên thanh niên được thử thách, cống hiến tài năng và sức trẻ. Việc phát động các đợt thi đua cao điểm, các mô hình câu lạc bộ kỹ thuật, tổ thể thao, đội văn nghệ quần chúng cần được duy trì thường xuyên, thiết thực, tránh hình thức phô trương. Cấp ủy đảng các cấp phải tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp đối với công tác đoàn, tạo điều kiện thuận lợi về mọi mặt để tổ chức đoàn phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng cống hiến của tuổi trẻ quân đội trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Ba là, đẩy mạnh học tập nâng cao trình độ chuyên môn, làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật và thúc đẩy phong trào sáng tạo khoa học.
Trước yêu cầu hiện đại hóa quân đội và tác chiến công nghệ cao, việc nâng cao năng lực chuyên môn, trình độ kỹ chiến thuật cho thanh niên Quân đội là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu. Các cơ quan, đơn vị cần phối hợp chặt chẽ với các học viện, nhà trường quân đội tạo cơ chế động lực mạnh mẽ khuyến khích thanh niên tự học, tự rèn, nâng cao trình độ học vấn, ngoại ngữ và công nghệ thông tin. Cần đẩy mạnh phong trào phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nghiên cứu khoa học quân sự, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số vào huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Cấp ủy, chỉ huy các cấp phải tạo môi trường thuận lợi, bố trí nguồn lực và biểu dương kịp thời những tập thể, cá nhân có công trình nghiên cứu, sáng kiến giá trị làm lợi cho quân đội. Thúc đẩy tư duy sáng tạo nhạy bén giúp thanh niên quân đội nhanh chóng làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật mới, tối tân có trong biên chế. Đồng thời, việc rèn luyện tác phong công tác chính quy, khoa học, chấp hành nghiêm quy trình kỹ thuật sẽ bảo đảm an toàn tuyệt đối trong huấn luyện và khai thác trang bị, góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của toàn quân.
Bốn là, chăm lo đời sống vật chất tinh thần, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và thực hiện nghiêm kỷ luật.
Phát huy bản chất Bộ đội Cụ Hồ và xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội toàn diện đòi hỏi phải chăm lo đồng bộ đời sống vật chất, tinh thần và tạo dựng môi trường văn hóa quân sự thực sự dân chủ, đoàn kết, kỷ luật. Cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị phải thường xuyên quan tâm cải thiện điều kiện sinh hoạt, học tập, công tác của bộ đội, bảo đảm hậu cần, kỹ thuật chu đáo. Xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, phong phú, giàu tính nhân văn, kiên quyết loại bỏ các biểu hiện văn hóa độc hại, tiêu cực xâm nhập vào đơn vị. Đồng thời, phải siết chặt kỷ luật, kỷ cương, duy trì nghiêm chế độ nền nếp chính quy, coi trọng giáo dục thuyết phục kết hợp với xử lý nghiêm minh các vi phạm. Cán bộ chủ trì các cấp phải thực sự là tấm gương sáng về đạo đức, lối sống, tác phong công tác để cấp dưới noi theo. Việc chăm lo chu đáo đời sống vật chất tinh thần kết hợp với quản lý kỷ luật nghiêm minh sẽ tạo ra sức hút mạnh mẽ, củng cố niềm tin, khơi dậy tinh thần tự giác phấn đấu vươn lên, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội của mỗi thanh niên Quân đội.
3. Kết luận
Xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới là nhiệm vụ rất quan trọng, có ý nghĩa to lớn đối với sức mạnh chiến đấu của quân đội và sự nghiệp bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền của Tổ quốc. Bằng bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng cùng năng lực chuyên môn và tư duy sáng tạo vượt trội, thế hệ trẻ quân đội sẽ tiếp tục kế thừa và phát huy xuất sắc truyền thống vẻ vang của dân tộc và quân đội nhân dân anh hùng, xứng đáng là lực lượng xung kích tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân trong mọi tình huống.
Thiếu tá Hoàng Hải Dương, Thượng tá Nguyễn Quốc Duy, Trung tá Đỗ Anh Kiên - Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tài liệu tham khảo:
[1], [3], [8]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 380, 381, 278.
[2], [4], [5], [6], [7]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 115, 89, 103, 233, 130.
[9]. Hồ Chí Minh toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 399.
]10]. Trích phát biểu của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi gặp mặt Thanh niên Quân đội, ngày 18/12/2024.
[11]. Trích phát biểu của đồng chí Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng tại Tổng kết trao giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo lần thứ 25.
[12]. Quân uỷ Trung ương (2026), Chỉ thị số 899-CT/QUTW ngày 30/8/2026 của Ban Thường vụ Quân uỷ Trung ương về "Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân", Hà Nội, tr. 1.