Xuân Dương - nơi gìn giữ nét văn hóa truyền thống đồng bào vùng cao

Ở nơi đây chủ yếu tập trung các đồng bào dân tộc Nùng, Tày, Dao vẫn giữ vẹn nguyên nét văn hoá truyền thống với những bộ váy áo thêu tay rực rỡ trong lễ hội; những ngôi nhà sàn và bếp lửa ấm cúng; những câu hát sli, lượn, páo dung, hát lượn nàng ới, lượn phong thư, lượn cọi của người Tày, Nùng vẫn mượt mà vang lên trong sinh hoạt thường ngày; các làn điệu múa bát, múa nón, múa kỳ lân... diễn ra trong các dịp lễ, hội. đặc biệt làn điệu hát sli của người Nùng là một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận.

Bên cạnh đó, nét văn hóa nơi đây còn được thể hiện qua những trò chơi dân gian ở các lễ, hội truyền thống như lày cỏ, đánh cù, đi cà kheo, bịt mắt bắt vịt, bắt dê, đánh trống... Đây là những hoạt động gắn kết cộng đồng, khơi dậy tinh thần đoàn kết, niềm vui sống giản dị của đồng bào miền núi nơi đây. Hằng năm, nhiều lễ hội đặc sắc được tổ chức, trở thành điểm hẹn của người dân mọi miền tổ quốc về trẩy hội và người đi hội chật kín con đường, những câu sli ngân lên từ lối vào hội như lời thương mến, chào hỏi thân thiện của người bản xứ dành cho nhau, cũng như du khách thập phương. Trong đó có thể kể đến Lễ hội Cầu mùa của người Dao thôn Nà Thác, Lễ hội Lồng tồng của người Nùng tại Nà Chang, Nà Tuồng… đều mang ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Đặc biệt kể đến là Lễ hội văn hóa truyền thống "Chợ tình Xuân Dương" diễn ra vào ngày 25/3 (âm lịch) là lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc tại địa phương.Theo tương truyền dân gian kể rằng, ở thôn Bắc Sen, xã Xuân Dương, huyện Na Rì (Bắc Kạn) xưa kia có hai vợ chồng thương yêu nhau đắm đuối. Một ngày, vợ chồng cùng nhau ra đồng, chồng thì cuốc ở cuối ruộng, vợ phát cỏ nơi đầu ruộng. Khi đã thấm mệt, người chồng gọi vợ về thì đáp lại chỉ là tiếng vọng của rừng núi. Người chồng chạy tới đầu ruộng chỉ thấy cán dao gãy, cỏ cây nát, chứng tích của một cuộc vật lộn, xô đẩy. Mãi sau, chàng mới hay người vợ của mình đã bị bắt đi, nàng đã chống trả, kêu cứu nhưng vì ruộng dài quá nên chàng không nghe thấy để đến cứu vợ. Biết chuyện, dân làng ai cũng thương cảm. Thửa ruộng của vợ chồng nhà ấy được gọi là ruộng dài. Sau này, gặp lại chồng cũ, nàng mừng mừng tủi tủi, nhưng cũng chỉ biết ôm nhau khóc chứ không thể hàn gắn lại tình xưa vì mỗi người đều đã yên bề gia thất. Dân làng cảm động nên đồng ý để họ có một ngày ôn lại chuyện xưa, đó là ngày 25/3 âm lịch. Từ đó đến nay, Chợ tình Xuân Dương từ chỗ để những người yêu cũ gặp nhau, sau dần đã trở thành nơi gặp gỡ, giao lưu của những người quen, người anh em họ hàng, người bạn cũ. Cùng với các hoạt động văn hóa như hát sli, lượn Phong Slư, Chợ tình Xuân Dương cũng tổ chức nhiều trò chơi dân gian, bày bán các món ẩm thực... khiến du khách có nhiều trải nghiệm khó quên. Ngày nay nó không còn của riêng đồng bào Nùng vùng này mà là dịp để các cộng đồng dân tộc anh em trong vùng đến để gặp gỡ, giao lưu nên phiên chợ như một vườn hoa đa sắc. Ngoài những món ăn truyền thống như bánh lá ngải, bánh trứng kiến, bánh giầy, bún giã tay, lạp sườn gừng đá, thịt treo gác bếp, khau nhục, măng chua, măng ớt, lợn quay và vịt quay xôi ngũ sắc… Ngày nay chợ tình Xuân Dương vừa là nơi bà con vùng cao giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa, đồng thời cũng là nơi thể hiện sự vươn mình mạnh mẽ nền kinh tế mới ở miền núi. Người nông dân miền rẻo cao giờ đã và đang năng động, sáng tạo dịch chuyển từ mô hình kinh tế tự cung, tự cấp sang kinh tế hàng hóa, đa thu nhập, nâng cao đời sống. Mỗi nơi mang đến chợ một vài sản phẩm đặc trưng để giới thiệu, quảng bá. Những nông sản OCOP được công nhận đạt 3 sao, 4 sao do chính bàn tay người nông dân trong huyện, tỉnh sản xuất với bao bì đẹp mắt, thu hút khách tham quan.

Đồng chí Nông Văn Phong, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã cho biết, nhận thức rõ vai trò của văn hóa trong quá trình phát triển, Đảng bộ và chính quyền xã Xuân Dương đã cụ thể hóa quan điểm của Đảng và Nghị quyết 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 của Hội nghị Trung ương 9 khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Đặc biệt, việc bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc luôn gắn liền với Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh" đã thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho Nhân dân, đồng thời bồi đắp lòng tự hào, tình yêu quê hương, đất nước và ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống của thế hệ hôm nay và mai sau.

NGỌC KHANH

Ảnh: thainguyen.gov.vn