1. Đặt vấn đề
Lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta là những trang sử vẻ vang, hào hùng được hun đúc từ lòng yêu nước, ý chí căm thù giặc sâu sắc và quyết tâm đánh thắng quân xâm lược. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, hơn bao giờ hết, nhân dân ta đã thể hiện ý chí quyết tâm chống giặc ngoại xâm bởi nhân dân có Đảng, có Chủ tịch Hồ Chí Minh và vị tướng lĩnh tài ba Võ Nguyên Giáp. Ý chí quyết chiến quyết thắng của Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp đã góp phần tạo nên ý chí sắt đá, quyết tâm đánh thắng quân xâm lược cho quân và dân ta trong hai cuộc kháng chiến của dân tộc bởi ông hiểu rằng muốn đánh thắng những đội quân nhà nghề được trang bị vũ khí hiện đại, có hỏa lực mạnh như Pháp, Mỹ thì toàn dân phải có quyết tâm tiến lên và biết cách tiến lên.
2. Nội dung
2.1. Những thành tố cơ bản của ý chí quyết chiến quyết thắng trong tư duy quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Ý chí quyết chiến quyết thắng của đại tướng Võ Nguyên Giáp xuất phát từ mục đích cao cả trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của ông, đó là giành độc lập cho dân tộc, giải phóng nhân dân khỏi ách áp bức bóc lột của đế quốc thực dân, là dân cày có ruộng, là cơm no, áo ấm cho đồng bào. Ý chí quyết chiến quyết thắng của đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng chính là ý chí quyết tâm "Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập" của Hồ Chí Minh; Đó là quyết tâm vượt lên mọi khó khăn gian khổ, kiên trì giữ vững phong trào trong cơn khủng bố của địch, xây dựng cơ sở chính trị quần chúng trong thời kỳ đầu non trẻ của cách mạng; Là quyết tâm đánh thắng trận đầu ra quân của đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân để cổ vũ mạnh mẽ phong trào đấu tranh của quần chúng, đồng thời tạo niềm tin trong nhân dân về đội quân cách mạng; Là nắm chắc từng giai đoạn phát triển của cách mạng để kịp thời chuyển hướng chiến lược nhằm không ngừng đẩy mạnh thế tiến công chủ động của quân ta, đẩy lui quân địch vào thế bị động; Là quyết tâm "Đánh chắc thắng" trong chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử; Là "Thần tốc, thần tốc hơn nữa. Táo bạo, táo bạo hơn nữa. Tranh thủ từng giờ, từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và toàn thắng"[1]. Chính ý chí quyết chiến quyết thắng ấy đã biến thành nguồn sức mạnh, nhân tố quan trọng góp phần làm nên thắng lợi của Quân đội nhân dân Việt Nam trong các cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc xâm lược.
Ý chí quyết chiến quyết thắng trong tư duy quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một chỉnh thể thống nhất, bao hàm nhiều nội dung phong phú, thể hiện ở cả phương diện nhận thức, thái độ và hành động quân sự.
Một là, sự kiên định mục tiêu chính trị - quân sự và niềm tin vững chắc vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng. Trong tư duy quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ý chí quyết chiến quyết thắng trước hết là sự kiên định mục tiêu chiến đấu vì độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và chủ nghĩa xã hội. Dù trong những tình huống khó khăn, phức tạp, ông vẫn giữ vững niềm tin vào thắng lợi cuối cùng, coi đó là cơ sở tinh thần để động viên, tổ chức và phát huy sức mạnh của toàn quân, toàn dân. Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn biết cách "tiếp lửa" cho bộ đội, động viên cán bộ, chiến sĩ giữ vững tinh thần chiến đấu vượt qua muôn ngàn khó khăn thử thách bởi quân địch mà quân ta phải đối mặt là những đội quân mạnh hơn ta rất nhiều cả về quân số, trang bị, vũ khí. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, giữa lúc khó khăn nhất, đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết thư động viên bộ đội ta nêu cao tinh thần, ý chí quyết tâm đánh giặc đến cùng. Tinh thần ấy đã động viên tiếp thêm sức mạnh cho bộ đội trên chiến hào, giúp họ nêu cao ý chí, khắc phục khó khăn quyết tâm đánh địch; đồng thời thôi thúc cán bộ, chiến sĩ, nhân dân cả nước hướng ra tiền tuyến. Đó là ý chí sắt đá, kiên quyết giành cho được độc lập đã được Võ Nguyên Giáp xác định ngay từ những ngày đầu khi chính quyền mới được thành lập: "Chúng ta có thể không mạnh bằng kẻ địch song chúng ta sẽ thắng kẻ địch như ông cha chúng ta đời Trần. Chúng ta có thể thua năm, mười trận, nhưng thắng lợi cuối cùng nhất định sẽ về tay chúng ta... Noi theo truyền thống của các thế hệ trước, thế hệ chúng ta sẽ đánh "một trận cuối cùng" để cho những thế hệ sau này mãi mãi được sống với độc lập, tự do và hạnh phúc"[2].
Hai là, tinh thần dám đánh, quyết đánh và quyết thắng, gắn với thái độ chủ động, tích cực trong tác chiến. Ý chí quyết chiến quyết thắng trong tư duy quân sự của Đại tướng không phải là sự nóng vội, chủ quan, mà là quyết tâm chiến đấu cao được xây dựng trên cơ sở phân tích khoa học tương quan lực lượng, nắm vững quy luật chiến tranh và quy luật phát triển của cách mạng. Võ Nguyên Giáp khẳng định: "Chiến thắng đòi hỏi sự táo bạo. Nhưng nó không chấp nhận bất cứ hành động phiêu lưu nào"[3]. Trong chiến đấu, ông luôn nhấn mạnh phải dám đối đầu với kẻ thù mạnh hơn, song đồng thời phải "biết đánh", lựa chọn thời cơ, phương thức và cách đánh phù hợp, chỉ ra những điểm yếu, điểm mạnh của địch, ta và biện pháp phát huy điểm mạnh của ta, cách chế áp, khắc phục điểm mạnh và khoét sâu vào điểm yếu của địch, từ đó xây dựng cho bộ đội niềm tin và ý chí sắt đá quyết tâm đánh thắng địch để giành thắng lợi.
Ba là, sự thống nhất chặt chẽ giữa ý chí chiến đấu và trí tuệ quân sự sáng tạo. Trong tư duy quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ý chí quyết chiến quyết thắng không tách rời nghệ thuật quân sự. Ý chí mạnh mẽ phải được hiện thực hóa bằng tư duy sáng tạo, linh hoạt, biết thay đổi phương án tác chiến khi điều kiện khách quan thay đổi. Chính sự kết hợp hài hòa giữa ý chí và trí tuệ đã tạo nên nét đặc sắc trong phong cách tư duy quân sự của ông. Võ Nguyên Giáp nhấn mạnh đến nghệ thuật đánh địch tích cực, chủ động, kiên quyết, linh hoạt, mưu trí sáng tạo, bí mật bất ngờ, tích cực tiêu diệt địch trên tất cả các mặt trận. Ông viết: "Luôn luôn tiến công địch một cách kiên quyết, liên tục và toàn diện. Tiến công địch bằng tất cả mọi lực lượng, trên cơ sở tinh thần anh dũng và trí thông minh của con người Việt Nam"[4]. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Võ Nguyên Giáp đã chỉ đạo dùng công sự, chiến hào trong chiến thuật vây lấn để tiến công địch (trước chỉ được dùng trong phòng ngự), nhờ đó đã tạo nên yếu tố bất ngờ, giảm đáng kể thương vong cho cán bộ, chiến sĩ góp phần to lớn vào chiến thắng của chiến dịch.
Bốn là, niềm tin sâu sắc vào con người và sức mạnh của chiến tranh nhân dân, cuộc chiến tranh chính nghĩa của dân tộc. Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn khẳng định con người là nhân tố quyết định trong chiến tranh. Ý chí quyết chiến quyết thắng trong tư duy quân sự của ông được xây dựng trên niềm tin vào sức mạnh tinh thần, lòng yêu nước và khả năng sáng tạo của quần chúng nhân dân và bộ đội. Đây là cơ sở để ông kiên trì xây dựng và phát huy sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Võ Nguyên Giáp khẳng định: "Thực tiễn chiến tranh cách mạng ở nước ta đã chứng minh: Sức mạnh của toàn dân vũ trang là một ưu thế tuyệt đối của nhân dân để đánh bại mọi kẻ thù xâm lược, mặc dù kẻ thù đó mạnh đến như thế nào" [5].
2.2. Sự cần thiết và nội dung vận dụng tinh thần ý chí quyết chiến quyết thắng trong tư duy quân sự Đại tướng Võ Nguyên Giáp đối với sĩ quan trẻ hiện nay.
Sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực biến động nhanh chóng, phức tạp, với nhiều yếu tố mới của chiến tranh công nghệ cao, chiến tranh phi tiếp xúc, chiến tranh thông tin. Cùng với đó, các thế lực thù địch tiếp tục đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", thúc đẩy "phi chính trị hóa" quân đội bằng nhiều thủ đoạn tinh vi, tác động trực tiếp đến tư tưởng, nhận thức và bản lĩnh của đội ngũ cán bộ, sĩ quan. Đội ngũ sĩ quan trẻ giữ vai trò quan trọng trong chỉ huy, quản lý ở cơ sở và là lực lượng kế cận của quân đội, song vẫn còn một số hạn chế về bản lĩnh chính trị, kinh nghiệm thực tiễn và khả năng xử lý tình huống phức tạp. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường giáo dục, bồi dưỡng bản lĩnh cho sĩ quan trẻ. Trong bối cảnh đó, việc vận dụng và phát huy tinh thần, ý chí quyết chiến quyết thắng trong tư duy quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, kết tinh từ truyền thống yêu nước, nghệ thuật quân sự Việt Nam và thực tiễn cách mạng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan trẻ vững vàng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Trong kỷ nguyên phát triển giàu mạnh của dân tộc Việt Nam, tinh thần, ý chí quyết chiến quyết thắng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cần phải được vận dụng, phát huy, đặc biệt trong xây dựng bản lĩnh cho đội ngũ sĩ quan trẻ hiện nay, cần chú trọng một số nội dung sau:
Thứ nhất, vận dụng trong giáo dục chính trị, tư tưởng nhằm bồi dưỡng bản lĩnh chính trị cho sĩ quan trẻ.
Bản lĩnh sĩ quan trẻ phản ánh trình độ phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, ý chí và năng lực hành động của sĩ quan trong thực tiễn hoạt động quân sự. Đây không chỉ là phẩm chất tinh thần đơn thuần, mà là sự thống nhất hữu cơ giữa nhận thức đúng đắn, thái độ chính trị kiên định và khả năng hành động quyết đoán, hiệu quả trong những tình huống phức tạp, khó khăn.
Tư duy quân sự và tấm gương ý chí quyết chiến quyết thắng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cần được đưa vào chương trình, nội dung giáo dục chính trị ở các học viện, nhà trường và đơn vị quân đội. Thông qua đó, giúp sĩ quan trẻ nhận thức sâu sắc rằng ý chí quyết chiến quyết thắng không phải là yếu tố cảm tính, mà là kết quả của nhận thức khoa học, niềm tin chính trị vững chắc và sự gắn bó mật thiết với mục tiêu, lý tưởng chiến đấu của Đảng, của dân tộc. Việc học tập tư duy quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cần được đặt trong chỉnh thể truyền thống quân sự Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh, qua đó bồi dưỡng cho sĩ quan trẻ niềm tự hào, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Kết hợp giáo dục nhận thức với giáo dục niềm tin, tình cảm và động cơ phấn đấu. Thông qua nghiên cứu các bài học lịch sử, các quyết định chiến lược mang dấu ấn tư duy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, làm cho sĩ quan trẻ hiểu rõ vai trò quyết định của ý chí và bản lĩnh trong những thời khắc khó khăn, từ đó hình thành thái độ chính trị đúng đắn và quyết tâm hành động cao.
Thứ hai, vận dụng trong huấn luyện, rèn luyện thực tiễn nhằm hình thành ý chí và năng lực hành động cho sĩ quan trẻ.
Ý chí quyết chiến quyết thắng chỉ thực sự bền vững khi được tôi luyện trong thực tiễn huấn luyện, công tác và sẵn sàng chiến đấu. Thông qua các nội dung huấn luyện trong điều kiện khó khăn, phức tạp, sĩ quan trẻ được rèn luyện khả năng chịu đựng áp lực, vượt qua thử thách, qua đó hình thành ý chí kiên cường và tinh thần quyết tâm cao. Đây chính là sự cụ thể hóa quan điểm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về vai trò của con người và ý chí trong chiến tranh.
Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện để sĩ quan trẻ được thử thách, cọ xát trong thực tiễn chỉ huy, quản lý bộ đội. Việc giao nhiệm vụ phù hợp, nhưng có tính thách thức, sẽ giúp sĩ quan trẻ từng bước rèn luyện bản lĩnh, nâng cao khả năng ra quyết định, xử lý tình huống và chịu trách nhiệm trước tập thể. Đây là con đường quan trọng để chuyển hóa ý chí quyết chiến quyết thắng từ nhận thức sang hành động thực tiễn. Đồng thời, kết hợp chặt chẽ giữa rèn luyện ý chí với nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ quân sự. Trong điều kiện chiến tranh hiện đại, bản lĩnh sĩ quan trẻ không chỉ thể hiện ở tinh thần dũng cảm, mà còn ở khả năng làm chủ khoa học công nghệ, vũ khí trang bị và nghệ thuật tác chiến. Do đó, vận dụng tinh thần ý chí quyết chiến quyết thắng trong tư duy quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cần gắn liền với việc phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo trong học tập, nghiên cứu và huấn luyện.
Thứ ba, vận dụng trong xây dựng môi trường văn hóa quân sự, kỷ luật quân đội nhằm củng cố và phát triển bản lĩnh sĩ quan trẻ
Bản lĩnh sĩ quan trẻ không chỉ được hình thành từ giáo dục và rèn luyện cá nhân, mà còn chịu sự chi phối mạnh mẽ của môi trường văn hóa quân sự, kỷ luật quân đội. Đó là sự tổng hoà của các yếu tố vật chất và tinh thần hợp thành một hoàn cảnh, tác động đến ý chí, thái độ và tinh thần trách nhiệm của sĩ quan trẻ. Cần chú trọng xây dựng lễ tiết, tác phong, văn hoá trong ứng xử, giao tiếp; thực hiện nghiêm điều lệnh, kỷ luật quân đội, chính quy hoá đời sống bộ đội. Xây dựng môi trường đơn vị đoàn kết, kỷ luật nghiêm, dân chủ và nhân văn. Kỷ luật nghiêm minh tạo khuôn khổ cho hành động đúng đắn; dân chủ và nhân văn tạo điều kiện để sĩ quan trẻ phát huy trí tuệ, tinh thần trách nhiệm và tính sáng tạo. Sự kết hợp hài hòa các yếu tố này góp phần củng cố bản lĩnh chính trị, đạo đức và ý chí của sĩ quan trẻ. Phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ chỉ huy, quản lý các cấp. Tấm gương về ý chí, tinh thần trách nhiệm, tác phong công tác của cán bộ đi trước có tác động trực tiếp và sâu sắc đến quá trình hình thành bản lĩnh của sĩ quan trẻ. Đồng thời, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, quản lý và tự rèn luyện của sĩ quan trẻ. Vận dụng ý chí quyết chiến quyết thắng trong tư duy quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cần hướng tới việc khơi dậy tính tự giác, ý thức tự rèn luyện bản thân của sĩ quan trẻ. Khi ý chí và bản lĩnh trở thành nhu cầu tự thân, quá trình xây dựng đội ngũ sĩ quan trẻ mới đạt được tính bền vững lâu dài.
3. Kết luận
Ý chí quyết chiến quyết thắng là giá trị tinh thần cốt lõi, xuyên suốt trong tư duy quân sự Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ý chí ấy không tồn tại như một yếu tố tinh thần đơn thuần, mà là sự thống nhất chặt chẽ giữa bản lĩnh chính trị vững vàng, quyết tâm chiến đấu cao và trí tuệ quân sự sáng tạo, linh hoạt; đồng thời gắn bó hữu cơ với niềm tin sâu sắc vào con người và sức mạnh của chiến tranh nhân dân. Việc vận dụng các giá trị đó không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo sĩ quan trẻ, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng đội ngũ sĩ quan có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý chí quyết tâm cao, năng lực chỉ huy và quản lý đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.
Trung tá, Th.s Lê Thị Hương
Khoa Lý luận Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh - Trường Sĩ quan Lục quân 2
Tài liệu tham khảo:
2. Võ Nguyên Giáp, Quyết tâm tiến lên biết tiến lên (Nguyễn Văn Khoan sưu tầm), Nxb tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2016, tr. 21, 22.
3. Võ Nguyên Giáp, Tổng tập hồi ký, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2006, tr. 637.4. Võ Nguyên Giáp, Tổng tập luận văn, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2006. tr. 832.5. Võ Nguyên Giáp, Tổng tập luận văn, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2006. tr. 995.
