1. Đặt vấn đề
Đạo đức cách mạng là nền tảng cốt lõi hình thành nhân cách, bản lĩnh và phẩm chất của người cán bộ chính trị trong Quân đội. Trước yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, việc nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên đào tạo Sĩ quan Chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, dưới tác động của mặt trái kinh tế thị trường, sự phát triển của mạng xã hội và âm mưu chống phá của các thế lực thù địch, một bộ phận học viên có biểu hiện giảm sút ý chí phấn đấu, thiếu tích cực trong tu dưỡng, rèn luyện đạo đức. Điều đó đòi hỏi Nhà trường phải tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp giáo dục và phát huy vai trò tự giác của học viên trong thực hành đạo đức cách mạng.
2. Nội dung nghiên cứu
Đạo đức cách mạng là nền tảng tinh thần, là cội nguồn sức mạnh của người cán bộ, đảng viên và quân nhân cách mạng. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng vai trò của đạo đức đối với người cách mạng và khẳng định: "Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân". Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, đạo đức cách mạng không chỉ là phẩm chất chính trị cốt lõi mà còn là nhân tố quyết định bản lĩnh, ý chí chiến đấu, tinh thần trách nhiệm và năng lực hoàn thành nhiệm vụ của mỗi cán bộ, chiến sĩ.
Hiện nay, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng đội ngũ cán bộ Quân đội, nhất là đội ngũ cán bộ chính trị ở đơn vị cơ sở. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, internet và mạng xã hội tác động sâu rộng đến mọi mặt đời sống xã hội; cùng với mặt trái của kinh tế thị trường, xu hướng thực dụng, cá nhân chủ nghĩa và âm mưu "diễn biến hòa bình" của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, đạo đức đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng, lối sống của một bộ phận thanh niên, trong đó có học viên các học viện, nhà trường Quân đội. Những biểu hiện như giảm sút ý chí phấn đấu, ngại khó, ngại khổ, thiếu ý thức tu dưỡng, rèn luyện, lệch chuẩn trong ứng xử văn hóa, sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát… nếu không được ngăn chặn kịp thời sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục - đào tạo và quá trình hình thành nhân cách người cán bộ chính trị tương lai.
Trường Sĩ quan Chính trị là trung tâm đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội, giáo viên khoa học xã hội và nhân văn cho toàn quân. Học viên đào tạo Sĩ quan Chính trị cấp phân đội sau khi tốt nghiệp sẽ là lực lượng trực tiếp tiến hành công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở; giữ vai trò tuyên truyền, giáo dục, định hướng tư tưởng, xây dựng bản lĩnh chính trị và củng cố trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội. Vì vậy, yêu cầu về phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị, lối sống và trách nhiệm nghề nghiệp đối với đội ngũ này luôn đặt ra hết sức cao và toàn diện.
Những năm qua, Đảng ủy, Ban Giám hiệu Trường Sĩ quan Chính trị cùng cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức nhiều chủ trương, biện pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên; góp phần xây dựng môi trường giáo dục chính quy, mẫu mực, kỷ luật, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của học viên. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn bộc lộ một số hạn chế như: có thời điểm việc giáo dục, quản lý, rèn luyện đạo đức còn biểu hiện hình thức; nội dung, hình thức, biện pháp tiến hành chưa thật sự linh hoạt, sáng tạo; công tác phối hợp giữa các lực lượng có mặt chưa chặt chẽ; việc phát hiện, ngăn ngừa biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức, lối sống có lúc chưa kịp thời. Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu, xác định rõ những yêu cầu cơ bản nhằm nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên đào tạo Sĩ quan Chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay.
Do đó, để nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội ở trường sĩ quan chính trị phải thực hiện tốt các yêu cầu sau:
Một là, nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên phải góp phần xây dựng đội ngũ học viên có phẩm chất đạo đức trong sạch, mẫu mực, tiêu biểu.
Đây vừa là mục tiêu, vừa là yêu cầu có ý nghĩa định hướng xuyên suốt trong quá trình nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên đào tạo Sĩ quan Chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay. Mục tiêu cuối cùng của quá trình này là xây dựng đội ngũ học viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; có phẩm chất đạo đức trong sáng, lối sống lành mạnh, ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm và tinh thần trách nhiệm cao trong thực hiện nhiệm vụ.
Trong môi trường quân sự, đạo đức cách mạng của học viên phải được thể hiện cụ thể bằng hành động thực tiễn, thông qua việc chấp hành nghiêm điều lệnh, điều lệ, kỷ luật Quân đội; tinh thần trách nhiệm trong học tập, rèn luyện; thái độ ứng xử văn hóa; tinh thần đoàn kết, tương trợ đồng chí, đồng đội; ý thức đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, sai trái. Học viên không chỉ nắm vững lý luận mà còn phải biết chuyển hóa nhận thức thành hành vi, thói quen đạo đức trong mọi hoạt động.
Để thực hiện tốt yêu cầu này, cần xây dựng hệ thống tiêu chí đạo đức cách mạng cụ thể, rõ ràng, sát với đặc điểm, nhiệm vụ đào tạo của Nhà trường; gắn kết chặt chẽ giữa đánh giá phẩm chất đạo đức với kết quả học tập, rèn luyện và bình xét thi đua. Đồng thời, cần phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên, cán bộ quản lý học viên trong xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, chính quy, mẫu mực, tạo sức lan tỏa tích cực trong toàn Nhà trường.
Hai là, nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thống nhất của Đảng ủy, Ban Giám hiệu Nhà trường và cấp ủy, chỉ huy các cấp.
Đây là yêu cầu mang tính nguyên tắc nhằm bảo đảm cho quá trình nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên luôn đúng định hướng chính trị, bám sát mục tiêu giáo dục - đào tạo của Nhà trường và yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Đảng ủy, Ban Giám hiệu Nhà trường, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên cần quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng; xây dựng Quân đội về chính trị; xây dựng đội ngũ cán bộ; giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ. Trên cơ sở đó, cụ thể hóa thành nghị quyết chuyên đề, chương trình, kế hoạch phù hợp với đặc điểm nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị.
Quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phải bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ, chặt chẽ; thường xuyên kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết để kịp thời bổ sung, điều chỉnh nội dung, biện pháp thực hiện. Đồng thời, cần phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, hội đồng quân nhân, tổ tư vấn tâm lý, các thiết chế văn hóa trong Nhà trường nhằm tạo sức mạnh tổng hợp trong giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho học viên.
Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, chỉ huy quan tâm lãnh đạo sâu sát, đề cao trách nhiệm nêu gương, duy trì nghiêm nền nếp chính quy, kỷ luật thì ở đó chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên có chuyển biến tích cực, rõ nét. Ngược lại, nếu buông lỏng lãnh đạo, quản lý hoặc thiếu kiên quyết trong xử lý vi phạm sẽ dễ dẫn đến biểu hiện hình thức, thiếu thực chất trong giáo dục và rèn luyện đạo đức.
Ba là, nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, toàn diện, đồng bộ, gắn với đổi mới nội dung, hình thức và biện pháp thực hiện.
Đây là yêu cầu cơ bản, có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả thực hành đạo đức cách mạng của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay. Đạo đức cách mạng không thể hình thành trong thời gian ngắn mà phải được bồi dưỡng, rèn luyện bền bỉ thông qua toàn bộ quá trình học tập, công tác và sinh hoạt của học viên.
Trong điều kiện hiện nay, trước sự tác động mạnh mẽ của internet, mạng xã hội và các luồng thông tin đa chiều, việc giáo dục và thực hành đạo đức cách mạng cần thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp theo hướng thiết thực, sinh động, phù hợp với đặc điểm tâm lý, nhận thức của học viên. Cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục truyền thống với ứng dụng công nghệ thông tin; giữa giáo dục lý luận với tổ chức hoạt động thực tiễn; giữa tuyên truyền, giáo dục với tự giáo dục, tự rèn luyện của mỗi học viên.
Nội dung thực hành đạo đức cách mạng cần tập trung bồi dưỡng cho học viên lý tưởng cách mạng, bản lĩnh chính trị, tinh thần "7 dám", ý thức trách nhiệm, lối sống văn hóa, tinh thần phụng sự Tổ quốc và Nhân dân. Đồng thời, phải chú trọng giáo dục khả năng "tự đề kháng" trước các quan điểm sai trái, thông tin xấu độc trên không gian mạng; đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, bệnh thành tích, lối sống thực dụng và biểu hiện suy thoái đạo đức.
Cùng với đó, cần phát huy hiệu quả của các phong trào thi đua, các mô hình học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; gắn thực hành đạo đức cách mạng với xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, chính quy, dân chủ, kỷ luật.
Bốn là, nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên phải đề cao vai trò tự giác tu dưỡng, rèn luyện của mỗi học viên.
Đây là yêu cầu có ý nghĩa trực tiếp quyết định chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: "Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố".
Học viên đào tạo Sĩ quan Chính trị cấp phân đội vừa là chủ thể, vừa là đối tượng của quá trình thực hành đạo đức cách mạng. Vì vậy, mỗi học viên phải xây dựng động cơ học tập, rèn luyện đúng đắn; thường xuyên tự soi, tự sửa; chủ động đấu tranh với những biểu hiện lệch chuẩn trong nhận thức và hành vi của bản thân.
Việc tự giác tu dưỡng đạo đức cần được thể hiện từ những việc làm cụ thể như chấp hành nghiêm kỷ luật Quân đội, xây dựng tác phong công tác khoa học, tinh thần trách nhiệm cao trong thực hiện nhiệm vụ, trung thực trong học tập và thi cử, đoàn kết giúp đỡ đồng chí, đồng đội. Đồng thời, học viên phải nâng cao ý thức tự học, tự nghiên cứu, tự bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng công tác đảng, công tác chính trị để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ sau khi ra trường.
Quá trình tự rèn luyện đạo đức cách mạng của học viên chỉ đạt hiệu quả khi được đặt trong môi trường tập thể đoàn kết, dân chủ, kỷ luật nghiêm minh; có sự quản lý, giáo dục, định hướng thường xuyên của tổ chức và cán bộ các cấp.
Năm là, nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên phải phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, các lực lượng trong và ngoài Nhà trường
Thực hành đạo đức cách mạng của học viên là quá trình lâu dài, chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau. Vì vậy, cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, các lực lượng trong và ngoài Nhà trường nhằm tạo môi trường thuận lợi cho học viên tu dưỡng, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách.
Trong Nhà trường, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên, tổ chức đoàn thanh niên, hội đồng quân nhân trong quản lý, giáo dục và rèn luyện học viên. Mỗi lực lượng cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm của mình; tránh tình trạng khoán trắng hoặc chồng chéo trong tổ chức thực hiện.
Bên cạnh đó, cần coi trọng vai trò của gia đình và địa phương trong phối hợp quản lý, giáo dục học viên. Môi trường xã hội là yếu tố tác động trực tiếp đến nhận thức, tình cảm và hành vi đạo đức của học viên. Do đó, việc xây dựng mối quan hệ phối hợp chặt chẽ giữa Nhà trường với gia đình, cấp ủy, chính quyền địa phương nơi đóng quân sẽ góp phần tạo nên sự thống nhất trong giáo dục, quản lý và rèn luyện học viên.
Đồng thời, cần phát huy vai trò của dư luận tập thể, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, dân chủ, đoàn kết; kịp thời biểu dương gương người tốt, việc tốt; kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, vi phạm kỷ luật, suy thoái đạo đức, lối sống. Đây chính là điều kiện quan trọng để xây dựng đội ngũ học viên có phẩm chất đạo đức trong sáng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
3. Kết luận
Nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên đào tạo Sĩ quan Chính trị cấp phân đội ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay là yêu cầu khách quan, cấp thiết, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị cho Quân đội. Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước diễn biến nhanh chóng, phức tạp; sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, đạo đức; cùng những tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường và không gian mạng, việc xây dựng phẩm chất đạo đức cách mạng cho học viên càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Quá trình nâng cao chất lượng thực hành đạo đức cách mạng của học viên cần được tiến hành đồng bộ, toàn diện, dưới sự lãnh đạo chặt chẽ của cấp ủy, chỉ huy các cấp; phát huy vai trò của các tổ chức, lực lượng trong và ngoài Nhà trường; đồng thời đề cao tinh thần tự giác tu dưỡng, rèn luyện của mỗi học viên. Thực hiện tốt các yêu cầu đó sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị tương lai có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong giai đoạn mới.
Thượng sĩ Đinh Cao Thành
Tiểu đoàn 12, Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc phòng)
Tài liệu tham khảo:
- 1. Bộ Chính trị (2021), "Kết luận số 01-KL/TW, ngày 18-5-2021, của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh", Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- 2. Ban Tuyên giáo Trung ương (2021), "Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng", Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.
- 3. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
- 4. Trường Sĩ quan Chính trị (2025), "Nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ năm học 2025 - 2026", Hà Nội.