1. Đặt vấn đề
Sự phát triển mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số đang làm cho không gian mạng trở thành môi trường quan trọng của đời sống xã hội, đồng thời đặt ra những thách thức ngày càng phức tạp đối với nhiệm vụ bảo vệ an ninh thông tin. Các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị triệt để lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin xấu độc, xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước và Quân đội, tác động trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng của cán bộ, đảng viên và quần chúng.
Đối với Học viện Chính trị, phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong bảo vệ an ninh thông tin mạng có ý nghĩa quan trọng, gắn trực tiếp với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng, lý luận. Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải phát huy đầy đủ hơn nữa vai trò, trách nhiệm và năng lực của đội ngũ này, góp phần bảo vệ vững chắc an ninh thông tin, nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng Học viện vững mạnh về chính trị trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Thực trạng phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên Học viện Chính trị trong bảo vệ an ninh thông tin mạng
Trong những năm qua, quán triệt sâu sắc chủ trương, quan điểm của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về bảo vệ an ninh mạng, an toàn thông tin và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Chính trị đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai nhiều chủ trương, biện pháp phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong bảo vệ an ninh thông tin mạng. Với đặc thù là trung tâm giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn của Quân đội, Học viện đã gắn nhiệm vụ bảo vệ an ninh thông tin mạng với giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, đấu tranh tư tưởng, lý luận và xây dựng chính quy, chấp hành kỷ luật. Qua đó, nhận thức, trách nhiệm và năng lực tham gia bảo vệ an ninh thông tin mạng của đội ngũ cán bộ, giảng viên từng bước được nâng lên.
Nhận thức và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, giảng viên về bảo vệ an ninh thông tin mạng từng bước được nâng cao. Phần lớn cán bộ, giảng viên nhận thức đúng vị trí, ý nghĩa của bảo vệ an ninh thông tin mạng đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị. Ý thức chấp hành các quy định về sử dụng mạng Internet, mạng xã hội, bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự và thông tin nội bộ từng bước được nâng lên. Nhiều cán bộ, giảng viên đã chủ động cập nhật thông tin, nâng cao khả năng nhận diện những nội dung sai trái, xấu độc, từ đó có ý thức định hướng, tuyên truyền và đấu tranh phù hợp.
Vai trò của cán bộ, giảng viên từng bước được phát huy thông qua hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Đội ngũ cán bộ, giảng viên đã chú trọng cập nhật những vấn đề mới nảy sinh trên không gian mạng vào nội dung giảng dạy, góp phần nâng cao khả năng nhận diện, phân tích và xử lý thông tin cho cán bộ, học viên. Thông qua các công trình, đề tài, bài viết khoa học, hội thảo, tọa đàm và hoạt động nghiên cứu, nhiều vấn đề liên quan đến bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ an ninh thông tin mạng được quan tâm nghiên cứu, góp phần cung cấp luận cứ khoa học phục vụ giáo dục, đào tạo và đấu tranh tư tưởng, lý luận. Việc gắn chức trách chuyên môn với nhiệm vụ bảo vệ an ninh thông tin mạng vì vậy từng bước trở nên thiết thực hơn.
Nội dung, hình thức tham gia bảo vệ an ninh thông tin mạng ngày càng được mở rộng. Bên cạnh thực hiện thông qua giảng dạy, nghiên cứu khoa học, đội ngũ cán bộ, giảng viên còn tham gia tuyên truyền, giáo dục, viết bài trên báo, tạp chí, biên soạn giáo trình, tài liệu, trao đổi khoa học và các hoạt động định hướng thông tin theo chức trách, nhiệm vụ. Qua đó, từng bước phát huy vai trò của cán bộ, giảng viên không chỉ với tư cách người tiếp nhận, sử dụng thông tin mà còn là chủ thể cung cấp, lan tỏa thông tin chính thống, góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh trong Học viện.
Công tác bảo đảm các điều kiện phục vụ bảo vệ an ninh thông tin mạng được quan tâm. Cùng với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục, đào tạo, quản lý và nghiên cứu khoa học, Học viện từng bước đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và các điều kiện bảo đảm an toàn thông tin. Đội ngũ cán bộ, giảng viên có điều kiện tiếp cận, khai thác các nền tảng, phần mềm và hệ thống mạng phục vụ công tác chuyên môn; đồng thời từng bước nâng cao ý thức bảo mật, phòng ngừa nguy cơ mất an toàn thông tin. Những kết quả trên tạo cơ sở quan trọng để phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong môi trường số.
Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong bảo vệ an ninh thông tin mạng vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Nhận thức về vị trí, vai trò và trách nhiệm ở một bộ phận cán bộ, giảng viên chưa thật sự đầy đủ; tính chủ động trong nhận diện, phân tích, định hướng và xử lý thông tin có mặt còn hạn chế. Nội dung, hình thức tham gia chưa thật sự phong phú, linh hoạt; việc gắn nhiệm vụ bảo vệ an ninh thông tin mạng với giảng dạy, nghiên cứu khoa học và chức trách chuyên môn ở một số trường hợp chưa chặt chẽ. Khả năng cập nhật, làm chủ công nghệ và thích ứng với những phương thức truyền thông mới chưa đồng đều; chất lượng, hiệu quả tham gia ở một số lĩnh vực chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đặt ra.
Những hạn chế trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, không gian mạng phát triển nhanh, lượng thông tin ngày càng lớn, phương thức và thủ đoạn chống phá ngày càng tinh vi, đa dạng; trong khi đó, công nghệ và yêu cầu bảo đảm an ninh thông tin liên tục thay đổi. Về chủ quan, nhận thức và trách nhiệm của một số cán bộ, giảng viên chưa thật sự sâu sắc; kỹ năng số, khả năng nhận diện và xử lý thông tin có mặt chưa đáp ứng yêu cầu; việc kết hợp giữa nhiệm vụ chuyên môn với bảo vệ an ninh thông tin mạng chưa thật sự đồng bộ. Công tác bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, trao đổi kinh nghiệm và tổ chức các hình thức tham gia ở một số thời điểm chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.
2.2. Những yêu cầu phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên Học viện Chính trị trong bảo vệ an ninh thông tin mạng hiện nay
Từ vị trí, vai trò và thực trạng trên có thể thấy, phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong bảo vệ an ninh thông tin mạng không thể tiến hành theo cách thức chung chung, phong trào mà phải dựa trên những yêu cầu cụ thể, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Học viện và đặc điểm của môi trường mạng. Trong đó, tập trung vào những yêu cầu cơ bản sau:
Một là, phải quán triệt, vận dụng linh hoạt, sáng tạo quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước về an ninh, an toàn thông tin mạng.
Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc, định hướng toàn bộ nhận thức và hành động của đội ngũ cán bộ, giảng viên. Bảo vệ an ninh thông tin mạng không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật mà trước hết là vấn đề chính trị, pháp lý và trách nhiệm. Vì vậy, mỗi cán bộ, giảng viên phải nắm chắc quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các quy định của Bộ Quốc phòng về bảo đảm an toàn, an ninh thông tin mạng trong Quân đội.
Quan trọng hơn, nhận thức phải được chuyển hóa thành hành động. Mỗi cán bộ, giảng viên phải có khả năng nhận diện, kiểm chứng và đánh giá thông tin; không chia sẻ, phát tán thông tin chưa được kiểm chứng; nâng cao ý thức bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự và thông tin nội bộ. Qua đó, xây dựng "hàng rào" từ chính ý thức, trách nhiệm của mỗi cá nhân trong bảo vệ an ninh thông tin mạng.
Hai là, phải gắn chặt bảo vệ an ninh thông tin mạng với hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của Học viện trong tình hình mới.
Giảng dạy và nghiên cứu khoa học là nhiệm vụ chính trị trung tâm của đội ngũ cán bộ, giảng viên. Vì vậy, phát huy vai trò trong bảo vệ an ninh thông tin mạng phải được thực hiện ngay trong và thông qua chức trách chuyên môn, tạo sự thống nhất giữa tính khoa học, tính đảng và tính chiến đấu trong từng bài giảng, công trình, đề tài và sản phẩm khoa học.
Trong giảng dạy, cần kịp thời cập nhật những vấn đề mới nảy sinh trên không gian mạng, giúp người học hình thành năng lực nhận diện, phân tích, đánh giá và xử lý thông tin. Trong nghiên cứu khoa học, cần chú trọng những vấn đề mới về an ninh thông tin, an ninh mạng, đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng; tạo ra những sản phẩm khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn. Qua đó, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học đồng thời tạo ra phương thức bảo vệ an ninh thông tin mạng có chiều sâu.
Ba là, phải bám sát thực tiễn, bảo đảm đầy đủ thông tin và cơ sở vật chất - kỹ thuật.
Không gian mạng luôn vận động nhanh, phương thức và thủ đoạn chống phá ngày càng tinh vi. Vì vậy, đội ngũ cán bộ, giảng viên phải thường xuyên cập nhật tình hình, nắm chắc các vấn đề mới nảy sinh, bám sát nhiệm vụ bảo vệ an ninh thông tin mạng của quốc gia, Quân đội và Học viện. Đồng thời, phải chủ động nghiên cứu phương thức, thủ đoạn lợi dụng không gian mạng để chống phá, nhất là những nội dung tác động đến chính trị, tư tưởng trong Quân đội.
Cùng với yếu tố con người, cần quan tâm đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và xây dựng Học viện thông minh. Thực hiện tốt phương châm "giữ tốt, dùng bền"; quản lý chặt chẽ việc kết nối Internet, sử dụng thư điện tử, thiết bị lưu trữ và các phương tiện truyền thông; tăng cường cảnh báo nguy cơ mất an toàn thông tin, xây dựng ý thức bảo mật thành thói quen nghề nghiệp của mỗi cán bộ, giảng viên.
Bốn là, phải tiến hành thường xuyên, liên tục với nội dung, hình thức đa dạng, linh hoạt và hiệu quả.
Bảo vệ an ninh thông tin mạng là nhiệm vụ lâu dài, thường xuyên, liên tục, không thể thực hiện theo kiểu thời vụ, phong trào. Nội dung cần tập trung vào nâng cao nhận thức chính trị, tư tưởng; trang bị kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc; giáo dục ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật Quân đội; phòng ngừa nguy cơ lộ, lọt bí mật; nâng cao năng lực cung cấp thông tin chính thống, định hướng nhận thức và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
Hình thức cần linh hoạt, phù hợp với chức trách, nhiệm vụ của từng cơ quan, khoa giáo viên và cá nhân; kết hợp giảng dạy, nghiên cứu khoa học, viết báo, tạp chí, biên soạn giáo trình, tài liệu, tham gia hội thảo, tọa đàm khoa học, hướng dẫn học viên nghiên cứu khoa học và các hoạt động tuyên truyền, giáo dục theo đúng quy định. Đồng thời, gắn kết quả tham gia bảo vệ an ninh thông tin mạng với công tác thi đua, đánh giá chất lượng cán bộ, đảng viên, giảng viên; thường xuyên bồi dưỡng, trao đổi kinh nghiệm, sơ kết, tổng kết và kịp thời định hướng hoạt động.
Đặc biệt, phát huy vai trò của cán bộ, giảng viên không đồng nghĩa với tham gia bằng mọi hình thức, trên mọi không gian, mà phải bảo đảm đúng chức năng, đúng thẩm quyền, đúng pháp luật, đúng định hướng và an toàn. Mỗi cán bộ, giảng viên phải vừa là người chủ động tự bảo vệ mình trước thông tin xấu độc, vừa là chủ thể tích cực tạo lập, cung cấp và lan tỏa thông tin chính xác, khoa học, góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh trong Học viện.
3. Kết luận
Bảo vệ an ninh thông tin mạng là nhiệm vụ thường xuyên, có ý nghĩa quan trọng đối với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị. Đối với Học viện Chính trị, phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, giảng viên phải gắn chặt với chức trách, nhiệm vụ, nhất là giảng dạy, nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng, lý luận. Trước yêu cầu mới, cần tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm, năng lực số và khả năng làm chủ thông tin của đội ngũ cán bộ, giảng viên; đồng thời đổi mới nội dung, hình thức tham gia, bảo đảm chủ động, thường xuyên, đúng pháp luật, kỷ luật và an toàn. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học của Học viện Chính trị.
Đại tá, ThS Phạm Thanh Tuấn, Học viện Chính trị (Bộ Quốc phòng)
Tài liệu tham khảo
2. Bộ Chính trị, Nghị quyết 35-NQ/TW, ngày 22/10/2018 về Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Hà Nội, 2018.
4. Quốc hội khóa XIV, Luật An ninh mạng, Luật số: 24/2018/QH14, ngày 12/6/2018, Hà Nội, 2018.
6. Đảng ủy Học viện Chính trị, Nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ năm học 2025-2026, số 34-NQ/ĐU, ngày 04/8/2025, Hà Nội, 2025.