Trên cơ sở phân tích thực trạng, bài viết đề xuất hệ thống các yêu cầu cơ bản gồm: quán triệt và thực hiện nghiêm túc các chỉ thị, quy định của cấp trên về chuyển đổi số; gắn liền với việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của học viên; gắn liền với quá trình rèn luyện, tu dưỡng phẩm chất đạo đức; và huy động sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng. Việc thực hiện đồng bộ các yêu cầu này góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng "Nhà trường thông minh, hiện đại", đào tạo đội ngũ sĩ quan chính trị có tư duy và năng lực số đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
1. Đặt vấn đề
Trong xu thế toàn cầu, chuyển đổi số đang trở thành động lực then chốt để các quốc gia thích ứng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đảng ta xác định thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là bộ ba động lực trung tâm, là đột phá chiến lược để đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới. Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, chuyển đổi số là yêu cầu khách quan, bắt buộc để xây dựng lực lượng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trong hệ thống các nhà trường quân đội, Trường Sĩ quan Chính trị đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo đội ngũ sĩ quan chính trị cấp phân đội. Học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội là lực lượng nòng cốt, chiếm tỷ lệ lớn, sở hữu ưu thế vượt trội về khả năng tiếp cận công nghệ thông tin và ngoại ngữ. Do đó, họ chính là lực lượng tiên phong, đóng vai trò quyết định đến sự thành công của quá trình chuyển đổi số tại Nhà trường. Việc phát huy vai trò của học viên không chỉ là yêu cầu thực tiễn mà còn là giải pháp căn bản để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng "Nhà trường thông minh, hiện đại" trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
Thời gian qua, Đảng ủy, Ban Giám hiệu Trường Sĩ quan Chính trị đã lãnh đạo, chỉ đạo triển khai nhiều chủ trương, biện pháp nhằm phát huy vai trò của học viên trong môi trường số và đạt được nhiều kết quả tích cực: Nhận thức của các cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ về chuyển đổi số không ngừng được nâng cao; hạ tầng công nghệ thông tin được đầu tư mạnh mẽ, mạng máy tính quân sự đã kết nối tới một trăm phần trăm các đơn vị cấp đại đội; công nghệ được ứng dụng tích cực trong quản lý, dạy học và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, so với yêu cầu phát triển, việc phát huy vai trò của học viên vẫn còn những hạn chế nhất định về kỹ năng số chuyên sâu; nội dung, hình thức, biện pháp phát huy vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị còn chưa toàn diện, đồng bộ, chậm đổi mới.
Trước yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại và sự phát triển mạnh mẽ của phương thức tác chiến không gian mạng, Đảng ủy Nhà trường đã xác định mục tiêu xây dựng "Nhà trường thông minh, hiện đại gắn liền với chuyển đổi số toàn diện", coi đây là một trong ba khâu đột phá trọng tâm trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, đồng thời quán triệt quan điểm lấy người học làm trung tâm. Để hiện thực hóa các chủ trương đó, việc phát huy vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay phải thực hiện tốt các yêu cầu sau:
Một là, phát huy vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay phải quán triệt và thực hiện các chỉ thị, quy định, hướng dẫn của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về chuyển đổi số trong quân đội.
Đây là yêu cầu mang tính nguyên tắc, đóng vai trò là kim chỉ nam cho mọi hoạt động phát huy sức trẻ và trí tuệ của học viên sĩ quan chính trị cấp phân đội trong kỷ nguyên số. Các chỉ thị, quy định từ Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng không chỉ là hành lang pháp lý mà còn là cơ sở khoa học để Nhà trường định hướng, tổ chức các hoạt động giáo dục và đào tạo bám sát mục tiêu xây dựng Quân đội hiện đại. Việc nắm vững và thực thi nghiêm túc các văn bản này bảo đảm tiến trình chuyển đổi số tại Trường Sĩ quan Chính trị diễn ra đồng bộ, chính xác, tránh tình trạng hình thức hay lãng phí nguồn lực.
Hiện nay, hệ thống văn bản quy phạm về chuyển đổi số rất đa dạng, bao quát từ các chủ trương chung của Đảng, Nhà nước đến các chỉ thị chuyên biệt của Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng Tham mưu và Tổng cục Chính trị. Do đó, các chủ thể lãnh đạo, quản lý tại Trường Sĩ quan Chính trị cần quán triệt sâu sắc các nghị quyết quan trọng, tiêu biểu như Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo hay các đề án về chuyển đổi số và phát triển khoa học công nghệ trong Quân đội. Từ cơ sở này, Nhà trường cần cụ thể hóa thành các kế hoạch hành động sát thực tiễn, tạo môi trường thuận lợi để học viên sĩ quan chính trị cấp phân đội phát huy vai trò xung kích trong việc làm chủ công nghệ và ứng dụng vào học tập, rèn luyện.
Quá trình phát huy vai trò của học viên phải gắn liền với kỷ luật và sự an toàn. Điều này đòi hỏi các tổ chức, lực lượng trong Nhà trường phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo mật thông tin, bí mật quân sự và an toàn mạng. Mọi chương trình hành động phải được thiết kế có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm tính khả thi cao và phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của người học viên chính trị tương lai. Để yêu cầu này đi vào thực chất, các đơn vị quản lý học viên cần nắm chắc phạm vi quyền hạn và trách nhiệm trong quá trình tương tác với hệ thống dữ liệu số. Đồng thời, cần chủ động đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn để xây dựng các mô hình chuyển đổi số phù hợp, tạo ra sự phối hợp nhịp nhàng giữa các lực lượng. Sự tự giác, tích cực của học viên chỉ thực sự bền vững khi được đặt trên nền tảng nhận thức đầy đủ về quan điểm, chủ trương của Đảng và quy định của Quân đội, hướng tới mục tiêu xây dựng "Nhà trường thông minh" và hoàn thiện nhân cách người quân nhân cách mạng trong tình hình mới.
Hai là, phát huy vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay phải gắn liền với việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của học viên.
Đây là yêu cầu quan trọng có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, đảm bảo cho quá trình phát huy vai trò của học viên đi vào thực chất và đạt hiệu quả tối ưu. Mức độ đóng góp của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội vào tiến trình chuyển đổi số tại Nhà trường phụ thuộc chặt chẽ vào việc bám sát chức trách, nhiệm vụ của người học trong từng giai đoạn đào tạo. Khi các chủ thể lãnh đạo, quản lý xác định rõ mối liên hệ giữa nhiệm vụ học tập, rèn luyện với các nội dung số hóa, Nhà trường sẽ xây dựng được các kế hoạch chuyển đổi số sát đúng, thiết thực, tránh tình trạng chồng chéo hoặc xa rời thực tế đơn vị. Việc thực hiện tốt yêu cầu này giúp khơi dậy thế mạnh nội lực của từng nhóm đối tượng học viên, từ đó nâng cao chất lượng thực hiện các chỉ tiêu chuyển đổi số trong toàn trường.
Yêu cầu này chỉ ra rằng, quá trình phát huy vai trò của học viên không được tách rời các hoạt động chuyên môn trọng tâm như học tập lý luận chính trị, huấn luyện quân sự và rèn luyện kỷ luật. Tại Trường Sĩ quan Chính trị, học viên cấp phân đội là nhân tố trực tiếp tham gia vào hệ sinh thái giáo dục số, từ việc khai thác bài giảng điện tử, tham gia các phòng học thông minh đến việc vận hành các phần mềm quản lý học viên. Gắn chuyển đổi số với chức trách giúp học viên không chỉ nắm vững công nghệ mà còn biết cách ứng dụng công nghệ đó để nâng cao chất lượng tự học, tự nghiên cứu và rèn luyện bản lĩnh chính trị. Điều này tạo ra động lực tự giác, biến học viên từ chủ thể tiếp nhận thụ động thành lực lượng xung kích, sáng tạo trong việc đề xuất các giải pháp số hóa phù hợp với môi trường sư phạm quân sự.
Bên cạnh đó, yêu cầu này đòi hỏi các chủ thể phải linh hoạt trong phương pháp tác động, tránh rập khuôn máy móc giữa các năm học và các chuyên ngành đào tạo. Thực tế cho thấy, mức độ và tính chất thực hiện chuyển đổi số ở các nội dung học tập khác nhau sẽ có những quy trình và công cụ kỹ thuật riêng biệt. Do đó, bám sát chức trách, nhiệm vụ của học viên chính là giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tính phổ biến và tính đặc thù của công tác giáo dục và đào tạo. Mọi chủ trương phát huy vai trò của học viên phải dựa trên sự cân nhắc kỹ lưỡng về khả năng đáp ứng kỹ thuật gắn với yêu cầu chuyên môn, đảm bảo sự phát triển đồng bộ giữa các lĩnh vực quân sự, chính trị, hậu cần và kỹ thuật tại mỗi đơn vị quản lý học viên.
Đồng thời, việc gắn kết chặt chẽ vai trò của học viên với chức trách, nhiệm vụ còn góp phần khắc phục hiện tượng mất cân đối trong chuyển đổi số giữa các mảng hoạt động khác nhau của Nhà trường. Khi xác định học viên là chủ thể chính trong việc vận hành các nhiệm vụ số hóa tại đại đội, lãnh đạo, chỉ huy các cấp sẽ có sự phân công, hiệp đồng hợp lý hơn. Mọi chương trình hành động và kế hoạch phát huy vai trò của học viên khi được đặt trên nền tảng chức trách cụ thể sẽ trở thành đòn bẩy thúc đẩy quá trình xây dựng "Nhà trường thông minh", trực tiếp góp phần đào tạo nên đội ngũ sĩ quan chính trị tương lai có trình độ công nghệ nhạy bén và năng lực lãnh đạo, chỉ huy vững vàng trong kỷ nguyên số.
Ba là, phát huy vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay phải gắn liền với quá trình rèn luyện, tu dưỡng phẩm chất đạo đức của học viên.
Đây là yêu cầu có ý nghĩa then chốt nhằm giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa yếu tố con người và yếu tố khoa học công nghệ trong môi trường giáo dục quân sự. Chuyển đổi số tại Trường Sĩ quan Chính trị không đơn thuần là một cuộc cách mạng về kỹ thuật hay hạ tầng số, mà thực chất là quá trình thay đổi tổng thể về phương pháp luận, tác phong công tác và văn hóa ứng xử của cá nhân trên môi trường số. Do đó, để phát huy hiệu quả vai trò của học viên sĩ quan chính trị cấp phân đội, những người trực tiếp vận hành hệ thống tri thức và công cụ quản lý số, Nhà trường phải coi việc bồi đắp phẩm chất đạo đức, nhân cách cách mạng là cái gốc của mọi sự phát triển. Quá trình này đảm bảo cho việc tiếp nhận công nghệ luôn song hành với xây dựng nguồn lực con người chất lượng cao, có đủ sức đề kháng để làm chủ phương tiện hiện đại mà không lệch lạc về tư tưởng.
Yêu cầu này chỉ rõ phát huy vai trò của học viên trong chuyển đổi số phải gắn kết chặt chẽ với việc nâng cao ý thức rèn luyện bản lĩnh chính trị, trí tuệ và đạo đức lối sống. Trong bối cảnh xây dựng "Nhà trường thông minh", người học viên chính trị tương lai phải sở hữu bản lĩnh vững vàng, trung thành tuyệt đối với mục tiêu lý tưởng của Đảng để không bị gục ngã trước những cám dỗ và tác động tiêu cực từ không gian mạng. Chuyển đổi số tạo ra một môi trường tương tác mở, nơi ranh giới giữa đúng và sai đôi khi rất mong manh; chính vì vậy, việc tu dưỡng đạo đức giúp học viên đề cao trách nhiệm nghề nghiệp, tính cẩn trọng và tỉ mỉ trong việc khai thác, đăng tải và chia sẻ dữ liệu. Điều này không chỉ bảo đảm hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập mà còn là yếu tố quyết định trong việc giữ bí mật quân sự và bảo mật thông tin theo đúng quy định.
Đồng thời, việc gắn chuyển đổi số với quá trình tự tu dưỡng đạo đức cách mạng còn giúp học viên hình thành tinh thần tự giác, bền bỉ, khắc phục triệt để tâm lý ngại khó, ngại khổ trước những lĩnh vực công nghệ mới mẻ và phức tạp. Đạo đức người quân nhân cách mạng chính là nền tảng để học viên xây dựng thái độ khách quan, khoa học trong ứng xử với công nghệ số, biến các công cụ hiện đại thành phương tiện sắc bén phục vụ giảng dạy, nghiên cứu và hoạt động công tác Đảng, công tác chính trị. Khi phẩm chất đạo đức được trau dồi thường xuyên, học viên sẽ xác định được động cơ, mục đích sử dụng công nghệ đúng đắn, hình thành thói quen làm việc chính quy, kỷ luật trên môi trường số, hạn chế tối đa những sai sót do chủ quan gây ra.
Bốn là, huy động sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, các lực lượng phát huy vai trò của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội trong chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay.
Đây là yêu cầu mang tính chiến lược, là cơ sở để xác định rõ trách nhiệm và sự gắn kết giữa các cấp, các ngành trong quá trình thúc đẩy tiến trình số hóa tại Nhà trường. Việc thực hiện yêu cầu này giúp cho hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện phát huy vai trò của học viên sĩ quan chính trị cấp phân đội luôn duy trì được sự thống nhất xuyên suốt, tạo ra cơ chế vận hành đồng bộ, hỗ trợ lẫn nhau, tránh chồng chéo hoặc mâu thuẫn giữa các cơ quan, đơn vị. Huy động sức mạnh tổng hợp không chỉ giúp cụ thể hóa chức năng của từng chủ thể mà còn tạo ra sự phối hợp nhuần nhuyễn, khắc phục triệt để hiện tượng nhận thức lệch lạc hoặc thiếu trách nhiệm của các lực lượng trong việc định hướng và hỗ trợ học viên thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số.
Trong hệ sinh thái giáo dục của Trường Sĩ quan Chính trị, mỗi cơ quan, đơn vị và tổ chức quần chúng đều có vai trò riêng biệt, mức độ tham gia vào việc phát huy sức trẻ của học viên tùy thuộc vào chức năng và lĩnh vực công tác chuyên môn. Do đó, yêu cầu này đòi hỏi Nhà trường phải căn cứ vào nhiệm vụ cụ thể của từng bộ phận, từ các phòng, khoa chức năng đến hệ, tiểu đoàn quản lý học viên, để thiết lập mối liên kết chặt chẽ, tạo thành một chỉnh thể thống nhất. Sự phối hợp này đảm bảo rằng mọi tác động từ cấp ủy, chỉ huy các cấp đều hướng tới mục tiêu khơi dậy tối đa tiềm năng sáng tạo của học viên, giúp họ không chỉ làm chủ công nghệ mà còn biết cách ứng dụng công nghệ đó vào công tác giảng dạy, nghiên cứu và rèn luyện.
Để hiện thực hóa yêu cầu này, đòi hỏi mỗi tổ chức và cá nhân tham gia phải xác định rõ tầm quan trọng của sự hiệp đồng, bám sát kế hoạch xây dựng "Nhà trường thông minh" đã được Đảng ủy, Ban Giám hiệu phê duyệt. Công tác lãnh đạo của tổ chức đảng phải giữ vai trò chi phối, định hướng cho công tác chỉ huy, đảm bảo mọi hoạt động đều đi đúng quỹ đạo, không tùy tiện. Kế hoạch chuyển đổi số của người chỉ huy phải trở thành căn cứ để Đoàn Thanh niên, Hội đồng quân nhân xây dựng các chương trình hành động cụ thể, gắn chặt với quá trình nâng cao ý thức tự giác của học viên. Việc phối kết hợp này cần được văn bản hóa trong nghị quyết lãnh đạo và kế hoạch công tác hằng năm, đảm bảo khi nhiệm vụ thay đổi, tất cả các lực lượng đều vận động đồng thời vì mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo của Nhà trường.
3. Kết luận
Hệ thống các yêu cầu trên đây là một chỉnh thể thống nhất, có mối liên hệ biện chứng và giá trị định hướng bao quát toàn bộ hoạt động chuyển đổi số tại Trường Sĩ quan Chính trị. Việc thực hiện đồng bộ các yêu cầu này là cơ sở khoa học để xác định chính xác nội dung, phương thức tác động và các giải pháp cụ thể nhằm phát huy tối ưu vai trò nòng cốt của học viên đào tạo sĩ quan chính trị cấp phân đội. Qua đó, trực tiếp nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, góp phần xây dựng Trường Sĩ quan Chính trị ngày càng hiện đại, đáp ứng xuất sắc yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam về mặt chính trị trong kỷ nguyên số.
Thượng sĩ Lưu Hiếu Sơn - Thượng sĩ Vũ Minh Quân - Thượng sĩ Hoàng Phúc Vinh,
Tiểu đoàn 4, Trường Sĩ quan Chính trị (Bộ Quốc Phòng)
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, II, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia sự thật, Hà Nội, 2026.
2. Đảng ủy Trường Sĩ quan Chính trị, Văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng bộ Nhà trường nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội, 2025.
3. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo trong Quân đội, Hà Nội, 2022.