1. Đặt vấn đề
Bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là sứ mệnh lịch sử vẻ vang đồng thời là nghĩa vụ thiêng liêng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, sự nghiệp cách mạng đặt ra những yêu cầu mới cực kỳ nặng nề đối với lực lượng vũ trang nhân dân. Thanh niên Quân đội là lực lượng xung kích, lực lượng chiến đấu trực tiếp, đóng vai trò rường cột trong việc thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Việc nghiên cứu, xây dựng và chuẩn hóa hình mẫu thanh niên Quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, năng lực chuyên môn cao và tư duy sáng tạo là đòi hỏi cấp thiết mang tính chiến lược quyết định trực tiếp đến sức mạnh chiến đấu của Quân đội trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
2. Nội dung nghiên cứu
Một là, phải kiên định mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng và bám sát yêu cầu nhiệm vụ chính trị của Quân đội, đơn vị.
Xây dựng hình mẫu người quân nhân trẻ thời kỳ mới trước hết và trên hết là một nhiệm vụ chính trị trọng yếu, phản ánh trực tiếp bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc của Quân đội ta. Do đó, yêu cầu có tính nguyên tắc bao trùm, giữ vị trí định hướng hàng đầu là toàn bộ quá trình xác lập, bồi dưỡng và thực hành theo các chuẩn mực của hình mẫu phải kiên định mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng, đồng thời bám sát nhiệm vụ chính trị trung tâm của Quân đội và từng cơ quan, đơn vị cơ sở. Bản chất cốt lõi của Quân đội nhân dân Việt Nam là đội quân chiến đấu, đội quân công tác và đội quân lao động sản xuất đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam. Bốn tiêu chuẩn "Giỏi về chuyên môn, vững về bản lĩnh, sáng về trí tuệ, mẫu mực về đạo đức" không thể xây dựng chung chung, trừu tượng hay sao chép máy móc theo các mô hình ngoài xã hội, mà phải lấy mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội làm "kim chỉ nam" xuyên suốt.
Trong bài phát biểu chỉ đạo tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XII, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh yêu cầu căn bản đối với công tác giáo dục thanh niên: "Thanh niên phải kiên định lý tưởng cách mạng của Đảng, của dân tộc; bồi đắp lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, niềm tin sắt son vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của đất nước; không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân; ra sức học tập, rèn luyện, cống hiến tài năng, trí tuệ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc". Yêu cầu kiên định mục tiêu, lý tưởng của Đảng đòi hỏi cấp ủy, người chỉ huy và cơ quan chính trị các cấp phải thường xuyên đổi mới, nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị tư tưởng ngay từ khâu tiếp nhận chiến sĩ mới cho đến suốt quá trình tại ngũ. Nội dung giáo dục phải tập trung làm cho mỗi cán bộ, đoàn viên thanh niên thấu suốt nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; nhận thức sâu sắc những chặng đường lịch sử vẻ vang của Đảng, truyền thống bách chiến bách thắng của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng; đồng thời, thấy rõ những thành tựu có ý nghĩa lịch sử của đất nước sau 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới. Đặc biệt, việc giáo dục lý tưởng phải gắn liền với thực tiễn đấu tranh phòng, chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI, XII, XIII) và Nghị quyết số 847-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương. Từ đó, xây dựng cho người chiến sĩ trẻ lập trường giai cấp kiên định, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, hình thành "bộ lọc tư tưởng" vững chắc để chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, âm mưu "phi chính trị hóa quân đội" của các thế lực thù địch trên không gian mạng. Khẳng định nguyên tắc bất di bất dịch này trong công tác giáo dục và định hình nhân cách thế hệ trẻ trước yêu cầu mới, Báo cáo tổng kết 40 năm đổi mới trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã chỉ rõ: "Chú trọng hơn giáo dục đạo đức, nhân cách, năng lực sáng tạo và các giá trị cốt lõi, nhất là giáo dục tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc, truyền thống và lịch sử dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội cho các tầng lớp Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc tốt đẹp của người Việt Nam; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa" [1].
Song hành với việc kiên định nền tảng lý luận, quá trình xây dựng hình mẫu bắt buộc phải bám sát hơi thở thực tiễn và chức năng, nhiệm vụ chính trị trung tâm của từng đơn vị. Bốn tiêu chí hình mẫu phải được cụ thể hóa thành những yêu cầu hành động vừa sức, sát hợp với tính chất nhiệm vụ của từng lực lượng. Ở các đơn vị sẵn sàng chiến đấu, tiêu chí "giỏi chuyên môn, mạnh bản lĩnh" phải gắn với chất lượng làm chủ khí tài, trình độ kỹ chiến thuật, ý chí chịu đựng gian khổ, hiểm nguy trên thao trường nắng lửa, vùng biên cương, hải đảo. Ở các học viện, viện nghiên cứu, nhà máy quốc phòng, tiêu chí "sáng trí tuệ, giỏi chuyên môn" phải chuyển hóa thành các đề tài khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật sát với yêu cầu tác chiến hiện đại và phục vụ đắc lực Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo.
Để hiện thực hóa yêu cầu này một cách thực chất, đội ngũ cán bộ quản lý phân đội phải duy trì nghiêm túc, chặt chẽ nền nếp chính quy, thực hiện nghiêm 11 chế độ trong ngày, 3 chế độ trong tuần; duy trì có chất lượng việc đọc báo, nghe thời sự, sinh hoạt tổ 3 người, diễn đàn thanh niên và các hoạt động văn hóa tinh thần. Cán bộ chỉ huy phải luôn sâu sát, lắng nghe tâm tư, nắm chắc biến động tư tưởng của bộ đội để kịp thời uốn nắn những lệch lạc; đồng thời chăm lo bảo đảm đầy đủ chế độ tiêu chuẩn, quân trang, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho bộ đội. Bám sát mục tiêu của Đảng và nhiệm vụ chính trị của đơn vị chính là cái neo vững chắc bảo đảm cho phong trào xây dựng hình mẫu thanh niên quân đội luôn đi đúng quỹ đạo chính trị, biến lý tưởng cách mạng thành sức mạnh vật chất to lớn bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Hai là, phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo tuyệt đối của cấp ủy, chỉ huy các cấp và phát huy cao độ vai trò xung kích, sáng tạo của tổ chức Đoàn.
Trong nghệ thuật quân sự và học thuyết xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam, giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội là nguyên tắc bất di bất dịch, là nhân tố quyết định bản chất cách mạng, sức mạnh chiến đấu của quân đội ta. Xuất phát từ nguyên lý cốt lõi đó, việc định hình và chuẩn hóa nhân cách người quân nhân trẻ theo hệ tiêu chí "Giỏi về chuyên môn, vững về bản lĩnh, sáng về trí tuệ, mẫu mực về đạo đức" bắt buộc phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của cấp ủy, chỉ huy các cấp, sự hướng dẫn của cơ quan chính trị và gắn liền với việc khơi dậy vai trò xung kích, sáng tạo của tổ chức Đoàn thanh niên.
Đây là yêu cầu mang tính nguyên tắc nhằm bảo đảm phong trào luôn giữ vững phương hướng chính trị, không chệch mục tiêu, tránh bệnh hình thức, tùy tiện hoặc tách rời thực tiễn hoạt động quân sự. Trước hết, sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và hiệu lực quản lý, điều hành của người chỉ huy là cơ sở pháp lý, điểm tựa chính trị vững chắc nhất cho tiến trình xây dựng hình mẫu. C cấp ủy các cấp phải đưa nhiệm vụ xây dựng con người quân sự mới vào nghị quyết lãnh đạo thường kỳ và nghị quyết chuyên đề; xác định rõ chủ trương, biện pháp và phân công cấp ủy viên trực tiếp theo dõi, phụ trách công tác thanh niên.
Khẳng định cơ chế và hệ thống tổ chức chặt chẽ bảo đảm cho nguyên tắc lãnh đạo tối cao này trong toàn quân, Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã chỉ rõ: "Nhận thức lý luận của Đảng về sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với quốc phòng, an ninh và các lực lượng vũ trang là quan điểm nhất quán, xuyên suốt và phát triển ngày càng đầy đủ, sâu sắc: Trong mọi điều kiện, tình huống, quốc phòng, an ninh và các lực lượng vũ trang phải đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng... Sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với lực lượng vũ trang tập trung thống nhất vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng mà trực tiếp, thường xuyên là Bộ Chính trị, Ban Bí thư, thông qua hệ thống tổ chức đảng, hệ thống tổ chức chỉ huy, hệ thống cơ quan chính trị, cán bộ chính trị các cấp và tổ chức quần chúng ở đơn vị cơ sở trong Quân đội nhân dân và Công an nhân dân" [2]. Người chỉ huy, chính ủy, chính trị viên phải cụ thể hóa các mục tiêu chính trị thành kế hoạch hành động, chương trình rèn luyện sát với thực tiễn đơn vị; tạo hành lang thông thoáng về cơ chế, quỹ thời gian và bảo đảm điều kiện vật chất để bộ đội học tập, nghiên cứu. Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương về "Phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới" đã khẳng định rõ trọng trách của đội ngũ lãnh đạo: "Tăng cường vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì các cấp trong giáo dục, rèn luyện, quản lý cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên... Đề cao tính tiền phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ trì, chủ chốt theo phương châm: trên làm gương mẫu mực, dưới tích cực làm theo". Thực hiện nghiêm túc yêu cầu này, đội ngũ cán bộ chủ trì các cấp phải thực sự là những tấm gương sống động về tư cách đạo đức, trình độ nghiệp vụ và tác phong công tác để đoàn viên noi theo. Cán bộ chỉ huy phải thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ, thường xuyên tự phê bình và phê bình, sâu sát bám nắm đời sống tâm lý chiến sĩ; kịp thời uốn nắn những biểu hiện nhận thức lệch lạc, tư tưởng trung bình chủ nghĩa hoặc thói quen tùy tiện phát sinh từ mặt trái kinh tế thị trường và việc sử dụng internet, mạng xã hội.
Đồng thời, cần phát huy tối đa sức mạnh của Lực lượng 47, các cơ quan chuyên môn và đội ngũ báo cáo viên để định hướng dư luận, tăng cường sức đề kháng tư tưởng, bảo vệ vững chắc trận địa chính trị tại đơn vị cơ sở. Ở chiều ngược lại, sự lãnh đạo của cấp ủy chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi biến thành hành động tự giác, sôi nổi thông qua việc phát huy cao độ vai trò xung kích, sáng tạo của tổ chức Đoàn cơ sở. Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong Quân đội là trường học thực tiễn, là chủ thể trực tiếp tổ chức cho đoàn viên học tập và làm theo các chuẩn mực của hình mẫu. Ban chấp hành chi đoàn, đoàn cơ sở phải tích cực đổi mới phương pháp tập hợp thanh niên, không chờ đợi thụ động mệnh lệnh từ trên mà phải chủ động "tham mưu đúng, trúng" cho cấp ủy về những nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của bộ đội. Để đáp ứng tiêu chuẩn "Sáng về trí tuệ" và "Giỏi về chuyên môn", tổ chức Đoàn phải là hạt nhân khởi xướng, duy trì hiệu quả các câu lạc bộ khoa học trẻ, tổ sáng kiến cải tiến kỹ thuật, gắn kết chặt chẽ với Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo và các phong trào thi đua đột kích trong huấn luyện, làm chủ khí tài mới. Để củng cố tiêu chuẩn "Vững về bản lĩnh" và "Mẫu mực về đạo đức", tổ chức Đoàn phải vận hành linh hoạt các mô hình sinh hoạt chính trị, diễn đàn thanh niên, tổ tư vấn tâm lý, pháp lý quân nhân, biến việc thực hiện kỷ luật quân đội thành danh dự tự thân của mỗi người lính. Sự kết hợp nhuần nhuyễn, hữu cơ giữa sự lãnh đạo tuyệt đối của cấp ủy, chỉ huy với tính chủ động, xung kích của tổ chức Đoàn chính là bảo chứng vững chắc nhất để hệ tiêu chí hình mẫu thanh niên quân đội thời kỳ mới đi vào chiều sâu thực chất, tạo động lực to lớn xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống.
Ba là, nội dung xây dựng hình mẫu phải toàn diện, đồng bộ, tập trung nâng cao cả đức và tài, bồi dưỡng cả năng lực tư duy và hành động.
Theo quan điểm mác-xít về bản chất con người và học thuyết giáo dục nhân cách cách mạng, con người phát triển toàn diện là sự thống nhất hữu cơ, không thể tách rời giữa phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực chuyên môn, trí tuệ thực hành. Do đó, yêu cầu phương pháp luận có tính cốt lõi trong xây dựng hình mẫu người chiến sĩ trẻ thời kỳ mới là nội dung tác động phải bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ; tuyệt đối tránh thiên lệch, cắt khúc hoặc tuyệt đối hóa một mặt nào.
Bốn tiêu chuẩn "Giỏi về chuyên môn, vững về bản lĩnh, sáng về trí tuệ, mẫu mực về đạo đức" phải được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, hướng đến việc hình thành mẫu hình nhân cách quân nhân có bản lĩnh chính trị kiên định, đạo đức trong sáng, tư duy sáng tạo và năng lực hành động quân sự thực tế điêu luyện. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn căn dặn về mối quan hệ giữa "đức" và "tài" trong đào tạo thế hệ cách mạng đời sau: "Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó... Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa, kỹ thuật, lao động và sản xuất". Thấm nhuần lời dạy sâu sắc của Người, yêu cầu xây dựng hình mẫu thanh niên quân đội đòi hỏi cấp ủy, người chỉ huy và tổ chức Đoàn phải lấy việc bồi dưỡng "đức", tức "vững về bản lĩnh" và "mẫu mực về đạo đức", làm cái gốc căn bản, làm nền tảng chính trị tư tưởng vững chắc. Người quân nhân cách mạng trước hết phải tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, có thế giới quan khoa học, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Đặc biệt, trong điều kiện các thế lực thù địch ráo riết đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", tán phát thông tin xấu độc trên không gian mạng nhằm "phi chính trị hóa" lực lượng vũ trang, người lính trẻ phải được trang bị bản lĩnh tự đề kháng chính trị nhạy bén. Đạo đức mẫu mực phải thể hiện ở lối sống trong sạch, lành mạnh, chí công vô tư, gắn bó keo sơn với đồng chí, đồng đội và nhân dân; kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân, thói thực dụng, cơ hội, bệnh trung bình chủ nghĩa theo đúng tinh thần Nghị quyết số 847-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương. Về bản chất, tính toàn diện của các phẩm chất này hoàn toàn đồng quy với hệ chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới đã được Đảng ta tổng kết và phát triển sâu sắc. Đánh giá về sự phát triển nhận thức lý luận xây dựng con người qua 40 năm đổi mới, Báo cáo tổng kết trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã chỉ rõ: "Phát triển con người toàn diện, không chỉ tập trung vào những phẩm chất, năng lực, kỹ năng của con người mà chú ý khắc phục những mặt hạn chế, bất cập của con người trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, đồng thời với các điều kiện vật chất và tinh thần để xây dựng và phát triển con người toàn diện" [3]. Song song đó, việc bồi dưỡng "tài" biểu hiện tập trung qua hai tiêu chuẩn "Giỏi về chuyên môn" và "sáng về trí tuệ" - chính là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa lý tưởng chính trị thành sức mạnh chiến đấu thực tế. Trong bối cảnh Quân đội ta đang đẩy mạnh tiến trình xây dựng lực lượng tinh, gọn, mạnh, hiện đại và tiến hành chuyển đổi số sâu rộng, nếu thanh niên chỉ có nhiệt tình chính trị mà yếu kém về chuyên môn, thiếu tư duy khoa học thì không thể làm chủ các tổ hợp vũ khí, khí tài công nghệ cao hay xử lý thắng lợi các tình huống tác chiến điện tử, tác chiến không gian mạng phức tạp.
Do đó, nội dung bồi dưỡng trí tuệ cho thanh niên phải chú trọng phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, khơi dậy niềm say mê nghiên cứu khoa học, cải tiến kỹ thuật thông qua Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo và các phong trào học tập chuyên sâu. Đồng thời, nội dung xây dựng hình mẫu phải gắn chặt giữa bồi dưỡng năng lực tư duy với rèn luyện năng lực hành động quân sự thực tế. Năng lực của người quân nhân không thể đo đếm bằng những hiểu biết lý thuyết thuần túy trên trang sách hay những cam kết giao ước thi đua trên giấy, mà phải được kiểm nghiệm trực tiếp qua hoạt động thực tiễn thao trường. Mọi nội dung giáo dục phải hướng đến việc rèn luyện phương pháp, tác phong công tác chính quy, khoa học, cụ thể, tỉ mỉ, "nói đi đôi với làm". Đội ngũ cán bộ quản lý các cấp phải đưa bộ đội vào các môi trường thử thách cam go: diễn tập thực binh dã ngoại, huấn luyện cơ động đường dài dưới điều kiện thời tiết khắc nghiệt, bắn đạn thật, cũng như tham gia các nhiệm vụ đột xuất như cứu hộ cứu nạn, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh. Chính trong hoàn cảnh khó khăn, hiểm nguy, năng lực hành động, sức chịu đựng thể lực và ý chí kiên cường của người lính trẻ mới được tôi luyện vững vàng.
Yêu cầu toàn diện, đồng bộ còn đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa công tác giáo dục của tổ chức với quá trình tự giáo dục, tự tu dưỡng của mỗi cá nhân; kết hợp giữa "xây" và "chống". Lấy việc bồi dưỡng, nhân rộng những điển hình tiên tiến, mô hình sáng tạo làm trung tâm; đồng thời kiên quyết đấu tranh, xử lý nghiêm minh những biểu hiện vi phạm kỷ luật, lệch lạc tư tưởng. Thực hiện trọn vẹn yêu cầu này chính là bảo đảm xây dựng nên một thế hệ thanh niên quân đội vừa "hồng" vừa "chuyên", có đủ phẩm chất và năng lực để gánh vác sứ mệnh bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới.
Bốn là, phải tiến hành thường xuyên, liên tục; kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục và tự giáo dục, giữa "xây" và "chống" trong thực tiễn.
Hình thành nhân cách và chuẩn hóa các phẩm chất của người quân nhân cách mạng là một quá trình vận động biện chứng, phức tạp, diễn ra bền bỉ trong suốt quá trình học tập, công tác và thực hiện nhiệm vụ. Các thuộc tính chuẩn mực của hình mẫu thanh niên quân đội thời kỳ mới không tự nhiên định hình, càng không thể hoàn thiện qua vài đợt phát động thi đua ngắn hạn hay những biện pháp hành chính đơn thuần. Do đó, yêu cầu có tính quy luật, bảo đảm cho việc xây dựng hình mẫu đạt hiệu quả vững chắc và có chiều sâu chính là: Phải tiến hành một cách thường xuyên, liên tục; đồng thời giải quyết triệt để mối quan hệ biện chứng giữa tác động giáo dục của tổ chức với ý thức tự giáo dục của cá nhân, giữa phương châm lấy "xây" làm căn bản với quyết liệt "chống" các biểu hiện tiêu cực, thoái hóa trong thực tiễn quân ngũ.
Trước hết, tính thường xuyên, liên tục đòi hỏi các cơ quan, đơn vị phải xem công tác xây dựng hình mẫu là một bộ phận hữu cơ cấu thành toàn bộ tiến trình công tác đảng, công tác chính trị, gắn chặt với chu kỳ thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu hằng ngày, hằng tuần, hằng tháng. Cấp ủy, người chỉ huy và tổ chức Đoàn tuyệt đối không được tổ chức theo lối "đánh trống bỏ dùi", rầm rộ lúc phát động đợt thi đua cao điểm rồi buông lỏng, trầm lắng vào những giai đoạn đơn vị làm nhiệm vụ phân tán hay huấn luyện dã ngoại căng thẳng. Mọi chế độ nền nếp chính quy, từ 11 chế độ trong ngày, 3 chế độ trong tuần, các buổi đọc báo, nghe thời sự, thông báo chính trị cho đến sinh hoạt tổ ba người, diễn đàn thanh niên và sinh hoạt chi đoàn phải được duy trì nghiêm túc, chặt chẽ. Sự kiên trì bồi đắp liên tục chính là điều kiện tiên quyết để bốn tiêu chí "chuyên môn, bản lĩnh, trí tuệ, đạo đức" thẩm thấu tự nhiên vào tiềm thức, trở thành thói quen kỷ luật tự giác và phản xạ hành vi chuẩn mực của người lính trong mọi tình huống.
Cùng với tính liên tục, yêu cầu cốt lõi về mặt phương pháp luận là phải kết hợp nhuần nhuyễn giữa công tác giáo dục của tổ chức với quá trình tự giáo dục, tự tu dưỡng của bản thân người chiến sĩ. Dưới góc độ tâm lý học quân sự, các tác động giáo dục, định hướng từ cấp ủy, cán bộ chỉ huy và tập thể chỉ thực sự phát huy giá trị khi được người thụ hưởng tiếp nhận, chuyển hóa thành nhu cầu tự ý thức, tự hoàn thiện nhân cách. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng chỉ rõ chân lý sâu sắc về sự tự rèn luyện của thế hệ trẻ: "Ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong. Muốn nên người, thanh niên phải tự giác rèn luyện, phải không sợ khổ, không sợ khó, luôn luôn có chí vươn lên, tự mình khắc phục những khuyết điểm của mình, học tập cái hay của người khác để làm tròn nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó". Theo tinh thần đó, tổ chức chỉ đóng vai trò định hướng, tạo môi trường thuận lợi, còn bản thân mỗi đoàn viên thanh niên phải là chủ thể trực tiếp tự đặt ra mục tiêu rèn luyện cụ thể cho mình: tự học để làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật mới ("giỏi chuyên môn"), tự nghiên cứu để phát huy sáng kiến cải tiến mô hình học cụ ("sáng trí tuệ"), tự tôi luyện ý chí trước khó khăn gian khổ ("mạnh bản lĩnh"), và tự giác chấp hành nghiêm kỷ luật, sống trung thực, nghĩa tình ("mẫu mực đạo đức"). Đặc biệt, quá trình này bắt buộc phải quán triệt sâu sắc phương châm kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống", lấy "xây" là nhiệm vụ cơ bản, chiến lược, lâu dài, lấy "chống" là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách. Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương về "Phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới" đã chỉ rõ định hướng hành động: "Kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, rèn luyện với quản lý, kiểm tra, giám sát; giữa "xây" và "chống", lấy "xây" là nhiệm vụ cơ bản, chiến lược, lâu dài, lấy "chống" là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách; kiên quyết đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên, đoàn viên vi phạm kỷ luật quân đội, pháp luật Nhà nước và các biểu hiện suy thoái, tiêu cực". Phương châm chỉ đạo mang tính nguyên tắc này hoàn toàn nhất quán với định hướng tổng thể của Đảng ta về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Báo cáo tổng kết 40 năm đổi mới trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã khẳng định sâu sắc: "Nhất quán phương châm "phòng ngừa từ sớm, từ xa, cả ngọn lẫn gốc"; kết hợp giữa "xây" và "chống", trong đó phòng là chính, cơ bản, lâu dài, chống là quan trọng, đột phá; đấu tranh "không ngừng, không nghỉ", "không có vùng cấm", "không có ngoại lệ"" [4].
Vận dụng phương châm này vào thực tiễn đòi hỏi: Về mặt "Xây": Các đơn vị phải tập trung giáo dục bồi đắp lý tưởng cách mạng, nhân rộng các điển hình tiên tiến, các mô hình hay, cách làm sáng tạo; kịp thời biểu dương những chiến sĩ vượt khó vươn lên làm chủ khí tài, dũng cảm trong cứu hộ cứu nạn và đạt thành tích xuất sắc tại Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo. Việc bồi dưỡng phải tạo ra được môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, dân chủ, ấm tình đồng chí đồng đội. Về mặt "Chống": Cấp ủy, chỉ huy phải kiên quyết đấu tranh bài trừ chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, thói ỷ lại, bệnh trung bình chủ nghĩa, "thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh". Phải chủ động phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ vi phạm pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội như cờ bạc mạng, vay nợ tài chính, đào ngũ; đồng thời phát huy vai trò của thanh niên trong tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, kiên quyết phản bác các quan điểm sai trái, âm mưu "phi chính trị hóa quân đội" trên không gian mạng. Sự gắn kết hữu cơ giữa tính thường xuyên, liên tục với sự hòa quyện giữa giáo dục và tự giáo dục, giữa "xây" và "chống" chính là thước đo khoa học phản ánh chất lượng bền vững của công tác tư tưởng. Thực hiện nghiêm túc yêu cầu này bảo đảm cho việc xây dựng hình mẫu thanh niên quân đội thoát khỏi tính hình thức, thực sự trở thành phong trào tự giác của tuổi trẻ, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tinh, gọn, mạnh, hiện đại, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
3. Kết luận
Xây dựng hình mẫu thanh niên Quân đội "Giỏi về chuyên môn, vững về bản lĩnh, sáng về trí tuệ, mẫu mực về đạo đức" là nhiệm vụ chiến lược quyết định trực tiếp đến sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang trong thời kỳ mới. Bằng sự kiên định lý tưởng cách mạng, đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng, kết hợp toàn diện giữa đức và tài cùng phương pháp rèn luyện thường xuyên, thế hệ trẻ quân đội sẽ tiếp tục phát huy cao độ phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, xứng đáng là lực lượng xung kích tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc.
Thiếu tá Hoàng Hải Dương, Thượng tá Nguyễn Quốc Duy, Trung tá Đỗ Anh Kiên - Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Chú thích:
[1], [2], [3], [4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 60, 72-73, 56, 99.