1 giờ sáng, chị Trương, 30 tuổi ở Trung Quốc, bất ngờ ngồi bật dậy khỏi giường. Ánh mắt lờ đờ nhưng động tác lại rất thuần thục. Chị đi thẳng vào bếp, mở tủ lạnh, lấy bánh mì phô mai, phết mứt lên mặt bánh, mọi thao tác trơn tru như khi đang hoàn toàn tỉnh táo.
Nhưng điều khó hiểu xảy ra ngay sau đó: chị bốc một nắm ngũ cốc, rắc bừa lên chiếc sandwich rồi cắn ăn ngon lành. Điều đáng nói, khi tỉnh táo, chị là người rất kỹ tính trong chuyện ăn uống, gần như không bao giờ thử những cách kết hợp “kỳ lạ” như vậy.
Sáng hôm sau, nhìn thấy giấy gói thực phẩm vương vãi trong bếp, chiếc “sandwich ngũ cốc” bị cắn dở nằm chỏng chơ trên bàn, chị hoàn toàn sững sờ: “Tối qua tôi ngủ rất say, không hề tỉnh dậy. Ai đã làm chuyện này?”.
Ảnh tạo bởi AI
Không có yếu tố tâm linh, cũng không phải nói dối. Sau khi đến khám tại khoa Sức khỏe tâm thần của Bệnh viện Chiết Giang, Trung Quốc, chị được chẩn đoán mắc một rối loạn giấc ngủ ít người biết đến nhưng thường bị hiểu nhầm: chứng ăn trong lúc ngủ.
Chứng ăn trong lúc ngủ khác hoàn toàn với hội chứng ăn đêm
Nhiều người dễ nhầm lẫn hai khái niệm này, nhưng bản chất hoàn toàn khác nhau.
Chứng ăn trong lúc ngủ, tên y khoa là rối loạn ăn liên quan đến giấc ngủ, thuộc nhóm rối loạn hành vi bất thường khi ngủ. Điểm cốt lõi là người bệnh không có ý thức. Họ rơi vào trạng thái tỉnh giấc một phần khi đang ngủ sâu, có thể thực hiện những hành động phức tạp như nấu ăn, ăn uống, nhưng vùng não phụ trách trí nhớ và phán đoán vẫn “ngủ”. Sáng hôm sau, họ không nhớ gì về những gì đã làm.
Trong khi đó, hội chứng ăn đêm xảy ra khi người bệnh hoàn toàn tỉnh táo và biết rõ mình đang ăn vào ban đêm. Tình trạng này thường liên quan đến lo âu, căng thẳng hoặc cảm xúc tiêu cực.
Vì sao lại xảy ra hiện tượng “cơ thể hành động, não không ghi nhớ”?
Các chuyên gia cho rằng đây là sự rối loạn của hệ thống điều hòa giữa ngủ và thức trong não bộ. Có thể hình dung như một chiếc máy tính đã khởi động phần cứng nhưng hệ điều hành chưa tải xong.
Trong giấc ngủ bình thường, vùng não điều khiển vận động và vùng vỏ não trước trán phụ trách ghi nhớ, phán đoán sẽ cùng nghỉ ngơi. Nhưng ở người mắc chứng này, khi đang ngủ sâu, vùng vận động lại bị kích hoạt bất thường, còn vùng trí nhớ vẫn “tắt”. Kết quả là người bệnh có thể đi lại, nấu nướng, ăn uống thuần thục nhưng hoàn toàn không ý thức và không lưu lại ký ức.
Ước tính khoảng 4 đến 5 phần trăm dân số toàn cầu có thể gặp tình trạng này, trong đó phụ nữ từ 20 đến 30 tuổi là nhóm phổ biến hơn.
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gồm khuynh hướng di truyền, thiếu ngủ kéo dài, căng thẳng mạn tính, tác dụng phụ của một số thuốc ngủ hoặc thuốc hướng thần, và cả việc ăn kiêng quá mức vào ban ngày khiến cơ thể “bù đắp” vào ban đêm.
Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Chứng ăn trong lúc ngủ khá âm thầm, nhiều người chỉ phát hiện khi sự việc trở nên nghiêm trọng. Các dấu hiệu cần lưu ý gồm hoàn toàn không nhớ việc đã ăn vào ban đêm hoặc chỉ nhớ mơ hồ; hành vi ăn thường xảy ra trong 3 giờ đầu sau khi ngủ; xu hướng chọn thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo; thậm chí kết hợp thực phẩm kỳ lạ hoặc vô tình ăn nhầm thứ không phải đồ ăn.
Ngoài ra, những chi tiết nhỏ như buổi sáng thấy bếp bừa bộn, bao bì thực phẩm vương vãi, có vụn thức ăn trên giường hoặc quần áo ngủ, thực phẩm trong nhà hao hụt bất thường, cân nặng tăng không rõ nguyên nhân… cũng cần được chú ý.
Nguy cơ không chỉ dừng ở chuyện “ăn vặt”
Nhiều người cho rằng chỉ là ăn trong lúc ngủ thì không đáng lo. Tuy nhiên, rủi ro tiềm ẩn không hề nhỏ.
Trước hết là nguy cơ an toàn. Người bệnh có thể sử dụng dao, bếp, thậm chí ăn phải thực phẩm hỏng hoặc hóa chất mà không hề biết. Thứ hai là nguy cơ sức khỏe. Việc nạp nhiều thực phẩm giàu đường và chất béo vào ban đêm có thể làm rối loạn chuyển hóa, tăng nguy cơ béo phì và đái tháo đường. Ngoài ra còn có nguy cơ dị ứng thực phẩm. Về mặt tâm lý, người bệnh dễ cảm thấy xấu hổ, hoang mang, thậm chí nghi ngờ bản thân có vấn đề tâm thần. Gia đình hoặc bạn cùng phòng nếu không hiểu rõ cũng có thể nảy sinh mâu thuẫn.
Khi nghi ngờ mắc chứng ăn trong lúc ngủ, cần làm gì?
Điều quan trọng đầu tiên là hiểu rằng đây không phải do “ý chí yếu kém” hay “tính xấu”, mà là một rối loạn cần can thiệp y khoa. Việc thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ hoặc bác sĩ tâm thần là cần thiết.
Người bệnh có thể ghi nhật ký giấc ngủ trong 1 đến 2 tuần, theo dõi giờ ngủ và các biểu hiện bất thường ban đêm. Trong một số trường hợp, việc ghi hình khu vực bếp với sự đảm bảo quyền riêng tư cũng giúp bác sĩ có thêm dữ liệu chẩn đoán. Bác sĩ có thể chỉ định đa ký giấc ngủ để loại trừ động kinh hoặc ngưng thở khi ngủ.
Song song với điều trị chuyên môn, cần tăng cường an toàn trong nhà như khóa bếp trước khi ngủ, cất gọn dao kéo và hóa chất, ưu tiên bếp điện thay cho bếp gas, hạn chế trữ sẵn thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo. Duy trì giờ ngủ ổn định, tránh thức khuya, quản lý căng thẳng bằng các phương pháp thư giãn cũng đóng vai trò quan trọng. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể kê thuốc điều chỉnh chu kỳ giấc ngủ hoặc áp dụng liệu pháp hành vi nhận thức để cải thiện tình trạng.
Nguồn và ảnh: QQ
Mỹ Diệu