Sau khi bắt đầu phải gánh một khoản vay mua nhà, tôi mới thực sự nghiêm túc với chuyện tiết kiệm. Trước đây, tôi vẫn nghĩ tiết kiệm đơn giản là bớt mua quần áo, hạn chế ăn ngoài hay cố gắng để dành một khoản cố định mỗi tháng. Nhưng khi đọc nhiều hơn về lối sống tối giản và "không rác thải", tôi nhận ra có một cách tiết kiệm khác hiệu quả hơn: giảm những thứ phải mua đi mua lại, kéo dài vòng đời của đồ dùng và hạn chế các quyết định mua sắm bốc đồng.
Điều thú vị là nhiều thói quen vốn được xem là "sống xanh" lại đồng thời giúp giảm đáng kể chi phí sinh hoạt. Không cần thay đổi quá lớn, chỉ cần điều chỉnh vài việc nhỏ trong cuộc sống hàng ngày, số tiền giữ lại sau một năm có thể khiến bạn bất ngờ.
1. Thay đồ dùng một lần bằng đồ có thể tái sử dụng
Một trong những khoản tiền nhỏ nhưng lặp lại rất nhiều lần là đồ dùng một lần: chai nước, túi nilon, hộp đựng thực phẩm, cốc mang đi, khăn giấy…
Thay vì thường xuyên gọi đồ ăn mang về, tôi cố gắng chuẩn bị thức ăn ở nhà và mang theo hộp. Không chỉ giảm tiền đồ ăn, cách này còn hạn chế các khoản phụ như phí giao hàng, phí bao bì và những món gọi thêm chỉ vì "đã mất công đặt".
Tiết kiệm đôi khi không nằm ở việc mua thứ rẻ hơn, mà là giảm số lần phải mua.
2. Ưu tiên đồ bền thay vì đồ rẻ
Tôi từng mua khá nhiều hộp nhựa vì giá rẻ. Nhưng sau một thời gian, hộp bị ám màu, bám mùi hoặc biến dạng và cuối cùng vẫn phải thay mới.
Sau đó, tôi chuyển sang một số hộp thủy tinh và đồ inox cho những nhu cầu sử dụng thường xuyên. Chi phí ban đầu cao hơn một chút nhưng thời gian sử dụng lâu hơn đáng kể.
Đây cũng là nguyên tắc tôi áp dụng với nhiều món đồ khác: thay vì hỏi "món nào rẻ nhất?", tôi bắt đầu hỏi "món nào có chi phí sử dụng thấp nhất trong vài năm tới?".
Một món đồ 300.000 đồng dùng 5 năm đôi khi rẻ hơn món 100.000 đồng nhưng mỗi năm phải thay một lần.
3. Ra ngoài luôn mang theo nước
Một chai nước, một cốc cà phê hoặc một ly trà mua ở cửa hàng tiện lợi trông không đáng bao nhiêu. Nhưng nếu lặp lại 20 ngày mỗi tháng, con số sẽ khác.
Tôi có thói quen mang theo bình nước hoặc bình giữ nhiệt. Thỉnh thoảng tôi tự pha trà, cà phê hoặc một loại đồ uống đơn giản ở nhà.
Mục đích không phải cấm bản thân mua một ly trà sữa yêu thích, mà là tránh những lần mua nước chỉ vì khát và không có lựa chọn nào khác.
4. Đặt giới hạn cho những thứ mình đã có quá nhiều
Nếu tủ quần áo vẫn còn hàng chục món chưa mặc, hãy thử đặt ra một khoảng thời gian không mua quần áo mới.
Nếu giá sách còn nhiều cuốn chưa đọc, hãy đọc hết một phần trước khi đặt thêm sách.
Nguyên tắc này nghe rất đơn giản nhưng hiệu quả vì nó đánh đúng vào một kiểu lãng phí phổ biến: chúng ta thường mua thêm không phải vì thiếu, mà vì quên mất mình đang có gì.
Một tháng "không mua thêm" đôi khi giúp bạn hiểu rõ thói quen tiêu tiền của mình hơn cả việc ghi chép chi tiêu.
5. Thay một phần hoạt động tiêu tiền bằng hoạt động miễn phí
Cuối tuần không nhất thiết phải gắn với trung tâm thương mại, quán cà phê hoặc một bữa ăn ngoài.
Đi bộ, chạy bộ, leo núi, đọc sách, dọn nhà, chăm cây, đến thư viện hoặc gặp bạn bè tại nhà đều có thể trở thành những hoạt động ít tốn kém.
Điều đáng nói là khi giảm thời gian ở những nơi khuyến khích mua sắm, nhu cầu mua sắm cũng tự nhiên giảm theo.
Nhiều khoản chi không xuất phát từ nhu cầu thực tế mà từ hoàn cảnh: đi trung tâm thương mại thì tiện tay mua áo, vào siêu thị thì thấy món đang giảm giá, ngồi lướt ứng dụng thì phát hiện thêm một món "có vẻ cần".
6. Ưu tiên thực phẩm tươi, theo mùa
Thực phẩm chế biến sẵn có ưu điểm là tiện, nhưng thường đắt hơn nếu tính trên cùng lượng nguyên liệu.
Thay vì mua quá nhiều đồ sơ chế, đồ ăn liền hoặc thực phẩm đóng gói, tôi ưu tiên rau củ theo mùa, thịt cá tươi và những nguyên liệu có thể nấu thành nhiều món khác nhau.
Rau củ đúng mùa thường có giá dễ chịu hơn, chất lượng tốt hơn và cũng dễ bảo quản.
Một căn bếp biết xoay vòng nguyên liệu có thể tiết kiệm rất nhiều tiền so với một căn bếp đầy thực phẩm mua theo cảm hứng rồi hết hạn.
7. Không cần mua quá nhiều loại chất tẩy rửa
Nhiều gia đình có một chai riêng cho kính, một chai cho bếp, một chai cho nhà tắm, một chai cho tủ lạnh, một chai khử mùi…
Trong thực tế, một số công việc vệ sinh thông thường có thể được xử lý bằng những nguyên liệu đơn giản như baking soda, giấm hoặc nước rửa chén pha loãng, tùy bề mặt và cách sử dụng.
Điểm quan trọng không phải là tự chế mọi thứ bằng mọi giá, mà là tránh mua quá nhiều sản phẩm có công dụng gần giống nhau rồi để chúng nằm đầy trong tủ.
Càng ít sản phẩm vệ sinh chuyên biệt, bạn càng dễ kiểm soát chi phí và tồn kho trong nhà.
8. Cân nhắc đồ cũ trước khi mua mới
Sách là món tôi đặc biệt thích mua lại.
Một cuốn sách cũ còn tốt gần như không khác nhiều về trải nghiệm đọc nhưng giá có thể thấp hơn đáng kể.
Tương tự, một số đồ nội thất, đồ trang trí, đồ dùng cho trẻ nhỏ hoặc thiết bị ít sử dụng cũng có thể cân nhắc hàng đã qua sử dụng nếu kiểm tra được chất lượng.
Không phải thứ gì cũng nên mua cũ, nhưng cũng không phải thứ gì cũng cần mua mới.
9. Bớt thời gian lướt điện thoại
Điện thoại không trực tiếp lấy tiền khỏi ví, nhưng nó đưa chúng ta đến rất gần những nơi có thể tiêu tiền.
Livestream, quảng cáo, ứng dụng mua sắm, video review sản phẩm và các chương trình giảm giá liên tục khiến nhu cầu mua sắm được kích hoạt ngay cả khi trước đó chúng ta không hề định mua gì.
Tôi từng thử dành một khoảng thời gian cuối tuần không lướt các ứng dụng mua sắm và mạng xã hội quá nhiều. Kết quả dễ nhận thấy nhất là số món "tự nhiên muốn mua" giảm hẳn.
Đôi khi cách tiết kiệm hiệu quả nhất là không nhìn thấy món đồ đó.
10. Ngủ đủ cũng là một hình thức tiết kiệm
Nghe có vẻ không liên quan đến tiền bạc, nhưng ngủ đủ 7–8 tiếng giúp giảm khá nhiều hành vi tiêu dùng không cần thiết.
Thức khuya dễ kéo theo đồ ăn đêm, cà phê, đồ uống tăng lực hoặc những giờ lướt điện thoại và mua sắm vô thức.
Chưa kể một cơ thể mệt mỏi thường có xu hướng lựa chọn sự tiện lợi: gọi đồ ăn thay vì nấu, gọi xe thay vì đi bộ, mua đồ chế biến sẵn thay vì chuẩn bị.
Chăm sóc sức khỏe tốt không tạo ra khoản tiết kiệm ngay lập tức, nhưng về dài hạn đây có thể là một trong những khoản đầu tư sinh lời nhất.
11. Học sửa những hỏng hóc nhỏ
Một chiếc cúc áo rơi không có nghĩa chiếc áo đã hết vòng đời. Một đôi giày bong nhẹ cũng chưa chắc phải bỏ.
Tôi bắt đầu tập xử lý những vấn đề rất cơ bản như khâu cúc, vá đường chỉ bung, dán lại một số món đồ hoặc bảo dưỡng đồ dùng thường xuyên.
Không cần biến mình thành thợ sửa chữa. Chỉ cần kéo dài tuổi thọ một món đồ thêm vài tháng hay một năm đã là một khoản tiết kiệm.
12. Bán hoặc cho đi những thứ không dùng
Những món đồ nằm yên trong nhà không chỉ chiếm diện tích mà còn làm chúng ta quên mất mình đang sở hữu bao nhiêu thứ.
Quần áo còn tốt, sách, đồ điện tử cũ, đồ trẻ em hoặc một số vật dụng gia đình có thể được bán lại, trao đổi hoặc tặng cho người cần.
Khoản tiền thu về đôi khi không lớn, nhưng quan trọng hơn là nó tạo ra một nguyên tắc mới: đồ vật có vòng đời, không nhất thiết cứ hết nhu cầu sử dụng là trở thành rác.
13. Trước khi mua, hãy hỏi mình 3 câu
Tôi có thực sự cần món này không?
Tôi có thể mượn hoặc dùng một món khác thay thế không?
Tôi có thể mua đồ đã qua sử dụng hoặc chờ thêm một thời gian không?
Chỉ cần trì hoãn quyết định mua hàng 24–48 giờ, rất nhiều món tưởng rằng "phải mua ngay" sẽ trở nên không còn cần thiết.
Đây có lẽ là thay đổi giúp tôi tiết kiệm nhiều nhất.
Tiết kiệm hiệu quả không nhất thiết phải sống kham khổ
Sau một thời gian áp dụng những thói quen trên, điều tôi nhận được không chỉ là số dư tài khoản tốt hơn.
Nhà ít đồ hơn, việc dọn dẹp nhanh hơn, tôi ít phải suy nghĩ xem nên mua gì và cũng ít cảm giác tiếc tiền sau những lần mua sắm bốc đồng.
Điều quan trọng nhất tôi nhận ra là tiết kiệm bền vững không phải cố gắng chi ít nhất có thể. Đó là giảm những khoản chi không mang lại nhiều giá trị và sử dụng tốt hơn những thứ mình đã có.
Khi đã hình thành thói quen này, bạn sẽ không còn cảm giác mình đang "thắt lưng buộc bụng". Ngược lại, cuộc sống đôi khi còn nhẹ nhàng hơn: ít đồ phải quản lý, ít tiền phải tiêu và nhiều lựa chọn hơn cho những khoản thực sự quan trọng.
Thu Thanh