Nhiều người lớn tuổi cho rằng việc thường xuyên quên trước quên sau, tính tình thay đổi hay đi đứng chậm chạp chỉ là biểu hiện bình thường của quá trình lão hóa. Tuy nhiên, các chuyên gia thần kinh cảnh báo, đây cũng có thể là những dấu hiệu sớm của teo não, tình trạng khiến số lượng tế bào thần kinh và thể tích não giảm dần theo thời gian.
Điều đáng nói là không ít người khi nhìn thấy kết quả chụp CT hoặc MRI ghi hai chữ "teo não" đều lập tức nghĩ đến bệnh Alzheimer (sa sút trí tuệ). Trên thực tế, hai khái niệm này không hoàn toàn giống nhau.
Teo não có phải đồng nghĩa với Alzheimer?
Theo các chuyên gia thần kinh, teo não là thuật ngữ dùng để mô tả hiện tượng thể tích não giảm, các rãnh não giãn rộng, não thất lớn hơn bình thường trên phim chụp CT hoặc MRI. Đây là kết quả của sự mất dần tế bào thần kinh và các kết nối giữa chúng.
Teo não được chia thành hai nhóm:
- Teo não sinh lý, xảy ra do quá trình lão hóa tự nhiên. Sau tuổi 60, hầu hết mọi người đều có mức độ teo não nhất định. Quá trình này diễn ra chậm và thường không ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt.
- Teo não bệnh lý, liên quan đến các bệnh thoái hóa thần kinh, đột quỵ, chấn thương sọ não, nghiện rượu kéo dài hoặc nhiều bệnh lý khác. Dạng này tiến triển nhanh hơn và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng nhận thức.
Trong khi đó, Alzheimer là bệnh thoái hóa thần kinh mạn tính, đặc trưng bởi sự tích tụ bất thường của protein beta-amyloid và tau trong não, dẫn đến suy giảm trí nhớ, khả năng tư duy và các hoạt động hằng ngày.
Nói cách khác, người mắc Alzheimer gần như đều có teo não, nhưng người bị teo não chưa chắc đã mắc Alzheimer. Theo Hiệp hội Alzheimer Hoa Kỳ (Alzheimer's Association), nhiều người cao tuổi vẫn có hình ảnh teo não trên MRI nhưng khả năng nhận thức hoàn toàn bình thường. Điều quyết định chẩn đoán không nằm ở hình ảnh chụp não mà là mức độ suy giảm trí nhớ, khả năng tư duy, ngôn ngữ và sinh hoạt hàng ngày.
3 dấu hiệu dễ bị bỏ qua khi não bắt đầu teo
1. Tính cách thay đổi bất thường
Một trong những biểu hiện xuất hiện khá sớm là thay đổi tính cách. Người bệnh có thể trở nên: Dễ nổi nóng hơn bình thường; Ít giao tiếp. Mất hứng thú với các hoạt động yêu thích. Hay nghi ngờ, lo lắng vô cớ và có cảm xúc thất thường.
Nhiều gia đình cho rằng người lớn tuổi "khó tính" hơn do tuổi tác, nhưng nếu sự thay đổi diễn ra nhanh và rõ rệt, đây có thể là dấu hiệu đáng lưu ý.
2. Trí nhớ giảm sút
Đây là triệu chứng phổ biến nhất. Ban đầu, người bệnh thường: Quên nơi để đồ, quên lịch hẹn. Khó nhớ tên người mới gặp và phải hỏi đi hỏi lại cùng một câu. Khi bệnh tiến triển, họ có thể quên đường về nhà, không nhận ra người thân hoặc thậm chí quên cả tên của chính mình.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), suy giảm nhận thức không phải là hệ quả tất yếu của tuổi già. Việc phát hiện sớm có thể giúp làm chậm đáng kể tốc độ tiến triển của bệnh.
3. Đi lại kém linh hoạt
Khi vùng não điều khiển vận động bị ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện: Đi không vững, hay vấp ngã, khó giữ thăng bằng hay hao tác tay chân chậm chạp.
Ở giai đoạn muộn, nhiều người gặp khó khăn trong việc mặc quần áo, ăn uống, nuốt thức ăn, thậm chí mất khả năng tự chăm sóc bản thân.
4 thói quen mỗi ngày đang âm thầm "làm hại" não bộ
Ăn quá nhiều thực phẩm chứa chất béo chuyển hóa
Bánh ngọt công nghiệp, bánh quy, đồ ăn nhanh, bơ thực vật hay kem béo thường chứa chất béo chuyển hóa (trans fat).
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Neurology cho thấy chế độ ăn nhiều trans fat có liên quan đến suy giảm nhận thức và tăng nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh.
Uống nhiều rượu bia
Một nghiên cứu đăng trên BMJ cho thấy uống rượu kéo dài làm giảm thể tích não, đặc biệt ở vùng hồi hải mã - khu vực chịu trách nhiệm về trí nhớ. Ngoài ra, rượu còn làm tăng nguy cơ đột quỵ, sa sút trí tuệ và suy giảm chức năng điều hành.
Ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến
Khoai tây chiên, xúc xích, gà rán, mì ăn liền, nước ngọt có ga, bánh kẹo công nghiệp... đều thuộc nhóm thực phẩm siêu chế biến.
Nghiên cứu trên JAMA Neurology cho thấy người có hơn 20% tổng năng lượng hằng ngày đến từ thực phẩm siêu chế biến có tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn đáng kể so với những người ăn ít.
Các thực phẩm này còn thúc đẩy viêm mạn tính, gây tổn thương mạch máu não và làm tăng nguy cơ teo não.
Thức khuya kéo dài
Trong lúc ngủ, hệ thống glymphatic của não hoạt động mạnh để loại bỏ các chất thải thần kinh, bao gồm cả protein beta-amyloid - một yếu tố liên quan đến bệnh Alzheimer.
Ngủ không đủ hoặc thức khuya thường xuyên khiến quá trình "dọn rác" này bị gián đoạn, làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ. Hiệp hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ khuyến nghị người trưởng thành nên ngủ 7-9 giờ mỗi đêm để bảo vệ sức khỏe não bộ.
Muốn não khỏe, đừng quên bổ sung 4 nhóm thực phẩm này
Chế độ ăn uống có thể tác động trực tiếp đến tốc độ lão hóa của não. Các chuyên gia khuyến nghị nên bổ sung thường xuyên 4 nhóm thực phẩm dưới đây để nuôi dưỡng tế bào thần kinh và hỗ trợ duy trì trí nhớ.
Cá biển giàu omega-3
Cá hồi, cá thu, cá mòi, cá trích, cá ngừ... chứa nhiều DHA và EPA - hai loại axit béo omega-3 quan trọng đối với hoạt động của tế bào thần kinh. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), nên ăn cá béo ít nhất 2 lần mỗi tuần.
Trứng
Trứng là nguồn cung cấp choline dồi dào, nguyên liệu để cơ thể tạo ra acetylcholine, chất dẫn truyền thần kinh đóng vai trò quan trọng đối với trí nhớ và khả năng học tập. Ngoài ra, trứng còn chứa lutein và zeaxanthin, hai chất chống oxy hóa có lợi cho não.
Rau lá xanh
Các loại rau như cải bó xôi, cải xoăn, rau bina, cải thìa... giàu: Folate, Vitamin K, Vitamin E, Lutein... Đây đều là những dưỡng chất được chứng minh giúp làm chậm tốc độ suy giảm nhận thức.
Một nghiên cứu của Đại học Rush (Mỹ) cho thấy những người ăn khoảng 1 khẩu phần rau lá xanh mỗi ngày có tốc độ lão hóa não chậm hơn khoảng 11 năm so với người ăn rất ít.
Các loại hạt
Óc chó, hạnh nhân, hạt điều, hạt bí... giàu vitamin E, magie và chất béo không bão hòa. Một phân tích đăng trên Nutrients cho thấy việc ăn hạt thường xuyên giúp cải thiện trí nhớ, khả năng tập trung và giảm nguy cơ sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi.
Muốn làm chậm quá trình teo não, chỉ ăn uống thôi chưa đủ
Các chuyên gia thần kinh cho biết, chế độ ăn chỉ là một phần trong chiến lược bảo vệ não. Để duy trì trí nhớ lâu dài, mỗi người nên:
- Duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, theo khuyến cáo của WHO.
- Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu vì đây đều là các yếu tố làm tăng nguy cơ teo não và sa sút trí tuệ.
- Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
- Học ngoại ngữ, chơi nhạc cụ, đọc sách hoặc giải ô chữ để kích thích các mạng lưới thần kinh.
- Giữ kết nối xã hội thông qua việc trò chuyện, gặp gỡ bạn bè và người thân, bởi cô đơn kéo dài cũng được chứng minh làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức.
Các chuyên gia nhấn mạnh, teo não không phải là "bản án" đồng nghĩa với mất trí nhớ. Nếu được phát hiện sớm, duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các bệnh nền, nhiều người vẫn có thể bảo tồn chức năng nhận thức và chất lượng cuộc sống trong nhiều năm.
(Ảnh minh họa: Internet)
(Nguồn: Sohu)
Diệp Lục