Trong hành trình nuôi dạy con, nhiều bậc phụ huynh thường mang tâm lý sốt ruột khi thấy con người ta học giỏi hơn, ngoan ngoãn hơn hay đạt được nhiều giải thưởng nổi bật. Xuất phát từ mong muốn kích thích ý chí phấn đấu của con, người lớn hay viện dẫn hình mẫu con nhà người ta như một tấm gương chuẩn mực để con noi theo.
Thế nhưng, đòn bẩy tâm lý tiêu cực này chưa bao giờ mang lại động lực lành mạnh, trái lại còn để lại những vết thương tinh thần sâu sắc và kéo theo hàng loạt hệ lụy khó cứu vãn.
Con cái hình thành tâm lý tự ti và hoài nghi về giá trị bản thân
Mỗi đứa trẻ sinh ra đều là một cá thể độc bản với những thế mạnh, thiên hướng và tốc độ phát triển hoàn toàn khác nhau. Khi liên tục phải nghe những lời so sánh từ chính những người thân yêu nhất, đứa trẻ sẽ mặc định rằng bản thân là kẻ kém cỏi, vô dụng và không bao giờ đủ tốt để làm cha mẹ tự hào.
Cảm giác thất bại triền miên này dần ăn sâu vào tiềm thức, bào mòn lòng tự trọng và sự tự tin vốn có của con. Ngay cả khi đã nỗ lực hết sức hoặc đạt được những tiến bộ nhất định, con vẫn luôn sống trong cảm giác lo sợ mình thua kém người khác. Sự tự ti bám rễ từ nhỏ sẽ biến đứa trẻ thành một người trưởng thành rụt rè, luôn thu mình trong vỏ bọc an toàn và không dám theo đuổi những ước mơ lớn vì sợ bị phán xét.
Những lời so sánh tiêu cực từ cha mẹ dễ khiến con cái rơi vào trạng thái mặc cảm và thu mình lại (Ảnh minh họa)
Hình thành tính ghen ghét, đố kỵ và bạo lực ngầm trong tâm lý
Thay vì tạo ra động lực phấn đấu, việc bị đặt lên bàn cân so sánh chỉ gieo vào lòng đứa trẻ hạt mầm của sự thù ghét đối với những người xung quanh. Đứa trẻ xuất sắc được cha mẹ khen ngợi vô tình trở thành cái gai trong mắt, biến bạn bè cùng trang lứa thành đối thủ cạnh tranh gay gắt thay vì là những người bạn đồng hành.
Tâm lý đố kỵ kéo dài sẽ khiến con hình thành cách nhìn nhận méo mó về thành công của người khác. Chúng có xu hướng hả hê khi thấy bạn bè gặp thất bại hoặc tìm cách nói xấu, hạ bệ thành tích của người khác để xoa dịu cảm giác ấm ức trong lòng. Sự méo mó trong nhân cách này không chỉ cản trở khả năng làm việc nhóm, xây dựng các mối quan hệ xã hội lành mạnh mà còn biến con thành người hẹp hòi, vị kỷ khi bước vào đời.
Phá hủy hoàn toàn sợi dây gắn kết và lòng tin tưởng vào cha mẹ
Khi cha mẹ chỉ nhìn vào thành tích của người khác để đánh giá con mình, đứa trẻ sẽ cảm nhận rất rõ ràng rằng tình yêu thương trong gia đình là một thứ có điều kiện. Chúng nhận ra bản thân chỉ được yêu quý khi đạt điểm cao, khi ngoan ngoãn hay khi mang lại thể diện cho bố mẹ trước mặt họ hàng, làng xóm.
Sự thất vọng biến thành nỗi bất an và khoảng cách thế hệ ngày càng bị khoét sâu. Đứa trẻ sẽ dần khép kín lòng mình, ngừng chia sẻ những tâm tư, áp lực hay khó khăn trong cuộc sống thường ngày vì sợ lại tiếp tục bị so sánh và chê bai. Ngôi nhà vốn dĩ là nơi chốn bình yên nhất bỗng chốc trở thành một võ đài ngột ngạt, nơi con cái luôn trong tâm thế đề phòng và tìm cách né tránh việc trò chuyện với đấng sinh thành.
Bức tường ngăn cách giữa cha mẹ và con cái ngày càng lớn khi tình yêu thương bị gắn liền với những điều kiện so sánh (Ảnh minh họa)
Bóp chết năng khiếu riêng biệt và động lực phấn đấu nội tại
Mỗi đứa trẻ có một nhịp điệu phát triển riêng, có em giỏi các môn tự nhiên, có em lại có thế mạnh về hội họa, vận động thể thao hoặc kỹ năng giao tiếp xã hội. Khi phụ huynh chỉ chăm chăm lấy thước đo điểm số hay khuôn mẫu thành công của đứa trẻ khác để áp đặt lên con mình, họ đang vô tình dập tắt những hạt mầm tài năng tiềm ẩn của chính con.
Bị ép buộc phải chạy theo một tiêu chuẩn không phù hợp, đứa trẻ sẽ nhanh chóng cảm thấy kiệt sức, chán nản và đánh mất hoàn toàn niềm vui thích học tập tự nhiên. Khi động lực học hỏi không xuất phát từ sự say mê khám phá mà chỉ để đối phó với sự kỳ vọng và so bì của cha mẹ, đứa trẻ sẽ sớm buông xuôi, sống một cuộc đời mờ nhạt và không bao giờ khám phá ra tiềm năng thực sự của bản thân.
Thiên An