Trong mỗi gia đình, cách cha mẹ chăm sóc con cái có thể rất khác nhau. Có người từ nhỏ đã phải tự làm nhiều việc, tự giải quyết những rắc rối của mình; cũng có người luôn có người thân đứng phía sau, từ chuyện nhỏ như chuẩn bị đồ đạc, làm việc nhà cho đến những quyết định lớn hơn trong cuộc sống. Việc được chăm sóc nhiều không phải điều xấu, nhưng nếu một đứa trẻ gần như luôn được đáp ứng mọi yêu cầu và hiếm khi phải đối mặt với giới hạn, điều này có thể ảnh hưởng đến cách chúng nhìn nhận bản thân và những người xung quanh.
Khi lớn lên, những ảnh hưởng ấy đôi khi không biểu hiện thành một tính cách “xấu” rõ ràng mà nằm trong những phản ứng rất đời thường. Một người có thể khó chấp nhận lời từ chối, không quen tự giải quyết vấn đề hoặc dễ cảm thấy khó chịu khi mọi thứ không diễn ra theo ý mình.
1. Khó chấp nhận khi mọi chuyện không diễn ra theo ý mình
Một trong những điều dễ nhận thấy ở người quen được đáp ứng là họ có thể không thoải mái khi lần đầu phải đối mặt với sự từ chối hoặc giới hạn. Khi còn nhỏ, nếu hầu hết những điều mình muốn đều được cha mẹ đáp ứng, một chữ “không” đôi khi trở thành trải nghiệm khó chịu hơn bình thường.
Điều này có thể xuất hiện trong những chuyện rất nhỏ: muốn người khác làm theo ý mình, khó chịu khi kế hoạch bị thay đổi hoặc phản ứng mạnh khi không nhận được điều mình mong đợi. Không phải ai có những biểu hiện này cũng từng được nuông chiều, bởi tính khí, môi trường sống và nhiều trải nghiệm khác đều có thể ảnh hưởng đến khả năng chịu đựng sự thất vọng.
Tuy nhiên, khi một người ít có cơ hội làm quen với việc không được đáp ứng, họ cũng có thể ít cơ hội học cách điều chỉnh kỳ vọng và xử lý cảm giác thất vọng.
Ảnh minh họa
2. Dễ trông chờ người khác giải quyết vấn đề giúp mình
Một người được chăm sóc quá kỹ từ nhỏ đôi khi không có nhiều cơ hội tự xử lý những việc phù hợp với lứa tuổi. Khi gặp khó khăn, phản ứng đầu tiên của họ có thể là tìm người giúp thay vì tự nghĩ cách giải quyết.
Điều này không nhất thiết có nghĩa họ lười biếng. Vấn đề nằm ở chỗ họ có thể chưa hình thành thói quen tự chịu trách nhiệm với những việc thuộc về mình. Nếu từ nhỏ đã quen với việc có người chuẩn bị đồ đạc, nhắc lịch, giải quyết rắc rối hoặc đứng ra xử lý hậu quả, việc tự xoay xở khi trưởng thành sẽ trở nên khó khăn hơn.
Ở trẻ em, đây cũng là lý do việc cha mẹ làm thay mọi thứ đôi khi phản tác dụng. Một đứa trẻ cần được giúp đỡ khi cần, nhưng cũng cần có những việc phù hợp để tự làm và tự chịu trách nhiệm.
3. Khó nhận lỗi khi mắc sai lầm
Khi một người luôn được bảo vệ khỏi hậu quả của những quyết định sai, họ có thể ít quen với việc nhìn thẳng vào phần trách nhiệm của mình. Đặc biệt, nếu trong quá trình lớn lên, mỗi khi gặp vấn đề đều có người đứng ra giải thích, bênh vực hoặc giải quyết thay, việc nhận lỗi có thể trở thành một trải nghiệm không dễ chịu.
Trong đời sống, điều này có thể biểu hiện bằng việc nhanh chóng tìm lý do để giải thích cho sai lầm, đổ trách nhiệm cho hoàn cảnh hoặc cho rằng người khác mới là nguyên nhân khiến mọi chuyện trở nên tồi tệ. Một lần như vậy không nói lên tính cách của một người, nhưng nếu phản ứng này lặp lại trong nhiều tình huống, nó có thể trở thành một cách tự bảo vệ quen thuộc.
Ngược lại, việc được phép mắc lỗi và tự xử lý hậu quả ở mức phù hợp lại giúp một người hiểu rằng sai lầm không phải điều đáng xấu hổ, nhưng đã lựa chọn thì cũng cần học cách chịu trách nhiệm với lựa chọn đó.
4. Quen với việc được ưu tiên
Khi còn nhỏ, một đứa trẻ đương nhiên cần được người lớn ưu tiên ở nhiều thời điểm. Nhưng nếu gần như mọi nhu cầu của trẻ đều được đặt lên trước nhu cầu của những người khác trong gia đình, trẻ có thể dần hình thành cảm giác rằng mình luôn phải là người được đáp ứng trước.
Khi lớn lên, thói quen này có thể xuất hiện trong các mối quan hệ. Họ dễ cảm thấy khó chịu khi người khác không lập tức đáp ứng tin nhắn, không sẵn sàng giúp đỡ hoặc không điều chỉnh kế hoạch theo mình. Trong môi trường học tập hay công việc, điều này cũng có thể khiến việc phối hợp với người khác trở nên khó khăn hơn.
Một mối quan hệ lành mạnh luôn cần sự qua lại. Biết mình quan trọng nhưng đồng thời hiểu rằng người khác cũng có nhu cầu, giới hạn và ưu tiên riêng là một kỹ năng cần được hình thành dần trong quá trình trưởng thành.
Ảnh minh họa
5. Dễ nhầm giữa được yêu thương và được đáp ứng mọi thứ
Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất. Một người được gia đình yêu thương rất nhiều không đồng nghĩa với việc họ sẽ trở nên ích kỷ hay thiếu tự lập; vấn đề chỉ xuất hiện khi tình yêu thương luôn đi kèm với việc đáp ứng mọi mong muốn và loại bỏ gần như tất cả sự khó chịu khỏi cuộc sống của họ.
Trẻ con cần cảm giác an toàn, được lắng nghe và được cha mẹ hỗ trợ. Nhưng song song với đó, trẻ cũng cần biết rằng có những điều mình không thể có, có những việc mình phải tự làm và có những lựa chọn sẽ đi kèm với hậu quả.
Vì vậy, nuôi dạy con không phải là chọn giữa “yêu thương” và “nghiêm khắc”. Điều quan trọng hơn là trẻ vừa biết mình được yêu thương, vừa có cơ hội học cách chờ đợi, chấp nhận giới hạn, tự giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm với những việc phù hợp với khả năng của mình.
Sự nuông chiều đôi khi bắt đầu từ một ý định rất dễ hiểu: người lớn muốn con mình không phải chịu vất vả như mình từng trải qua. Nhưng nếu mọi khó khăn đều được dọn đường từ trước, một đứa trẻ cũng có thể mất đi cơ hội học cách bước qua chúng. Được yêu thương không có nghĩa là cuộc sống phải luôn thuận theo ý mình; đôi khi những giới hạn vừa đủ mới giúp một người lớn lên với khả năng tự đứng vững.
Thiên An