Nếu đang tìm hiểu các ngành STEM để chuẩn bị cho mùa tuyển sinh những năm tới, học sinh sẽ bắt gặp rất nhiều lựa chọn từ Công nghệ thông tin, Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu đến Robot, bán dẫn và an toàn thông tin. Không có ngành nào đảm bảo chắc chắn việc làm chỉ vì đang được nhắc đến nhiều, nhưng một số lĩnh vực đang có lợi thế rõ hơn khi nhu cầu công nghệ tiếp tục tăng.
Theo Báo cáo Future of Jobs 2025 của World Economic Forum, Big Data Specialist, FinTech Engineer, AI và Machine Learning Specialist nằm trong nhóm những nghề tăng trưởng nhanh nhất đến năm 2030. Phát triển phần mềm và các vị trí liên quan đến an toàn thông tin cũng nằm trong nhóm được dự báo tăng trưởng mạnh.
Từ xu hướng này, có 5 nhóm ngành STEM đáng để học sinh đưa vào danh sách tìm hiểu trong năm 2027.
1. Trí tuệ nhân tạo
Đây gần như là cái tên khó bỏ qua khi nói về các ngành STEM có triển vọng trong những năm tới. AI và Machine Learning hiện nằm trong nhóm nghề tăng trưởng nhanh nhất theo dự báo của WEF, trong khi AI và Big Data cũng là nhóm kỹ năng được dự báo tăng nhanh nhất về mức độ quan trọng.
Học Trí tuệ nhân tạo không chỉ là học cách sử dụng các công cụ AI. Người học có thể phải tiếp cận Toán, xác suất thống kê, lập trình, khoa học máy tính, dữ liệu, học máy và các phương pháp xây dựng, huấn luyện, đánh giá mô hình. Sau khi tốt nghiệp, người học có thể đi theo nhiều hướng như AI Engineer, Machine Learning Engineer, Data Scientist hoặc phát triển các hệ thống AI cho từng lĩnh vực cụ thể.
Ảnh minh họa
Ở Việt Nam, đây cũng là lĩnh vực đang được đầu tư mạnh về đào tạo nhân lực. Chương trình quốc gia phát triển nhân lực AI đến năm 2030, định hướng đến năm 2035 đặt mục tiêu phát triển nhân lực AI ở nhiều trình độ và lĩnh vực, đồng thời đưa kiến thức, kỹ năng AI vào giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp.
Tuy nhiên, đây không phải ngành dành cho người chỉ thích dùng ChatGPT hay các công cụ AI. Nếu muốn đi sâu, người học cần chấp nhận học Toán, lập trình và tư duy logic khá nghiêm túc.
2. Khoa học dữ liệu
Nếu AI cần dữ liệu để học thì Khoa học dữ liệu là một trong những lĩnh vực đứng ngay phía sau quá trình đó. Người làm Khoa học dữ liệu sử dụng Toán, thống kê, lập trình và các công cụ xử lý dữ liệu để tìm ra thông tin có ý nghĩa từ những tập dữ liệu lớn. Công việc có thể bắt đầu từ việc thu thập, làm sạch dữ liệu, phân tích, trực quan hóa rồi xây dựng mô hình dự đoán hoặc hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra quyết định.
Đây cũng là lĩnh vực được hưởng lợi từ sự phát triển của AI. WEF xếp Big Data Specialists vào vị trí dẫn đầu trong nhóm nghề tăng trưởng nhanh nhất đến năm 2030. Một điểm đáng chú ý là dữ liệu xuất hiện ở rất nhiều ngành. Từ thương mại điện tử, tài chính, giáo dục, y tế đến sản xuất, doanh nghiệp đều cần phân tích dữ liệu để hiểu khách hàng, dự báo nhu cầu hoặc tối ưu hoạt động.
Vì vậy, học Khoa học dữ liệu không nhất thiết có nghĩa sau này chỉ làm việc cho một công ty công nghệ. Người học có thể kết hợp kiến thức dữ liệu với một lĩnh vực khác để tạo ra lợi thế riêng.
3. Robot và tự động hóa
AI đang giúp máy móc trở nên thông minh hơn, nhưng để những hệ thống đó thực sự hoạt động ngoài đời còn cần robot, cảm biến, bộ điều khiển và hệ thống tự động hóa. Đây là lý do Robot và tự động hóa trở thành một hướng STEM đáng chú ý. Người học có thể phải kết hợp cơ khí, điện - điện tử, lập trình, điều khiển tự động, cảm biến và AI để thiết kế hoặc vận hành các hệ thống máy móc.
Một robot trong nhà máy chẳng hạn không chỉ cần phần mềm. Nó phải biết nhận tín hiệu từ cảm biến, xử lý thông tin, điều khiển động cơ và thực hiện đúng thao tác. Khi một bộ phận gặp lỗi, người làm kỹ thuật cũng phải xác định vấn đề nằm ở phần cứng, phần mềm hay hệ thống điều khiển.
Ảnh minh họa
WEF cho biết robot và các hệ thống tự động là một trong những nhóm công nghệ có tác động lớn đến thị trường lao động trong những năm tới. Tại Việt Nam, robot và tự động hóa cũng nằm trong danh mục các nhóm công nghệ chiến lược được xác định ở cấp quốc gia. Đây là lựa chọn đáng cân nhắc với những học sinh thích cả máy móc lẫn công nghệ, không muốn công việc chỉ xoay quanh màn hình máy tính.
4. Công nghệ bán dẫn
Bán dẫn là một trong những lĩnh vực được nhắc đến nhiều khi Việt Nam phát triển các ngành công nghệ cao. Đây là lĩnh vực liên quan đến thiết kế vi mạch, sản xuất, kiểm thử, đóng gói và nhiều công đoạn khác trong chuỗi cung ứng chip.
Khác với một số ngành công nghệ có thể bắt đầu bằng việc viết phần mềm, bán dẫn đòi hỏi nền tảng kỹ thuật khá sâu. Tùy hướng đào tạo, sinh viên có thể tiếp cận điện - điện tử, vật liệu, vật lý, thiết kế vi mạch, hệ thống nhúng, kiểm thử và các công nghệ sản xuất.
Đây cũng là ngành đòi hỏi người học xác định rõ mình muốn đi theo hướng nào. “Học bán dẫn” không phải một công việc duy nhất. Có người làm thiết kế chip, có người làm kiểm thử, có người làm ở khâu đóng gói hoặc nghiên cứu công nghệ. Với học sinh thích Vật lý, Toán, điện tử và công nghệ phần cứng, đây là một hướng đáng tìm hiểu khi lựa chọn ngành học trong những năm tới.
5. An toàn thông tin
Càng nhiều hoạt động chuyển lên môi trường số, nhu cầu bảo vệ dữ liệu và hệ thống càng trở nên quan trọng. Đây là lý do An toàn thông tin cũng nằm trong nhóm ngành STEM đáng chú ý.
Người học lĩnh vực này có thể tiếp cận mạng máy tính, hệ điều hành, mật mã, bảo mật hệ thống, phân tích sự cố và các phương pháp phát hiện, phòng chống tấn công mạng. Công việc không chỉ là “ngồi bắt hacker” như cách nhiều người thường hình dung mà còn bao gồm rất nhiều hoạt động phòng ngừa, kiểm tra và bảo vệ hệ thống.
Theo WEF, các vị trí liên quan đến mạng và an ninh mạng thuộc nhóm kỹ năng công nghệ được dự báo tăng nhanh về nhu cầu; Security Management Specialists và Information Security Analysts cũng nằm trong nhóm nghề tăng trưởng đáng chú ý đến năm 2030.
Đây có thể là lựa chọn phù hợp với những bạn thích máy tính nhưng đặc biệt hứng thú với việc tìm lỗi, phân tích nguyên nhân và suy nghĩ xem một hệ thống có thể bị tấn công hoặc bảo vệ như thế nào.
Không phải ngành STEM nào “hot” cũng hợp với bạn
5 nhóm ngành trên có triển vọng tốt nhưng không nên được hiểu là bảng xếp hạng 5 ngành chắc chắn có việc làm hoặc lương cao nhất vào năm 2027. Thị trường lao động thay đổi liên tục, còn cơ hội của từng người phụ thuộc vào trình độ, kỹ năng, ngoại ngữ, kinh nghiệm và khả năng thích nghi.
Ngay trong nhóm STEM, yêu cầu học tập cũng rất khác nhau. AI và Khoa học dữ liệu đòi hỏi nền tảng Toán, thống kê và lập trình; bán dẫn thiên nhiều về điện tử, vật lý và kỹ thuật; Robot kết hợp cả phần cứng lẫn phần mềm; còn An toàn thông tin yêu cầu tư duy hệ thống và kiến thức mạng, máy tính.
Một ngành đang tăng trưởng sẽ mở ra cơ hội, nhưng chính năng lực của người học mới quyết định việc họ có thể đi được bao xa trong lĩnh vực đó.
Thiên An