Trong quản lý tài chính cá nhân, người có thu nhập cao chưa chắc đã tích lũy tốt. Ngược lại, nhiều người thu nhập vừa phải vẫn có thể xây dựng quỹ dự phòng, trả nợ và đầu tư đều đặn nhờ biết rõ món nào đáng mua và món nào nên dừng lại.
Dưới đây là 6 thứ càng hạn chế mua, khả năng giữ tiền của bạn càng được cải thiện.
1. Không mua món đồ chỉ vì đang giảm giá
Một món đồ giảm từ 2 triệu đồng xuống còn 1,2 triệu đồng không có nghĩa là bạn tiết kiệm được 800.000 đồng. Nếu ban đầu bạn không có nhu cầu mua, thực chất bạn vừa tiêu thêm 1,2 triệu đồng.
Các chương trình giảm giá thường tạo cảm giác rằng người mua đang nắm được một cơ hội hiếm có. Những dòng chữ như "chỉ còn hôm nay", "sắp hết hàng" hay "giảm sâu nhất năm" khiến chúng ta dễ quyết định nhanh hơn bình thường.
Để tránh kiểu chi tiêu này, hãy tự hỏi ba câu trước khi thanh toán: Mình có định mua món này trước khi biết nó giảm giá không? Món đồ này sẽ được sử dụng bao nhiêu lần? Nếu không mua hôm nay, cuộc sống có bị ảnh hưởng không?
Chỉ cần câu trả lời nghiêng về "không", việc tốt nhất nên làm là đóng ứng dụng mua sắm.
2. Không mua phiên bản mới khi đồ cũ vẫn dùng tốt
Điện thoại mới, đồ gia dụng đời mới, quần áo theo mùa hay các thiết bị được bổ sung vài tính năng thường tạo ra cảm giác món đồ hiện tại đã lỗi thời.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa "cũ" và "không còn sử dụng được" là rất lớn. Một chiếc điện thoại vẫn đáp ứng công việc, một chiếc tủ lạnh vẫn vận hành ổn định hay một bộ quần áo vẫn vừa vặn không nhất thiết phải được thay thế chỉ vì thị trường đã có phiên bản mới hơn.
Thói quen nâng cấp liên tục khiến người dùng rơi vào vòng lặp: mua mới, bán cũ với giá thấp, tiếp tục trả góp rồi lại mong chờ đợt nâng cấp tiếp theo.
Người giữ tiền tốt thường chỉ thay đồ khi món cũ hỏng, không còn an toàn hoặc không còn đáp ứng nhu cầu thực tế. Họ mua theo vòng đời sử dụng chứ không mua theo tốc độ ra mắt sản phẩm.
3. Không mua để giải tỏa cảm xúc
Sau một ngày căng thẳng, nhiều người tự thưởng bằng một đơn hàng, một bữa ăn đắt tiền hoặc một món đồ vốn không nằm trong kế hoạch. Khoản tiền có thể không lớn, nhưng nếu hành vi này lặp lại vài lần mỗi tuần, tổng chi tiêu trong tháng sẽ tăng đáng kể.
Mua sắm có thể mang lại cảm giác vui nhanh chóng, nhưng cảm xúc ấy thường biến mất trước khi hóa đơn đến hạn thanh toán. Sau đó, người mua dễ rơi vào trạng thái vừa tiếc tiền vừa tiếp tục tìm kiếm một món đồ khác để cảm thấy khá hơn.
Một nguyên tắc đơn giản là không mua sắm khi đang buồn, tức giận, mệt mỏi hoặc quá phấn khích. Hãy trì hoãn quyết định trong 24 giờ. Phần lớn những món tưởng như "rất cần" sẽ trở nên bình thường sau một đêm.
Thay vì mua đồ để giảm căng thẳng, có thể đi bộ, ngủ sớm, dọn nhà, đọc sách hoặc trò chuyện với người thân. Những hoạt động này rẻ hơn và thường giải quyết cảm xúc lâu dài hơn.
4. Không mua quá nhiều đồ tiện lợi dùng một lần
Nước đóng chai, cà phê mua ngoài, đồ ăn chế biến sẵn, khăn giấy, hộp nhựa, đồ dùng mini và các sản phẩm dùng một lần đều mang lại sự tiện lợi. Tuy nhiên, chính vì mỗi món chỉ có giá vài chục nghìn đồng nên chúng rất dễ bị bỏ qua trong bảng chi tiêu.
Một cốc cà phê 35.000 đồng mỗi ngày tương đương hơn 1 triệu đồng mỗi tháng. Nếu cộng thêm tiền nước uống, đồ ăn vặt và phí giao hàng, khoản chi cho sự tiện lợi có thể lên tới vài triệu đồng.
Điều này không có nghĩa là phải từ bỏ hoàn toàn mọi tiện ích. Vấn đề nằm ở tần suất. Tự chuẩn bị đồ uống, mang theo bình nước, nấu thêm một phần ăn hoặc gom đơn hàng có thể giúp giảm đáng kể chi phí mà không khiến cuộc sống quá bất tiện.
Người có tài chính ổn định không nhất thiết sống kham khổ. Họ chỉ không trả tiền cho sự tiện lợi trong mọi tình huống.
5. Không mua món đồ để chứng minh mình đang sống tốt
Một chiếc túi đắt tiền, chiếc xe vượt khả năng chi trả hay chuyến du lịch phải vay tiền đều có thể khiến hình ảnh cá nhân trở nên hào nhoáng hơn. Nhưng nếu phía sau là nợ thẻ tín dụng, không có quỹ dự phòng hoặc thường xuyên lo lắng vào cuối tháng, sự hào nhoáng ấy có giá quá cao.
Chi tiêu để được công nhận là một trong những khoản khó cắt nhất, bởi nó liên quan đến sĩ diện và cách chúng ta muốn người khác nhìn nhận mình.
Trước một món đồ lớn, hãy thử đặt câu hỏi: Nếu không ai biết mình sở hữu món này, mình còn muốn mua không?
Câu hỏi này giúp phân biệt nhu cầu thật với nhu cầu thể hiện. Người giàu bền vững thường không cần chứng minh bằng mọi món đồ họ sở hữu. Họ ưu tiên sự an toàn tài chính hơn cảm giác gây ấn tượng trong thời gian ngắn.
6. Không mua bằng tiền của tương lai
Trả góp và thẻ tín dụng không hoàn toàn xấu. Chúng chỉ trở thành vấn đề khi được dùng để mua những thứ tiêu dùng nhanh trong khi thu nhập tương lai chưa chắc chắn.
Mỗi khoản trả góp nhỏ đều làm giảm số tiền bạn có thể chủ động sử dụng trong những tháng tiếp theo. Khi cộng nhiều khoản lại, lương vừa về đã phải chia cho điện thoại, đồ gia dụng, quần áo, chuyến đi hoặc những món đã dùng từ lâu.
Nguyên tắc an toàn là không vay cho những món mất giá nhanh hoặc không tạo ra thu nhập. Nếu một món đồ không thể mua bằng tiền hiện có, hãy cân nhắc liệu nó có thực sự cần thiết hay không.
Đặc biệt, không nên trả góp chỉ vì khoản thanh toán mỗi tháng "không đáng bao nhiêu". Tài chính thường không đổ vỡ bởi một khoản rất lớn, mà bởi quá nhiều khoản nhỏ cùng đến hạn.
"Không mua" không có nghĩa là sống thiếu thốn
Mục tiêu của việc không mua không phải biến cuộc sống thành một chuỗi ngày cắt giảm. Đó là cách dành tiền cho những điều thực sự quan trọng hơn: quỹ dự phòng, sức khỏe, giáo dục, nhà ở, trải nghiệm có ý nghĩa và sự tự do lựa chọn.
Mỗi lần từ chối một món đồ không cần thiết, bạn không chỉ giữ lại số tiền trên giá bán. Bạn còn tránh được phí bảo dưỡng, chi phí lưu trữ, lãi vay, thời gian dọn dẹp và cảm giác hối tiếc sau mua hàng.
Giàu hơn đôi khi không bắt đầu bằng việc kiếm thêm thật nhiều. Nó bắt đầu từ khoảnh khắc bạn đủ tỉnh táo để nói: "Món này không cần mua".
Thảo Nguyễn