Nhiều người thường nghĩ phải kiếm được nhiều tiền mới có thể tiết kiệm, tuy nhiên thực tế không hẳn như vậy. Khả năng giữ lại một phần thu nhập còn phụ thuộc vào cách mỗi người quản lý chi tiêu hằng ngày. Có những phương pháp không đòi hỏi bạn phải thắt lưng buộc bụng, cũng chẳng cần thay đổi hoàn toàn lối sống mà vẫn có thể hạn chế tình trạng chưa hết tháng đã hết lương.
1. Theo dõi chi tiêu để biết tiền của mình đang đi đâu
Muốn tiết kiệm hiệu quả, điều đầu tiên cần nắm rõ là tiền của mình đang được sử dụng như thế nào. Nhiều người thường chỉ nhớ những khoản chi lớn như tiền thuê nhà, tiền ăn uống hay hóa đơn điện nước mà quên mất những khoản nhỏ phát sinh liên tục như cà phê, đồ ăn giao tận nơi, phí gửi xe hoặc mua sắm linh tinh. Khi cộng lại vào cuối tháng, tổng số tiền này đôi khi lớn hơn dự tính ban đầu.
Ảnh minh họa
Một cách đơn giản là chia chi tiêu thành các nhóm lớn như chi phí thiết yếu, giải trí, mua sắm và tiết kiệm. Sau đó tiến hành theo dõi các hạng mục này trong khoảng 2-3 tháng để nắm được những khoản dễ phát sinh, có thể cắt giảm.
2. Ưu tiên tiết kiệm trước, chi tiêu sau
Một sai lầm phổ biến là đợi đến cuối tháng, sau khi đã thanh toán mọi hóa đơn và mua sắm, mới xem còn dư bao nhiêu để tiết kiệm. Cách làm này thường khiến khoản tiền dành dụm trở thành yếu tố không chắc chắn, bởi nhu cầu chi tiêu luôn có xu hướng tăng lên khi thu nhập tăng.
Thay vào đó, hãy xác định một khoản tiền phù hợp và chuyển sang tài khoản tiết kiệm ngay khi nhận lương. Chẳng hạn, với thu nhập 15 triệu đồng/tháng, bạn có thể bắt đầu bằng việc dành riêng 1 triệu đồng, sau đó điều chỉnh khi thu nhập hoặc chi phí sinh hoạt thay đổi.
3. Tách riêng quỹ dự phòng với quỹ chi tiêu và tiết kiệm
Quỹ dự phòng là khoản chi phục vụ những tình huống phát sinh, không lường trước như giảm thu nhập, đồ đạc trong nhà cần thay mới hay người thân cần hỗ trợ,... Vì thế đừng đánh đồng nó với tiền tiết kiệm dài hạn. Quỹ dự phòng cần được tách riêng với quỹ tiết kiệm và quỹ chi tiêu hàng tháng và hạn chế sử dụng cho những nhu cầu thường ngày.
Khoản dự phòng đủ an toàn cần tương đương 3-6 tháng chi phí sinh hoạt cơ bản. Tuy nhiên, đây không phải con số mà bạn cần làm được ngay lập tức. Người có thu nhập chưa cao có thể bắt đầu với mục tiêu nhỏ hơn, chẳng hạn 1-2 triệu/tháng và duy trì cho đến khi số tiền đủ bằng 3-6 tháng sinh hoạt phí.
4. Lên danh sách trước khi đi siêu thị hoặc mua sắm
Đi mua sắm mà không có kế hoạch rất dễ dẫn đến tình trạng mua nhiều hơn nhu cầu, đặc biệt khi cửa hàng thường xuyên có chương trình giảm giá, mua nhiều được tặng thêm hoặc khuyến mại theo combo. Một món đồ có giá rẻ chưa chắc đã giúp tiết kiệm nếu bạn vốn không có ý định mua chúng.
Ảnh minh họa
Vì thế trước khi đi siêu thị, hãy kiểm tra tủ lạnh, tủ bếp và những vật dụng còn dùng được trong nhà, sau đó lập danh sách những thứ thực sự cần mua. Mua sắm trực tuyến cũng có thể áp dụng nguyên tắc tương tự: Xác định trước ngân sách và chỉ tìm kiếm sản phẩm thuộc danh sách đã chuẩn bị.
5. So sánh giá và chất lượng trước khi quyết định
Sản phẩm có giá niêm yết rẻ nhất chưa chắc đã là lựa chọn tiết kiệm nhất. Khi mua đồ gia dụng, thực phẩm, quần áo,... bạn nên so sánh cả chất lượng, dung tích, thời hạn sử dụng, chi phí và các khoản phí đi kèm.
Chẳng hạn, một chai nước giặt 1 lít có giá 90.000 đồng chưa chắc kinh tế hơn chai 2 lít giá 160.000 đồng. Tuy nhiên, nếu sản phẩm giá thấp cần dùng lượng nhiều hơn cho mỗi lần giặt, lợi thế về giá ban đầu có thể không còn.
Cơ quan quản lý tài chính MoneySmart của Australia cũng khuyến nghị người tiêu dùng so sánh giá theo đơn vị sản phẩm, chẳng hạn giá trên mỗi kilogram hoặc lít, thay vì chỉ nhìn tổng giá bán.
6. Lập kế hoạch ăn uống để hạn chế lãng phí thực phẩm
Một trong những khoản chi dễ bị bỏ qua trong ngân sách gia đình là thực phẩm bị mua về nhưng không sử dụng hết. Rau củ để lâu bị hỏng, đồ ăn nấu quá nhiều phải bỏ đi hoặc những nguyên liệu mua theo cảm hứng rồi quên mất trong tủ lạnh,... tất cả đều là những khoản tiền đã chi nhưng không mang lại giá trị sử dụng.
Để hạn chế tình trạng này, mỗi gia đình có thể lên thực đơn trước vài ngày, tính toán lượng thực phẩm cần mua theo số người ăn và ưu tiên sử dụng những nguyên liệu sắp hết hạn.
7. Rà soát các khoản phí định kỳ và dịch vụ đăng ký
Những khoản phí vài chục nghìn hoặc vài trăm nghìn đồng mỗi tháng thường không tạo cảm giác tốn kém, nhưng khi cộng lại theo năm có thể trở thành một khoản chi đáng kể.
Ảnh minh họa
Hãy dành thời gian kiểm tra lịch sử giao dịch ngân hàng và danh sách dịch vụ đang tự động gia hạn. Với mỗi khoản phí, nên tự hỏi liệu dịch vụ đó có thực sự được sử dụng thường xuyên hay mang lại lợi ích tương xứng với số tiền bỏ ra không. Nếu một ứng dụng đã không được mở trong vài tháng, việc hủy đăng ký có thể là lựa chọn hợp lý.
8. Áp dụng quy tắc chờ trước khi mua món đồ không thiết yếu
Không ít quyết định mua sắm được đưa ra chỉ vì một món hàng đang giảm giá, một quảng cáo hấp dẫn hoặc cảm giác muốn sở hữu ngay lập tức. Đặc biệt khi mua sắm trực tuyến trở nên thuận tiện, việc thêm sản phẩm vào giỏ hàng và thanh toán chỉ mất vài giây, khiến chúng ta dễ đưa ra quyết định mà chưa cân nhắc kỹ.
Một phương pháp đơn giản là áp dụng quy tắc 24 giờ: Hãy để sản phẩm trong giỏ hàng và chờ ít nhất một ngày trước khi thanh toán. Với những món hàng có giá trị lớn, thời gian cân nhắc có thể kéo dài vài ngày hoặc một tuần. Sau khoảng thời gian đó, hãy tự hỏi liệu món đồ có còn cần thiết, có phù hợp với ngân sách và có thể sử dụng lâu dài hay không.
9. Ưu tiên tăng tỷ lệ tiết kiệm khi thu nhập tăng
Khi được tăng lương, nhận thưởng hoặc có thêm nguồn thu nhập phụ, không ít người thường có xu hướng nâng mức chi tiêu để phù hợp với khả năng tài chính mới.
Chẳng hạn, thu nhập tăng thêm 2 triệu đồng mỗi tháng có thể kéo theo việc mua sắm nhiều hơn, thường xuyên ăn ngoài hoặc nâng cấp những món đồ vốn vẫn đang sử dụng tốt. Nếu toàn bộ phần thu nhập tăng thêm đều được dùng cho tiêu dùng, khả năng tích lũy sẽ không cải thiện đáng kể dù bạn kiếm được nhiều tiền hơn trước.
Cách làm hợp lý là duy trì mức sống hiện tại trong một khoảng thời gian và dành ít nhất một phần thu nhập tăng thêm cho tiết kiệm. Ví dụ, khi lương tăng từ 15 triệu lên 18 triệu đồng/tháng, bạn có thể trích thêm 1-1,5 triệu đồng vào tài khoản tích lũy, phần còn lại dùng để cải thiện chất lượng cuộc sống. Cách làm này giúp khoản tiết kiệm tăng dần theo năng lực tài chính mà không tạo cảm giác phải thắt chặt chi tiêu.
Ngọc Linh