Ở tuổi 30, một sai lầm tài chính vẫn còn nhiều thời gian để sửa. Ở tuổi 50, khoảng thời gian tích lũy đã ngắn hơn, trong khi hàng loạt khoản chi lớn lại có thể xuất hiện cùng lúc: con cái học đại học, hỗ trợ con mua nhà, chăm sóc cha mẹ già, chi phí y tế tăng và kế hoạch nghỉ hưu bắt đầu đến gần.
Chính vì vậy, khi nhận ra mình chưa có một khoản tiền riêng dành cho tuổi già, phản ứng phổ biến nhất là hoảng hốt: cắt ăn ngoài, ngừng du lịch, hạn chế mua sắm và cố dành ra càng nhiều tiền càng tốt.
Tiết kiệm tất nhiên cần thiết. Nhưng nếu chỉ chăm chăm cắt chi tiêu mà không biết mình đang thiếu bao nhiêu, cần chuẩn bị cho điều gì và sẽ sống bằng nguồn tiền nào sau nghỉ hưu, rất dễ rơi vào tình trạng "tiết kiệm trong mù mờ".
Có 4 việc nên làm trước.
1. Tính xem mình thực sự cần bao nhiêu tiền khi nghỉ hưu
Nhiều người nói rằng mình "chưa có quỹ hưu", nhưng lại chưa từng tính một con số cụ thể.
Đây mới là bước đầu tiên.
Giả sử hiện tại một gia đình cần 20 triệu đồng mỗi tháng để sinh hoạt. Sau khi nghỉ hưu, một số khoản có thể giảm như tiền đi lại, quần áo công sở hay chi phí cho con, nhưng những khoản khác như y tế, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ hỗ trợ lại có thể tăng.
Nếu ước tính cần khoảng 15 triệu đồng/tháng sau nghỉ hưu, con số tương đương 180 triệu đồng/năm.
Sau đó cần trừ đi những nguồn thu chắc chắn có thể có như lương hưu, tiền cho thuê nhà, thu nhập từ tài sản hoặc công việc bán thời gian.
Ví dụ:
| Khoản | Ước tính mỗi tháng |
| Chi phí sinh hoạt sau nghỉ hưu | 15 triệu đồng |
| Lương hưu dự kiến | 7 triệu đồng |
| Thu nhập khác | 2 triệu đồng |
| Phần còn thiếu | 6 triệu đồng |
Như vậy, vấn đề không phải là phải tự chuẩn bị toàn bộ 15 triệu đồng mỗi tháng, mà là tìm cách bù khoảng thiếu hụt 6 triệu đồng.
Chỉ riêng phép tính này cũng có thể giúp một người từ trạng thái "không biết phải tiết kiệm bao nhiêu mới đủ" chuyển sang một mục tiêu cụ thể hơn rất nhiều.
2. Kiểm kê toàn bộ tài sản trước khi kết luận mình "không có gì"
Không có quỹ hưu riêng không đồng nghĩa với việc không có tài sản cho tuổi già.
Một người 50 tuổi có thể không sở hữu tài khoản mang tên "quỹ hưu trí", nhưng có nhà ở đã trả gần hết nợ, tiền gửi ngân hàng, bảo hiểm, vàng, một mảnh đất, khoản đầu tư hoặc quyền hưởng lương hưu trong tương lai.
Vì thế, cần lập một bảng tài sản thật đơn giản gồm 4 nhóm: tiền mặt và tiền gửi; tài sản đầu tư; bất động sản; quyền lợi hưu trí hoặc bảo hiểm.
Tiếp theo là một bảng nợ: khoản vay mua nhà, vay tiêu dùng, thẻ tín dụng hoặc nghĩa vụ tài chính khác.
Mục đích không phải để tự an ủi rằng "mình vẫn còn nhiều tài sản", mà để biết tài sản nào thực sự có thể hỗ trợ cuộc sống sau nghỉ hưu.
Một căn nhà trị giá vài tỷ đồng có thể khiến tổng tài sản nhìn rất lớn, nhưng nếu đó là nơi duy nhất để ở và không tạo ra dòng tiền, khả năng chi trả sinh hoạt hàng tháng vẫn là một câu chuyện khác.
Ngược lại, một người không có nhiều tài sản nhưng sở hữu khoản lương hưu ổn định và gần như không còn nợ đôi khi lại có vị thế tài chính tốt hơn.
3. Xử lý các khoản nợ trước khi chạy đua tích lũy
Ở tuổi 50, một đồng nợ có thể gây áp lực lớn hơn một đồng tiết kiệm bị thiếu.
Đặc biệt là các khoản nợ có lãi suất cao.
Hãy hình dung một người cố gửi tiết kiệm thêm 5 triệu đồng mỗi tháng nhưng đồng thời vẫn phải trả lãi cho khoản vay tiêu dùng hoặc dư nợ thẻ tín dụng. Trong trường hợp này, việc tăng tiết kiệm chưa chắc đem lại hiệu quả bằng giảm nợ.
Mục tiêu lý tưởng trước tuổi nghỉ hưu không nhất thiết phải là sở hữu một tài khoản thật lớn, mà là đưa chi phí cố định xuống thấp nhất có thể.
Một người cần 12 triệu đồng mỗi tháng để sống và không còn khoản vay nào thường dễ xoay xở hơn một người cần 20 triệu đồng vì vẫn phải trả nợ nhà, nợ xe hoặc các khoản vay khác.
Do đó, giai đoạn 50–60 tuổi có thể coi là "10 năm dọn bảng cân đối tài chính": giảm nợ, hạn chế phát sinh nghĩa vụ mới và tránh những quyết định khiến tiền bị khóa quá lâu.
4. Tăng số năm có thu nhập thay vì chỉ ép tỷ lệ tiết kiệm lên thật cao
Đây là điều thường bị bỏ qua.
Khi bắt đầu muộn, nhiều người nghĩ giải pháp duy nhất là tăng tỷ lệ tiết kiệm từ 10% lên 30%, thậm chí 40–50% thu nhập. Điều này có thể thực hiện trong thời gian ngắn nhưng khó duy trì nếu phải hy sinh quá nhiều chất lượng sống.
Trong khi đó, kéo dài thời gian có thu nhập thêm vài năm đôi khi tạo khác biệt rất lớn.
Chẳng hạn, thay vì đặt mục tiêu nghỉ hoàn toàn ở tuổi 60, một người có thể chuẩn bị để chuyển sang công việc nhẹ hơn, làm bán thời gian hoặc duy trì một nguồn thu nhỏ đến tuổi 63–65.
Khoảng thời gian này mang lại ba lợi ích cùng lúc: tiếp tục có tiền vào, chưa phải rút tiền tích lũy quá sớm và có thêm vài năm để khoản tiết kiệm tăng lên.
Với người bước sang tuổi 50, việc đầu tư vào khả năng kiếm tiền trong 10 năm tiếp theo vì thế quan trọng không kém việc cắt giảm chi tiêu.
Đó có thể là học thêm một kỹ năng, duy trì quan hệ nghề nghiệp, xây nguồn thu phụ hoặc đơn giản là giữ sức khỏe đủ tốt để tiếp tục làm việc nếu muốn.
50 tuổi chưa có quỹ hưu không đồng nghĩa đã quá muộn
Điều đáng ngại nhất không phải là bắt đầu muộn, mà là dành 5–10 năm tiếp theo cho một kế hoạch thiếu định hướng.
Nếu một người 50 tuổi vẫn còn 10–15 năm lao động, khoảng thời gian đó đủ dài để thay đổi đáng kể tình hình tài chính, miễn là biết mình đang giải quyết vấn đề gì.
Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi "từ tháng này phải tiết kiệm bao nhiêu?", có thể bắt đầu bằng bốn câu hỏi khác: Tôi cần bao nhiêu tiền mỗi tháng khi nghỉ hưu? Tôi đang sở hữu những gì? Tôi cần xóa khoản nợ nào trước? Và tôi có thể duy trì nguồn thu trong bao lâu?
Khi bốn câu hỏi này có câu trả lời, việc tiết kiệm mới trở thành một phần của kế hoạch thay vì một phản ứng vì sợ hãi.
Ở tuổi 50, mục tiêu không còn là xây một quỹ hưu "hoàn hảo". Mục tiêu thực tế hơn là tạo ra một cấu trúc tài chính đủ vững để 10–20 năm tới, dù thu nhập giảm dần, cuộc sống vẫn không bị đảo lộn chỉ vì tiền.
Nhật Anh