Nhiều người cho rằng gout chỉ bùng phát sau những bữa tiệc tối thịnh soạn hay những cuộc nhậu kéo dài. Thế nhưng, các chuyên gia chuyển hóa cảnh báo: bữa sáng – tưởng như “nhẹ nhàng” lại có thể là thời điểm khiến axit uric tăng vọt nếu lựa chọn sai thực phẩm.
Theo một chuyên gia nội tiết từng chia sẻ tại hội thảo về bệnh lý chuyển hóa, nồng độ axit uric vào buổi sáng thường đã ở mức tương đối cao do cơ thể trải qua nhiều giờ không ăn uống, nước tiểu cô đặc hơn và quá trình đào thải diễn ra chậm lại trong đêm. “Nếu ngay đầu ngày bạn nạp thêm thực phẩm giàu purine hoặc nhiều đường, đỉnh axit uric buổi sáng có thể bị đẩy lên nhanh chóng. Đây là lý do nhiều cơn gout cấp xuất hiện vào sáng sớm,” vị chuyên gia nhấn mạnh.
Thực tế lâm sàng cho thấy, ở nhóm người có tăng axit uric máu, những ai duy trì thói quen ăn sáng giàu purine có nguy cơ bùng phát gout cao hơn đáng kể so với người ăn sáng lành mạnh. Điều đáng nói là nhiều món ăn sáng quen thuộc lại nằm trong “danh sách đen”.
Hàm lượng purin cao trong nội tạng làm tăng acid uric, không tốt cho người bị bệnh khớp
1. Nội tạng động vật: “Quả bom” purine đầu ngày
Gan lợn, gan gà, lòng bò, dạ dày, tim… thường được chế biến thành cháo, bún, miến hoặc món xào ăn sáng vì được cho là bổ dưỡng. Tuy nhiên, nội tạng động vật thuộc nhóm thực phẩm có hàm lượng purine rất cao.
Khi purine được chuyển hóa trong cơ thể, sản phẩm cuối cùng là axit uric. Với người có sẵn nền tăng axit uric, chỉ một khẩu phần nội tạng vào buổi sáng cũng đủ làm chỉ số này tăng nhanh. Một số thống kê cho thấy, cứ tăng thêm khoảng 50 gram nội tạng, nồng độ axit uric máu có thể tăng đáng kể - mức đủ kích hoạt cơn gout ở người nhạy cảm.
Không chỉ giàu purine, nội tạng còn chứa nhiều cholesterol và chất béo bão hòa, làm gia tăng rối loạn lipid máu - yếu tố thường đi kèm tăng axit uric. Việc tiêu thụ thường xuyên vào buổi sáng có thể tạo ra “cú hích kép” cho hệ chuyển hóa.
Vì hải sản có tính hàn, nên ăn kèm với các loại gia vị nóng như gừng, tiêu, hành, rau thơm để ấm bụng, tránh bị đầy hơi, khó tiêu.
2. Hải sản: Tưởng nhẹ bụng nhưng không hề “nhẹ” với axit uric
Cháo hải sản, bánh canh tôm, hoành thánh nhân tôm, bún cá… là lựa chọn phổ biến vì dễ ăn, giàu đạm và ít ngấy. Thế nhưng, tôm, cua, cá biển lại thuộc nhóm thực phẩm chứa nhiều purine.
Buổi sáng, khi thận vẫn đang trong giai đoạn điều chỉnh sau một đêm dài, khả năng đào thải axit uric chưa đạt mức tối ưu. Việc nạp hơn 100 gram hải sản ngay đầu ngày có thể khiến nồng độ axit uric tăng nhanh, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người đã có tiền sử gout.
Nhiều người trẻ tin rằng hải sản là “đạm sạch”, nhưng với người có axit uric cao, việc sử dụng thường xuyên vào bữa sáng có thể làm tăng nguy cơ bùng phát gout lên đáng kể so với người không có thói quen này.
Chỉ cần 3-4 lát thịt xông khói đã cung cấp gần một nửa lượng muối cần thiết cho cả ngày, dễ dẫn đến cao huyết áp và các bệnh về thận
3. Thịt chế biến sẵn: Tiện lợi nhưng đầy rủi ro
Xúc xích, giăm bông, thịt xông khói, pate… thường xuất hiện trong bánh mì hoặc các bữa sáng nhanh gọn. Nhóm thực phẩm này không chỉ chứa purine mà còn rất giàu muối và chất bảo quản.
Chế độ ăn nhiều natri có thể ảnh hưởng đến chức năng thận, làm giảm khả năng đào thải axit uric. Đồng thời, chất béo bão hòa trong thịt chế biến sẵn còn góp phần gây tăng mỡ máu và đề kháng insulin – hai yếu tố liên quan mật thiết đến tăng axit uric.
Việc ăn khoảng 50 gram thịt chế biến sẵn mỗi sáng trong thời gian dài có thể làm nguy cơ gout tăng rõ rệt so với người hạn chế nhóm thực phẩm này.
Các loại bánh này thường có lượng calo cao nhưng nghèo dinh dưỡng, dễ gây tích tụ mỡ thừa và tăng cân mất kiểm soát
4. Bữa sáng nhiều đường: “Kẻ giấu mặt” làm tăng axit uric
Không ít người trẻ chọn trà sữa, cà phê sữa đặc, bánh ngọt, ngũ cốc ăn liền hoặc cháo ngọt làm bữa sáng. Dù không chứa nhiều purine, nhưng đường - đặc biệt là fructose - có thể kích thích cơ thể tăng sản sinh axit uric.
Khi tiêu thụ nhiều đường, insulin tăng cao sẽ ức chế quá trình đào thải axit uric qua thận. Đồng thời, chuyển hóa fructose trực tiếp làm tăng sản xuất axit uric trong gan. Kết quả là chỉ số axit uric có thể cao hơn đáng kể ở người thường xuyên dùng bữa sáng nhiều đường so với người ăn ít đường.
Về lâu dài, thói quen này không chỉ làm tăng nguy cơ gout mà còn góp phần hình thành hội chứng chuyển hóa, tăng cân và đái tháo đường type 2.
Không chỉ từng món riêng lẻ, sự kết hợp giữa chúng còn làm rủi ro tăng cao hơn. Ví dụ, cháo nội tạng ăn kèm hải sản, hoặc bánh mì xúc xích dùng cùng trà sữa… có thể đồng thời thúc đẩy sản sinh axit uric và cản trở đào thải.
Dữ liệu lâm sàng cho thấy, ở bệnh nhân tăng axit uric, nguy cơ bùng phát gout có thể cao hơn tới 40% khi bữa sáng chứa nhiều loại thực phẩm giàu purine cùng lúc so với chỉ một loại.
Uống nước trước khi ăn sáng tạo cảm giác no, giúp bạn kiểm soát lượng calo tiêu thụ tốt hơn.
Sau một đêm ngủ dài, cơ thể ở trạng thái thiếu nước nhẹ. Nếu không bổ sung đủ nước vào buổi sáng, nước tiểu sẽ cô đặc, làm giảm khả năng hòa tan và thải axit uric.
Những người uống đủ nước ngay sau khi thức dậy có khả năng đào thải axit uric tốt hơn và giảm nguy cơ gout đáng kể. Bên cạnh đó, thói quen ăn sáng đều đặn trong khung giờ 7–9h giúp ổn định nhịp sinh học, hạn chế dao động chuyển hóa.
Nhịn ăn kéo dài hoặc ăn quá muộn có thể làm rối loạn đường huyết, tăng stress chuyển hóa và ảnh hưởng gián tiếp đến nồng độ axit uric.
Với người có axit uric cao, bữa sáng nên ưu tiên:
- Lòng trắng trứng.
- Sữa ít béo hoặc sữa chua không đường.
- Đậu phụ, sản phẩm từ đậu nành.
- Yến mạch, bánh mì nguyên cám.
- Rau xanh, trái cây ít đường.
Song song đó, cần kiểm soát cân nặng vì cứ tăng khoảng 2–3 điểm BMI, nguy cơ gout có thể tăng đáng kể. Béo phì vừa làm tăng sản sinh axit uric vừa giảm đào thải, tạo thành vòng xoắn bất lợi.
Với người có tăng axit uric, thay đổi từ bữa sáng chính là bước khởi đầu thiết thực nhất để kiểm soát bệnh và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Thùy Linh