Tao và Rou đều sinh vào những năm 1980, đến từ vùng Đông Bắc Trung Quốc. Năm 2022, họ rời môi trường sống cũ và chuyển đến Đại Lý, Vân Nam. Thay vì tiếp tục theo đuổi một công việc thành thị với nhịp độ cao, hai người chọn sống trong một căn nhà sân vườn truyền thống của người Bạch, tự cải tạo không gian và dần phát triển sở thích nấu ăn thành một công việc có thể tạo thu nhập.
Điều đáng chú ý là khi công việc bắt đầu có khách, họ không mở rộng bằng mọi giá. Cặp đôi chỉ làm việc 3 ngày và nghỉ 4 ngày mỗi tuần, mỗi ngày phục vụ tối đa 2-3 bàn khách. Với họ, công việc phải vừa đủ để duy trì cuộc sống chứ không được phép nuốt hết cuộc sống.
Đây cũng là điểm khiến câu chuyện trở nên thú vị nếu nhìn dưới góc độ tài chính.
Từ bỏ tư duy "kiếm càng nhiều càng tốt"
Trong tài chính cá nhân, chúng ta thường được khuyên phải tăng thu nhập: làm thêm, mở rộng kinh doanh, tận dụng mọi cơ hội kiếm tiền. Điều đó không sai, đặc biệt khi thu nhập còn thấp hoặc chưa có quỹ dự phòng.
Nhưng đến một thời điểm, bài toán tài chính không còn chỉ là "làm sao kiếm nhiều hơn", mà là: Bao nhiêu mới đủ cho cuộc sống mà mình muốn?
Sau khi mở gian bếp gia đình từ năm 2023, Tao và Rou có thể nhận thêm khách nếu muốn. Tuy nhiên, họ chủ động đặt giới hạn: làm 3 ngày, nghỉ 4 ngày, không chạy theo số lượng bàn ăn. Rou giải thích rằng họ vẫn muốn ưu tiên cuộc sống và không muốn công việc can thiệp quá sâu vào thời gian cá nhân.
Về mặt tài chính, điều này có nghĩa họ chấp nhận đánh đổi một phần doanh thu tiềm năng để lấy thời gian.
Đây là một kiểu "chi tiêu cơ hội" ít được nhắc tới. Một ngày nghỉ cũng có giá trị kinh tế, bởi người ta có thể dùng ngày đó để kiếm thêm tiền. Khi chủ động không làm, nghĩa là họ đã quyết định rằng giá trị của thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình, làm vườn hay sáng tạo lớn hơn phần tiền có thể kiếm thêm.
Điều này chỉ bền vững khi một gia đình hiểu rõ mức sống của mình và không liên tục nâng mức chi tiêu theo mức thu nhập.
Tận dụng kỹ năng cũ để tạo nguồn thu mới
Tao có hơn 20 năm kinh nghiệm nấu món Pháp. Trước đây, công việc khiến anh cảm thấy đơn điệu vì phải làm theo khuôn mẫu. Khi chuyển đến Vân Nam, anh bắt đầu thử nghiệm các nguyên liệu và gia vị địa phương, còn Rou phụ trách phần thẩm mỹ và phát triển ý tưởng.
Từ một kỹ năng đã tích lũy nhiều năm, hai người tạo ra mô hình công việc nhỏ ngay tại nơi mình sống.
Đây là một chi tiết khá đáng suy nghĩ với người trung niên.
Khi muốn thay đổi công việc, nhiều người cho rằng phải học lại hoàn toàn, đầu tư lớn hoặc bắt đầu một ngành nghề mới. Nhưng đôi khi tài sản giá trị nhất lại nằm trong những kỹ năng đã tích lũy suốt 10-20 năm.
Tao không bỏ kinh nghiệm nấu ăn để "làm lại từ đầu". Anh chỉ chuyển kỹ năng đó sang một mô hình phù hợp hơn với cuộc sống mình mong muốn.
Tài chính cá nhân vì thế không chỉ có tiền mặt, tiền gửi hay tài sản đầu tư. Kỹ năng nghề nghiệp cũng là một dạng vốn.
Người có thể biến kỹ năng thành thu nhập thường có nhiều lựa chọn hơn nếu muốn giảm giờ làm hoặc rời một công việc không còn phù hợp.
Không biến việc đổi nhà thành cuộc đua mua sắm
Khi chuyển đến căn nhà cũ ở Đại Lý, Tao và Rou không cải tạo theo kiểu tháo bỏ toàn bộ rồi làm mới.
Ngoại trừ hệ thống điện, nước và trần nhà cần chuyên môn, phần lớn việc cải tạo được hai người tự thực hiện. Họ học làm cửa sổ, làm mộc, lát gạch và mất khoảng một năm để hoàn thiện dần ngôi nhà.
Không có số liệu cụ thể cho biết họ đã tiết kiệm bao nhiêu tiền, vì vậy không thể kết luận rằng tự làm chắc chắn rẻ hơn. Thực tế, chính Rou cũng thừa nhận trong quá trình xây dựng khu ăn uống, hai người từng làm nhiều thứ vượt ngân sách.
Nhưng cách họ sử dụng đồ đạc cho thấy một tư duy tiêu dùng khác.
Nhiều món nội thất trong nhà là đồ cũ mua tại chợ trời, đồ sưu tầm hoặc đồ gia đình để lại. Chiếc bàn nhỏ trong phòng làm việc đã có khoảng 40-50 năm tuổi và từng thuộc về ông ngoại Rou. Những chiếc đèn trong phòng khách, phòng ăn cũng đã có tuổi đời 20-30 năm.
Thay vì coi "cũ" đồng nghĩa với "phải thay", họ giữ lại những món còn sử dụng được và có ý nghĩa.
Trong tài chính gia đình, đây là một nguyên tắc rất đơn giản nhưng hiệu quả: kéo dài vòng đời của đồ vật.
Không phải món đồ nào cũng cần mua phiên bản mới nhất chỉ vì thu nhập tăng lên. Một chiếc bàn dùng được thêm 10 năm đồng nghĩa với 10 năm không phải chi tiền mua một chiếc bàn khác.
Thu nhập thấp hơn chưa chắc đồng nghĩa chất lượng sống thấp hơn
Một trong những bẫy phổ biến của người có thu nhập tăng là "lạm phát lối sống".
Thu nhập tăng 20%, nhưng tiền thuê nhà tăng, xe nâng cấp, điện thoại đổi đời mới, ăn ngoài nhiều hơn, du lịch đắt hơn. Cuối cùng, thu nhập cao hơn nhưng số tiền còn lại mỗi tháng gần như không thay đổi.
Tao và Rou đi theo hướng ngược lại.
Họ không kể câu chuyện về việc kiếm được bao nhiêu, cũng không đặt mục tiêu mở rộng gian bếp thành nhà hàng lớn. Cuộc sống hiện tại của họ xoay quanh một ngôi nhà cũ, khu vườn, vài bàn ăn, gia đình và những thú cưng được nhận nuôi.
Phần lớn nguyên liệu và gia vị họ sử dụng còn đến từ khu vườn của mình.
Có thể gọi đây là một kiểu "giảm nhu cầu tài chính".
Thay vì liên tục hỏi "Làm thế nào để kiếm đủ tiền cho một cuộc sống ngày càng đắt?", họ dường như đặt câu hỏi ngược lại: "Cuộc sống mình thực sự muốn cần bao nhiêu tiền?"
Hai câu hỏi này tạo ra hai con đường rất khác nhau.
Một con đường buộc người ta liên tục tăng thu nhập để chạy theo mức sống ngày càng cao.
Con đường còn lại cố giữ mức sống đủ tốt, từ đó giảm áp lực phải kiếm thêm tiền bằng mọi giá.
3 ngày làm việc chỉ đẹp khi phía sau có một nền tài chính chịu được nó
Dẫu vậy, mô hình của Tao và Rou không nên được lý tưởng hóa thành lời khuyên rằng ai cũng nên bỏ việc và chỉ làm 3 ngày mỗi tuần.
Muốn giảm giờ làm bền vững, trước tiên phải giảm sự phụ thuộc vào một mức thu nhập quá cao. Một gia đình có chi phí cố định lớn, khoản vay dài hạn và không có tiền dự phòng sẽ khó lựa chọn lịch làm việc như vậy.
Ngược lại, nếu chi phí sống được kiểm soát, kỹ năng có thể tạo thu nhập linh hoạt và nhu cầu tiêu dùng không liên tục phình to, quyền lựa chọn sẽ lớn hơn.
Đó có lẽ mới là phần gần nhất với khái niệm "tự do tài chính".
Không nhất thiết phải có một tài khoản khổng lồ rồi nghỉ làm hoàn toàn.
Đôi khi, tự do tài chính đơn giản là có đủ khoảng trống để được quyền nói: Tôi không cần nhận thêm khách hôm nay.
Tiền cuối cùng vẫn là công cụ để mua một kiểu sống
Rou từng mô tả cuộc sống sau khi chuyển đến Đại Lý là một "cuộc sống thử nghiệm". Ban đầu họ không có kế hoạch mở bếp. Hai người chỉ thử sống chậm hơn, làm những việc mình thích rồi để mọi thứ phát triển tự nhiên.
Có lẽ bài học tài chính đáng chú ý nhất nằm ở đây.
Nhiều người dành hàng chục năm để kiếm tiền nhưng rất ít khi xác định rõ mình muốn dùng số tiền đó để đổi lấy điều gì: Một căn nhà lớn hơn? Nhiều thời gian hơn? Công việc ít áp lực hơn? Hay khả năng ở bên gia đình nhiều hơn?
Nếu không trả lời được câu hỏi ấy, thu nhập rất dễ trở thành một cuộc đua không có vạch đích.
Tao và Rou chọn một đáp án khá rõ: kiếm tiền vừa đủ để tiếp tục sống theo nhịp độ họ mong muốn.
Không chắc đó là mô hình phù hợp với tất cả mọi người. Nhưng nó nhắc lại một nguyên tắc quan trọng của tài chính cá nhân: Mục tiêu cuối cùng không phải là có nhiều tiền nhất, mà là có đủ tiền để giữ được quyền lựa chọn cuộc sống của mình.
Phương Trần