Tại một ngôi làng dưới chân núi Đông Sơn, thuộc khu vực Việt Khê, Tô Châu (Trung Quốc), có một ngôi nhà nổi bật với những bức tường trắng, mái ngói sẫm màu cùng khu vườn xanh mát đẹp như tranh. Ít ai biết rằng, trước khi có diện mạo khang trang như hiện tại, nơi đây từng là một căn nhà tổ cũ kỹ, lạnh lẽo, chỉ có một cụ bà 85 tuổi sống một mình suốt nhiều năm.
Chủ nhân của ngôi nhà là gia đình cô Trương Vân Phương, một giáo viên mỹ thuật trung học ngoài 50 tuổi. Sau khi bố chồng qua đời, mẹ chồng cô sống một mình trong căn nhà tổ suốt 7 năm. Những lần về quê thăm mẹ rồi lại trở về thành phố khiến vợ chồng cô không khỏi day dứt, nhất là khi sức khỏe và tuổi tác của bà ngày càng trở thành nỗi lo.
Không muốn phải hối tiếc vì chưa kịp báo hiếu, hai vợ chồng quyết định bán căn nhà trong thành phố, trở về quê cải tạo cơ ngơi của gia đình. Sau hơn một năm thi công, ngôi nhà rộng khoảng 1.000m² đã hoàn toàn thay đổi diện mạo, trở thành không gian sống chung của ba thế hệ gồm mẹ chồng 85 tuổi, vợ chồng cô Trương cùng con trai và con dâu thuộc thế hệ 9X.
Ngôi nhà trước khi cải tạo.
Trước khi cải tạo, ngôi nhà tổ của gia đình có điều kiện sinh hoạt khá bất tiện. Mùa đông lạnh và ẩm thấp, mùa hè lại nóng bức, khiến việc ở lâu dài không hề dễ dàng. Vì vậy, vợ chồng cô Trương đã tìm đến nhà thiết kế Tôn Nguyên Lượng để biến căn nhà cũ thành một không gian phù hợp với cả người lớn tuổi lẫn thế hệ trẻ.
Công trình có diện tích xây dựng hơn 500m², sân vườn rộng khoảng 400-500m². Ngôi nhà chính gồm ba tầng, trong đó tầng một là khu vực sinh hoạt chung, tầng hai bố trí phòng ngủ và tầng ba có một gác mái.
Điểm đáng chú ý là gia đình không phá bỏ toàn bộ ngôi nhà để xây mới. Phần khung kiến trúc chính được giữ lại, bao gồm những bức tường trắng, mái ngói sẫm màu và kết cấu mái dốc đặc trưng của nhà ở Giang Nam. Những thay đổi chủ yếu tập trung vào cách bố trí cửa sổ, mở rộng tầm nhìn và kết nối không gian bên trong với cảnh quan.
Theo cô Trương, ngôi nhà là tài sản tinh thần mà thế hệ trước để lại cho con cháu. Bởi vậy, việc cải tạo phải giữ được dáng vẻ quen thuộc, để công trình sau khi hoàn thiện vẫn hòa hợp với những ngôi nhà xung quanh nhưng mang đến cảm giác mới mẻ hơn.
Sân vườn gần 500m²: Có hồ nước, cổng tròn và 8 lối đi như một khu vườn cổ
Một trong những khu vực ấn tượng nhất của ngôi nhà chính là khoảng sân vườn rộng gần 500m², được thiết kế dựa trên địa hình tự nhiên.
Khu vườn xanh mát của ngôi nhà.
Ngôi nhà nằm trong khu vực miền núi, phía đông là núi, phía tây có một ao nhỏ cùng dòng suối chảy xuôi theo địa thế. Thay vì san phẳng toàn bộ khu đất, nhà thiết kế tận dụng những khoảng chênh lệch cao độ để tạo nên các nền nhà, lối đi và khu vực ngắm cảnh ở nhiều vị trí khác nhau.
Ngay khi bước qua cổng chính là khu tiền sảnh, phía đối diện có một cổng tròn kiểu truyền thống. Cách bố trí này khiến việc di chuyển trong nhà giống như một hành trình dạo vườn, khi mỗi lần bước qua một lối đi lại mở ra một góc cảnh quan khác biệt.
Đặc biệt, khuôn viên được thiết kế với ít nhất 8 tuyến di chuyển vòng quanh, kết nối các nền nhà ở những độ cao khác nhau với sân vườn. Nhờ đó, các thành viên có thể đi từ trong nhà ra ngoài trời theo nhiều hướng, đồng thời dễ dàng gặp gỡ và trò chuyện.
Một điểm nhấn khác là hồ nước có cây phong xanh được trồng ở giữa, phía sau là bức tường trắng. Khi ánh nắng chiếu xuống, bóng cây in lên tường tạo thành một khung cảnh tựa tranh thủy mặc.
Là giáo viên mỹ thuật, cô Trương đặc biệt yêu thích góc nhìn này. Cô liên tưởng cách bố trí cây và tường đến ý tưởng cảnh quan tại Bảo tàng Tô Châu của kiến trúc sư Bối Duật Minh, lấy cảm hứng từ tranh sơn thủy của danh họa Mễ Phất. Bức tường trắng giống như một tờ giấy, còn cây xanh và bóng nắng trở thành những nét vẽ tự nhiên.
Phía trước hồ còn có một sàn rộng nhô ra, bên trên là khoảng giếng trời để thông thoáng. Vào ngày nắng, ánh sáng chiếu xuống từ phía trên; khi trời mưa, nước rơi qua khoảng trống tạo thành một màn mưa mềm mại.
Phòng khách tầng một: Hiện đại nhưng vẫn giữ gian chính truyền thống của mẹ già
Tầng một được bố trí làm khu vực sinh hoạt chung, với các không gian có sự kết nối với sân vườn bên ngoài. Dù ngôi nhà được cải tạo theo hướng hiện đại và thoáng đãng hơn, gia đình vẫn giữ lại nhiều chi tiết nội thất truyền thống, đặc biệt là khu vực phòng khách trung tâm.
Trong quá trình sửa nhà, mẹ chồng cô Trương từng rất lo lắng rằng phòng khách sẽ bị thay đổi hoàn toàn, chỉ còn những bộ sofa hiện đại mà không còn gian chính truyền thống, hay còn gọi là "trung đường". Đối với bà, trung đường tượng trưng cho sự trang nghiêm và nề nếp của gia đình.
Đây cũng là nơi gắn với các nghi lễ truyền thống, bao gồm việc quàn linh cữu khi người thân qua đời. Thậm chí, bà từng hỏi con trai rằng nếu không giữ lại gian chính, sau này khi bà mất thì gia đình sẽ đặt bà ở đâu. Hiểu được tâm tư ấy, vợ chồng cô Trương quyết định giữ lại trung đường, chỉ điều chỉnh đôi chút về bố cục và hình thức. Nhờ vậy, không gian phòng khách vừa phù hợp với sinh hoạt hiện tại, vừa không làm mất đi những giá trị quen thuộc với người mẹ.
Không chỉ gian chính, nhiều món đồ cũ cũng được giữ lại và tiếp tục sử dụng, từ chiếc giường, tủ quần áo của mẹ chồng, những chiếc ghế có chữ Hỷ đến bàn Bát Tiên truyền thống. Ngay cả chiếc bàn gỗ cũ ngoài sân đã cong vênh theo thời gian cũng không bị bỏ đi.
Chiếc bàn cũ vẫn được giữ lại trong sân.
Gia đình còn tháo những tấm gỗ chạm khắc trên chiếc giường cưới của mẹ chồng để treo lên tường làm đồ trang trí. Những tấm gỗ này mang hình tượng kỳ lân tống tử và Hòa Hợp nhị tiên, đều là các hình ảnh tượng trưng cho điều tốt lành trong văn hóa truyền thống. Sự hiện diện của những món đồ lâu năm khiến căn nhà dù được hoàn thiện theo phong cách mới vẫn giữ được dấu ấn của nhiều thế hệ.
Phòng đọc sách: Cửa kính rộng nhìn ra sân vườn, trần gỗ giữ nét nhà xưa
Trong ngôi nhà rộng lớn, phòng đọc sách là không gian cô Trương Vân Phương yêu thích nhất. Căn phòng được thiết kế với ô cửa kính lớn ở góc, mở ra tầm nhìn bao quát gần như toàn bộ khuôn viên. Nhờ đó, người ngồi bên trong có thể quan sát sân vườn, cây cối và các khoảng không gian khác mà không bị ngăn cách bởi những bức tường kín.
Phần mái dốc và kết cấu xà gỗ truyền thống cũng được giữ lại. Để phù hợp với kiến trúc nhà xưa, gia đình tìm mua những thanh gỗ cũ tại chợ gỗ Hoành Kính, đưa vào sử dụng trong quá trình hoàn thiện mái.
Bên dưới khu vực này còn có một sàn được dựng thêm. Ngay phía ngoài là cây dẻ gai từng được chuyển từ trong sân ra vị trí mới. Những cành cây vươn sát khu vực ngồi, đến mức chỉ cần đưa tay ra là có thể chạm vào lá. Cô Trương ví cái cây như một người bảo vệ ngôi nhà. Mỗi lần ngồi ở đây, nhìn cành cây vươn đến bên mình, cô có cảm giác thiên nhiên đang gửi một lời chào thân thuộc.
Đây cũng là một trong những cách gia đình đưa cảnh quan vào không gian sống: Không chỉ mở cửa để lấy ánh sáng mà còn tạo ra những vị trí có thể quan sát, chạm vào và cảm nhận cây xanh ngay từ bên trong nhà.
Phòng ngủ tầng hai: Có không gian riêng nhưng vẫn dễ dàng trò chuyện với cha mẹ
Tầng hai được dành cho các phòng ngủ, trong đó có phòng của con trai và con dâu thuộc thế hệ 9X. Dù được bố trí ở tầng trên, khu vực này vẫn có sự kết nối với không gian sinh hoạt phía dưới nhờ ban công nhìn xuống sân. Khi vợ chồng cô Trương ngồi ở tầng dưới, chỉ cần con trai hoặc con dâu bước ra ban công là mọi người có thể nhìn thấy nhau và trò chuyện.
Đôi khi, cuộc trò chuyện chỉ đơn giản là một lời chào hoặc câu hỏi bố mẹ đang uống gì. Nhưng chính những tương tác nhỏ ấy khiến ngôi nhà trở nên gần gũi hơn, dù mỗi thế hệ vẫn có khu vực sinh hoạt riêng.
Theo cô Trương, cách thiết kế này giúp nước, gió và con người đều có sự kết nối. Các không gian không bị chia cắt hoàn toàn, tạo cảm giác thoáng đãng và giúp những thành viên trong gia đình dễ dàng tương tác.
Gác mái tầng ba: "Căn cứ bí mật" của con dâu, ngồi một chỗ ngắm được cả núi rừng
Một trong những khu vực thú vị nhất của ngôi nhà nằm trên tầng ba. Đây là không gian gác mái được gia đình cải tạo theo kiểu tatami, đồng thời cũng là góc yêu thích của người con dâu.
Để tạo nên khu vực này, một phần sàn được tháo bỏ, sau đó bố trí thêm cầu thang dẫn lên gác mái. Không gian được thiết kế theo hướng đơn giản, phù hợp để ngồi nghỉ và thư giãn. Điểm đặc biệt là phần mái có cửa sổ trời. Từ đây, người ngồi có thể nhìn ra những dãy núi phía xa, trong khi ngay bên dưới là bóng cây xanh trong sân vườn.
Nếu người lớn xem đây là góc thư giãn yên tĩnh thì trẻ nhỏ lại gọi không gian này là "căn cứ bí mật". Dù sống chung với nhiều thế hệ, người con dâu vẫn có một khoảng riêng để nghỉ ngơi và tận hưởng sở thích của mình.
Khu vườn lưu giữ ký ức: Cây long não, cây hồng và món quà của người cha đã khuất
Ngoài hồ nước và những lối đi được thiết kế cầu kỳ, sân vườn còn có nhiều cây xanh đã gắn bó với gia đình qua hàng chục năm. Nổi bật nhất là cây long não được bố mẹ chồng cô Trương trồng từ khi chồng cô còn nhỏ. Với gia đình, cây giống như một người anh cả, chứng kiến những thay đổi của ngôi nhà và sự trưởng thành của các thành viên.
Bên cạnh đó là cây hồng khoảng 20-30 năm tuổi, năm nào cũng cho nhiều quả. Riêng cô Trương yêu thích hương hoa mộc nên nhất quyết muốn trồng thêm một cây trong sân, với mong muốn khi hoa nở, hương thơm có thể lan ra cả khu vực xung quanh.
Cây long não trong sân.
Một cây thông vỏ trắng trong khuôn viên cũng mang ý nghĩa đặc biệt. Đây là món quà mà một người đồng đội cũ từng tặng bố chồng cô Trương. Trước kia, cây được trồng trong chậu nên gần như không phát triển. Sau khi bố qua đời, chồng cô đưa cây ra trồng xuống đất.
Đối với hai mẹ con, nhìn thấy cây thông cũng là cách nhớ về người thân đã khuất. Vì vậy, mỗi cây xanh trong sân không chỉ góp phần tạo cảnh quan mà còn gắn với những kỷ niệm riêng của gia đình.
Từ căn nhà chỉ có mẹ già đến tổ ấm ba thế hệ
Sau hơn một năm cải tạo, điều thay đổi rõ rệt nhất không chỉ là diện mạo ngôi nhà mà còn là cuộc sống của các thành viên. Trước đây, gia đình cô Trương sống trên tầng năm của một tòa nhà trong thành phố. Nhìn ra ngoài là những cao ốc và đường phố đông đúc, tiếng xe cộ có thể kéo dài đến tận một, hai giờ sáng. Còn hiện tại, mỗi buổi sáng họ thức dậy trong tiếng chim hót, gà gáy, buổi tối nghe tiếng ếch kêu từ khu vườn.
Việc ăn uống cũng trở nên gần gũi với thiên nhiên hơn. Gia đình đã lâu không cần thường xuyên ra chợ mua rau, bởi nhiều loại thực phẩm có thể hái trực tiếp từ vườn nhà. Họ lựa chọn ăn uống theo mùa, từ rau muống, đậu tằm đến món bánh viên phủ phấn hoa thông truyền thống của Tô Châu.
Người mẹ 85 tuổi cũng dần thích nghi với cuộc sống mới. Trong quá trình sửa nhà, bà từng rất lo lắng, thậm chí ở lại công trường để trông nom ngôi nhà. Thế nhưng, khi những món đồ cũ được giữ lại và con cháu cùng chuyển về sinh sống, bà bắt đầu cảm thấy yên tâm hơn.
Cô Trương kể rằng có lần trong bữa tối, chồng cô bất ngờ nhận xét những vết nám trên mặt mẹ dường như đã mờ đi. Bà cũng ít kể về những năm tháng khó khăn như trước, thay vào đó là những câu chuyện vui vẻ và cảm giác mãn nguyện với cuộc sống hiện tại.
Từ một căn nhà tổ lạnh lẽo, chỉ có người mẹ già sống một mình, cơ ngơi gần 1.000m² giờ đây trở thành nơi sum họp của ba thế hệ. Những bức tường trắng, mái ngói cổ kính, sân vườn xanh mát và các món đồ cũ được giữ lại không chỉ làm nên vẻ đẹp của công trình mà còn giúp gia đình tiếp tục gìn giữ ký ức của nhiều thế hệ.
Với vợ chồng cô Trương, quyết định bán nhà thành phố để trở về quê không chỉ mang đến một không gian sống mới, mà quan trọng hơn, giúp người mẹ 85 tuổi không còn phải một mình trông nom ngôi nhà rộng lớn. Giờ đây, mỗi góc sân, căn phòng đều có thêm sự hiện diện và tiếng nói cười của con cháu.
Nguồn: The Paper
Huyền Trang