Câu chuyện có thật kỳ quái về "khuôn mặt ác mộng" ám ảnh cộng đồng mạng năm 2022

Vào năm 2022, khi AI tạo ảnh bắt đầu bùng nổ trên toàn thế giới, một hiện tượng vô cùng đáng sợ đã xuất hiện. 

Cô ta đang ở ngoài kia, ẩn nấp đâu đó trong một vũ trụ song song của những khả năng. Tất cả những gì bạn cần làm để triệu hồi cô ta là nhập đúng câu lệnh (prompt) vào một công cụ tạo ảnh bằng AI.

Như một lời chú thuật kỹ thuật số, các từ ngữ sẽ làm lộ ra khuôn mặt đáng sợ của một người phụ nữ trung niên với đôi mắt vô hồn, ánh nhìn trống rỗng và một nụ cười nhếch mép đầy ám ảnh.

Tên của cô ta là Loab (phát âm như 'lobe'), và cô ta được "phát hiện" bởi một nghệ sĩ người Thụy Điển có tài khoản Twitter là Supercomposite.

Supercomposite nằm trong làn sóng các nhà sáng tạo hiện đại đầu tiên khám phá thế giới của các công cụ AI tạo ảnh từ văn bản. Vào năm 2022, khi đang thử nghiệm với các câu lệnh phủ định (negative prompts - yêu cầu thuật toán máy học tìm ra trạng thái đối lập hoàn toàn của một điều gì đó), nghệ sĩ này đã vô tình vấp phải một khuôn mặt kỳ dị.

Khi Supercomposite chạy lại câu lệnh đó, họ cho biết người phụ nữ tương tự lại xuất hiện, lần này nằm cạnh từ 'loab'.

"AI tái tạo cô ta dễ dàng hơn hầu hết các ngôi sao nổi tiếng. Sự hiện diện của cô ta vô cùng dai dẳng, và cô ta ám ảnh mọi bức ảnh mà mình chạm vào," Supercomposite giải thích trên Twitter trong một chuỗi bài đăng vào tháng 9 năm 2022 về phát hiện mang tên Loab.

"Hãy ngồi xuống đi. Đây là một câu chuyện kinh dị có thật và nó nhanh chóng rẽ sang hướng vô cùng rùng rợn."

Với một lời mở đầu thu hút như vậy, không có gì ngạc nhiên khi Loab nhanh chóng càn quét Internet. Hình ảnh về người phụ nữ bí ẩn này giờ đây nổi tiếng đến mức cô ta thậm chí còn có trang Wikipedia riêng.

Một phần bí ẩn của Loab nằm ở những gì cô ta đại diện. Hình dáng của Loab đã trở thành một dạng 'tronie' thời hiện đại – một thể loại nghệ thuật từ Thời kỳ Hoàng kim Hà Lan chuyên phóng đại biểu cảm khuôn mặt – thứ không đại diện cho một con người cụ thể mà đại diện cho một ý niệm.

Hình ảnh ẩn dụ của Loab chỉ là có phần đáng sợ hơn một chút so với nhân vật trong bức tronie nổi tiếng Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai. Sâu sắc hơn, nó không được tạo ra bởi một nghệ sĩ con người – người ít nhất có thể kể cho chúng ta nghe nhiều hơn về ý tưởng mà họ đang cố gắng thể hiện.

Trong số hàng trăm biến thể Loab mà Supercomposite đã triệu hồi, nhiều bức ảnh xuất hiện hình ảnh trẻ em bị làm hại hoặc đang gào khóc ở phía sau. Một số hình ảnh do AI tạo ra gớm ghiếc đến mức nghệ sĩ đã quyết định không chia sẻ chúng công khai.

"Tôi đã xé nát Loab ra và ghép cô ta lại. Cô ta là một hòn đảo mới nổi trong không gian ẩn (latent space) mà chúng ta không biết cách vị trí hóa bằng các truy vấn văn bản," nghệ sĩ viết trên Twitter. "Cô ta rồi sẽ tìm thấy tất cả mọi người. Bạn chỉ cần biết phải tìm ở đâu thôi," Supercomposite nói thêm.

Loab thu hút sự chú ý của thế giới không chỉ vì những đặc tính như trong ác mộng của mình.

Được kéo ra từ vực thẳm thông qua thứ mà Supercomposite gọi là một "tai nạn thống kê mới nổi", người phụ nữ kỳ quái này đại diện cho một kỷ nguyên sáng tạo mới mà chúng ta có thể đã hoặc chưa sẵn sàng đón nhận.

Brendan Murphy, một nhiếp ảnh gia và giảng viên truyền thông kỹ thuật số tại Đại học Central Queensland ở Úc, dành phần lớn thời gian rảnh để suy ngẫm về tương lai của AI và thử nghiệm các công cụ tạo ảnh cũng như văn bản.

Với sự bùng nổ của công nghệ, ông cho rằng giới nghệ thuật đang tiến tới một bước chuyển dịch dịch toàn diện, tương tự như khi nhiếp ảnh xuất hiện vào đầu những năm 1800.

Khi Murphy sử dụng AI để làm nghệ thuật, ông nghĩ về nó giống như nhiếp ảnh phong cảnh: đi dạo quanh một nơi và tìm kiếm những điều thú vị để ghi lại. Chỉ có điều, trong trường hợp này, phong cảnh mà ông đang khám phá là một dạng vũ trụ song song của nghệ thuật nhân loại.

Dù sao thì các công cụ tạo ảnh AI cũng được huấn luyện dựa trên tri thức, văn hóa và các truyền thống nghệ thuật của con người, điều đó có nghĩa là chúng ta hoàn toàn có thể đã tạo ra bất kỳ điều gì mà chúng làm ra.

Những khả năng chưa được hiện thực hóa này giờ đây đang ở ngoài kia chờ con người khám phá, và Murphy cùng Supercomposite nằm trong số những người đầu tiên tham gia vào cuộc săn tìm đó.

"Có những điều bạn nhìn thấy khiến bạn hứng thú, những điều bạn thực sự muốn khuếch đại và đi sâu theo hướng đó," Murphy giải thích với ScienceAlert vào năm 2022.

"Không có lý do gì để đi theo những con đường này. Và có lẽ có những lý do rất tốt tại sao con người chưa từng đi theo chúng. Bởi vì nó có thể sẽ chẳng bao giờ gây ấn tượng với ai hay bán được bất cứ thứ gì."

Tương lai không thể đoán

Điều đó không có nghĩa là việc dùng AI để sáng tạo nghệ thuật là nông nổi. Thay vào đó, Murphy cho rằng AI là một công cụ mà các nghệ sĩ có thể sử dụng để nâng cao thực hành nghệ thuật của mình. Và thỉnh thoảng, một nhân vật đắt giá như Loab lại ngoi lên từ vực thẳm.

"Tôi nghĩ điều đáng nói về Loab là nó là một câu chuyện tuyệt vời. Nó không chỉ là về công nghệ. Đó là việc nhìn vào điều gì thúc đẩy công nghệ, nhìn vào khả năng của công nghệ," ông giải thích.

"Và tôi nghĩ điều đó thật tuyệt. Tôi nghĩ đó là một tác phẩm nghệ thuật hợp lệ. Hợp lệ hơn nhiều so với việc chỉ tạo ra một hình ảnh AI đơn thuần. Có rất nhiều suy nghĩ, rất nhiều thử nghiệm và nhiều lần lặp lại ở trong đó."

Anne Ploin, một nhà xã hội học kỹ thuật số tại Viện Internet Oxford đang nghiên cứu tác động tiềm tàng của máy học đối với công việc sáng tạo, cũng chia sẻ quan điểm tương tự.

"Các mô hình AI có thể ngoại suy theo những cách bất ngờ [và] thu hút sự chú ý đến một yếu tố hoàn toàn chưa được nhận thức trong một phong cách hội họa nhất định," Ploin phát biểu vào đầu năm 2022. "Nhưng các mô hình máy học không tự chủ. Chúng sẽ không tự mình tạo ra các phong trào nghệ thuật mới."

Murphy và các chuyên gia nghệ thuật khác cho rằng rất khó có khả năng AI sẽ xóa bỏ tính sáng tạo của con người, ít nhất là không hoàn toàn. Rốt cuộc, nghệ thuật chỉ tồn tại nếu con người định giá nó, và với tư cách là một loài, chúng ta thường có thiên vị khá lớn về năng lực của chính mình.

Trong tương lai, các tác phẩm nghệ thuật do AI tạo ra có thể thúc giục chúng ta đặt câu hỏi về các truyền thống nghệ thuật và khám phá phản ứng cảm xúc của chính mình trước các hình ảnh, Murphy nói.

Tuy nhiên, chúng ta đang bước vào một thế giới nơi nhiều dịch vụ viết lách và hội họa có thể trở nên dư thừa, xóa bỏ công việc của nhiều người viết thuê (ghostwriter), họa sĩ minh họa, nhà thiết kế và nhiếp ảnh gia.

Sự bùng nổ gần đây của nghệ thuật do AI tạo ra đã dấy lên mối lo ngại rằng các thuật toán đang "đạo" tác phẩm của các nghệ sĩ bằng cách sao chép phong cách riêng biệt của họ.

Những nghệ sĩ con người xuất sắc nhất chắc chắn sẽ tiếp tục cạnh tranh với AI, và Murphy nghi ngờ rằng chính những nhà sáng tạo biết khai thác và đào sâu vào "tính người" của mình sẽ là những người thành công nhất trong tương lai.

Một gương mặt công khai và một bản sắc thực tế, hữu hình có thể sẽ trở nên quan trọng đối với các nghệ sĩ hơn bao giờ hết. "Bất kể các ứng dụng như Lensa làm đảo lộn cách tạo ra nghệ thuật như thế nào, tính cách của nghệ sĩ vẫn là một bối cảnh quan trọng cho tác phẩm của họ," Murphy viết trên The Conversation.

ChatGPT nổi tiếng hiện nay là một công cụ tạo văn bản dựa trên AI được phát hành công khai vào tháng 11 năm 2022. Tên của nó là viết tắt của Chat Generative Pre-trained Transformer, với bộ máy dựa trên việc đánh giá xác suất của các từ nhất định đi theo sau nhau trong một đoạn văn bản, không khác gì một phiên bản nâng cấp mạnh mẽ từ tính năng tiên đoán văn bản trên điện thoại của bạn.

Tương tự như Loab, có vẻ như có một sự hiện diện ma mị trong các câu trả lời của chương trình này giúp thử thách các ranh giới về tri thức và sự sáng tạo của con người. Mặc dù không mất nhiều thời gian để lớp vỏ bọc đó rơi xuống, làm lộ ra bản chất là một "con vẹt" gieo quẻ đánh cược vào việc tạo ra các chuỗi từ ngữ phù hợp để đánh lừa chúng ta.

Bất kỳ sự khôn ngoan nào mà nó cung cấp vẫn phụ thuộc vào việc chúng ta mổ xẻ và đánh giá. Khi được hỏi AI đang thay đổi nghệ thuật như thế nào, ChatGPT có vẻ đồng ý với Murphy:

"Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách nghệ thuật được tạo ra, cảm nhận và trải nghiệm. Các thuật toán AI có thể được sử dụng để tạo ra các hình thức nghệ thuật mới, chẳng hạn như âm nhạc, thơ ca và nghệ thuật thị giác. Các thuật toán này cũng có thể được sử dụng để phân tích và diễn giải các tác phẩm nghệ thuật hiện có theo những cách mới mẻ và thú vị. Ngoài ra, công nghệ AI đang được sử dụng để tạo ra các buổi biểu diễn và lắp đặt nghệ thuật tương tác có thể phản hồi và tương tác với người xem theo thời gian thực. Nhìn chung, AI đang giúp các nghệ sĩ có thể tạo ra và khám phá các hình thức biểu đạt mới, đồng thời giúp khán giả trải nghiệm nghệ thuật theo những cách mới và đầy hào hứng."

Ranh giới của thực hành nghệ thuật đang mở rộng, và Loab chỉ là sự khởi đầu.

Chi Chi