Câu chuyện của NVIDIA

Khởi đầu bên bàn ăn góc quán Denny’s

Năm 1993, tại một góc quán ăn bình dân Denny’s ở East San Jose, California, ba kỹ sư trẻ ngồi bên những tách cà phê được châm thêm liên tục. Đó là Jensen Huang, Chris Malachowsky và Curtis Priem. 

Quán Denny’s này khi đó nằm ở khu vực khá phức tạp về an ninh, nơi từng xảy ra những vụ ẩu đả ồn ào, nhưng đối với họ, đó lại là văn phòng khởi nghiệp lý tưởng vì rẻ tiền, mở cửa xuyên đêm và có ổ cắm điện miễn phí. Chính tại chiếc bàn bọc da giả ấy, họ phác thảo ý tưởng về một công ty chuyên giải quyết những bài toán tính toán mà máy tính thông thường không thể gánh nổi, mà trước mắt là đồ họa 3D cho trò chơi điện tử.

Điều thú vị là khi đi đăng ký thành lập doanh nghiệp, họ thậm chí còn chưa nghĩ ra cái tên chính thức. Trong các tệp hồ sơ ban đầu, họ tạm đặt tên cho mọi thứ bằng hai chữ cái "NV", viết tắt của "Next Version" (Phiên bản tiếp theo). Khi cần một cái tên thực sự để hợp thức hóa giấy tờ, họ tra từ điển các từ có chứa hai chữ cái này và dừng lại ở invidia – từ tiếng Latinh mang nghĩa "sự đố kỵ". 

Cái tên NVIDIA ra đời từ đó, mang theo một tham vọng ngầm đầy ngạo nghễ rằng những đối thủ trong ngành sẽ phải ghen tị với những gì họ tạo ra. Với số vốn vỏn vẹn 40.000 USD trong tài khoản ngân hàng, một gã khổng lồ tương lai đã lặng lẽ bước những bước đầu tiên.

Tháng ngày bên bờ vực phá sản và bài học về sự khiêm nhường

Những năm đầu của NVIDIA không hề trải hoa hồng như nhiều người vẫn tưởng. Ngược lại, đó là chuỗi ngày đi trên dây giữa sự sống và cái chết. Sản phẩm đầu tay của họ vào năm 1995 là một thất bại thương mại nặng nề vì đi theo hướng tiếp cận khác biệt hoàn toàn với tiêu chuẩn chung của ngành công nghiệp phần mềm lúc bấy giờ. 

Khi các nhà phát triển game đồng loạt quay lưng, tiền mặt trong két cạn kiệt từng ngày. Đến năm 1996, NVIDIA đứng trước bờ vực phá sản thực sự và buộc phải sa thải hơn một nửa nhân sự, chỉ giữ lại khoảng 40 người cốt cán để cầm cự.

Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, Jensen Huang buộc phải đưa ra một quyết định đau đớn nhưng mang tính sống còn. Ông bay sang Nhật Bản để gặp Shoichiro Irimajiri, khi đó là lãnh đạo của hãng game Sega, đối tác đang trả trước cho NVIDIA một khoản tiền lớn để phát triển chip cho máy chơi game Dreamcast. 

Thay vì che giấu sự thật hoặc cố gắng giao một sản phẩm không đạt chuẩn, Jensen Huang đã thẳng thắn thừa nhận rằng hướng đi của NVIDIA đã sai, họ không thể hoàn thành hợp đồng đúng cam kết, và đề nghị Sega hủy bỏ thỏa thuận. Tuy nhiên, ông cũng khẩn khoản xin Irimajiri giữ lại khoản tiền đầu tư cuối cùng trị giá 5 triệu USD cho NVIDIA, bởi nếu không có số tiền đó, công ty sẽ đóng cửa ngay lập tức.

Cảm phục trước sự trung thực hiếm thấy của người sáng lập trẻ tuổi, vị lãnh đạo người Nhật đã đồng ý chuyển khoản tiền đó thành vốn đầu tư cổ phần thay vì đòi lại nợ. Khoản tiền 5 triệu USD ấy chỉ đủ giúp NVIDIA sống sót thêm sáu tháng, nhưng nó đã mua cho họ thời gian quý báu để làm lại từ đầu. 

Câu chuyện này sau đó trở thành một phần DNA văn hóa của NVIDIA, nơi sự thẳng thắn đối diện với sai lầm và khẩu hiệu "công ty của chúng ta luôn chỉ cách sự phá sản đúng 30 ngày" được Jensen Huang nhắc đi nhắc lại suốt ba thập kỷ để giữ cho tập thể không bao giờ ngủ quên trên chiến thắng.

Cuộc chiến sinh tồn và những canh bạc triệu đô

Thoát khỏi cửa tử nhờ dòng vốn từ Sega, NVIDIA bước vào giai đoạn tăng trưởng thần tốc vào cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000. Thị trường phần cứng đồ họa lúc bấy giờ là một chiến trường đẫm máu với hàng chục cái tên sừng sỏ như 3dfx, ATI, S3 Graphics hay Matrox. NVIDIA chọn một nhịp độ làm việc điên cuồng mà các đối thủ không thể theo kịp: cứ 6 tháng lại tung ra một thế hệ sản phẩm mới, gấp đôi tốc độ chu kỳ thông thường của ngành bán dẫn. 

Chiến lược "đánh nhanh, thắng gọn" này đã nghiền nát hàng loạt đối thủ, đỉnh điểm là việc NVIDIA thâu tóm chính kình địch lớn nhất của mình là 3dfx vào năm 2000, chính thức xác lập vị thế thống trị trong làng đồ họa máy tính.

Tuy nhiên, bản lĩnh thực sự của NVIDIA nằm ở những quyết định đi ngược lại đám đông của Phố Wall. Vào giữa những năm 2000, khi công ty đang hái ra tiền từ việc bán card đồ họa cho game thủ, Jensen Huang nhận thấy tiềm năng biến những con chip này thành công cụ tính toán đa năng cho các nhà khoa học và kỹ sư. Ông quyết định đổ hàng tỷ USD để xây dựng một nền tảng phần mềm hoàn toàn mới xung quanh phần cứng của mình, chấp nhận hy sinh biên lợi nhuận ngắn hạn.

Giới đầu tư tài chính lúc đó vô cùng giận dữ. Họ cho rằng NVIDIA đang đốt tiền vào một thị trường viển vông không ai mua, khiến giá cổ phiếu của công ty sụt giảm thê thảm và đi ngang trong suốt nhiều năm liền. Đã có lúc vốn hóa của NVIDIA chỉ loanh quanh mức vài tỷ USD, trở thành mục tiêu bị các quỹ đầu tư chủ động gây sức ép đòi thay đổi chiến lược hoặc thậm chí thay thế ban lãnh đạo. Thế nhưng, Jensen Huang vẫn kiên định với tầm nhìn dài hạn, chấp nhận sự cô độc trên thị trường chứng khoán để âm thầm trải thảm hạ tầng cho một kỷ nguyên chưa thành hình.

Văn hóa tổ chức dị biệt

Để vận hành một cỗ máy khổng lồ nhưng vẫn giữ được sự linh hoạt như một công ty khởi nghiệp, NVIDIA xây dựng một mô hình quản trị rất khác biệt so với các tập đoàn công nghệ truyền thống. Thay vì chia nhỏ công ty thành các phòng ban cồng kềnh với nhiều tầng nấc báo cáo, Jensen Huang duy trì một cấu trúc phẳng đến mức kinh ngạc. 

Ngay cả khi công ty đã có hàng chục nghìn nhân viên, ông vẫn có hơn 50 lãnh đạo cấp cao báo cáo trực tiếp cho mình, không tổ chức các cuộc họp riêng lẻ một-một định kỳ mà ưu tiên trao đổi công khai trước tập thể để thông tin được minh bạch từ trên xuống dưới cùng một lúc.

Tinh thần này còn thể hiện rõ qua kiến trúc của trụ sở chính tại Santa Clara, California, với hai tòa nhà mang tên Endeavor và Voyager được thiết kế dựa trên hình khối tam giác – đơn vị cơ bản nhất của đồ họa máy tính. Bên trong đó là một không gian mở khổng lồ, hạn chế tối đa các vách ngăn và phòng làm việc riêng biệt, kể cả với CEO, nhằm khuyến khích sự va chạm ý tưởng ngẫu nhiên giữa các kỹ sư từ nhiều mảng khác nhau.

Cùng với đó, hình ảnh Jensen Huang xuất hiện trên mọi sân khấu lớn nhỏ trong chiếc áo khoác da màu đen đã trở thành một biểu tượng nhận diện thương hiệu tự nhiên. Xuất phát từ gợi ý của vợ và con gái để ông không phải mất thời gian suy nghĩ xem mặc gì mỗi sáng, bộ trang phục tối giản ấy vô tình khắc họa đúng tinh thần của NVIDIA: thực dụng, gai góc, không màu mè nhưng luôn mang dáng dấp của một kẻ tiên phong sẵn sàng phá vỡ quy tắc. 

Cú bẻ lái lịch sử và vị thế đế chế nghìn tỷ USD

Mọi sự kiên nhẫn và những khoản đầu tư bị Phố Wall chế giễu suốt hơn một thập kỷ cuối cùng đã đơm hoa kết trái một cách ngoạn mục vào đầu thập niên 2020. Khi làn sóng trí tuệ nhân tạo tạo sinh bùng nổ trên toàn cầu, cả thế giới mới ngỡ ngàng nhận ra rằng NVIDIA không chỉ là một công ty làm linh kiện chơi game. 

Nhờ đã chuẩn bị sẵn sàng cả phần cứng lẫn hệ sinh thái phần mềm từ trước đó rất lâu, NVIDIA nghiễm nhiên trở thành nhà cung cấp "cuốc và xẻng" duy nhất đủ sức đáp ứng cơn khát hạ tầng tính toán của toàn bộ Thung lũng Silicon và các tập đoàn lớn trên thế giới.

Từ một doanh nghiệp từng phải chạy vạy từng triệu USD để trả lương nhân viên, NVIDIA vụt sáng trở thành tâm điểm của nền kinh tế toàn cầu. Năm 2023, công ty gia nhập câu lạc bộ vốn hóa 1.000 tỷ USD, và chỉ trong một thời gian ngắn sau đó đã vươn lên nhóm những doanh nghiệp giá trị nhất hành tinh, sánh ngang với Apple và Microsoft. 

Từ những phòng thí nghiệm nghiên cứu dược phẩm, các nhà máy tự động hóa cho đến những trung tâm dữ liệu khổng lồ vận hành trí tuệ nhân tạo, dấu ấn của NVIDIA hiện diện ở khắp mọi nơi như một nền tảng hạ tầng thiết yếu của thế kỷ 21.

Hơn ba mươi năm sau buổi tối ngồi bên bàn ăn quán Denny’s, hành trình của NVIDIA là minh chứng sống động cho sức mạnh của tầm nhìn dài hạn và sự bền bỉ trước nghịch cảnh. Không đi lên từ những thành công dễ dàng, đế chế này được tôi luyện qua những lần suýt phá sản, những năm tháng bị thị trường quay lưng và một văn hóa doanh nghiệp luôn giữ tâm thế của kẻ yếu thế phải nỗ lực từng ngày để sinh tồn.

Chi Chi