Trong tâm lý học giáo dục, Hiệu ứng Pygmalion chỉ ra rằng kỳ vọng và thái độ của người lớn xung quanh có tác động trực tiếp đến hiệu suất hành vi của một cá nhân. Nhiều bậc phụ huynh vì quá lo lắng cho tương lai của con đã vô tình trút hết sự sốt ruột, căng thẳng của mình lên đứa trẻ thông qua những hành vi áp đặt hoặc kiểm soát quá đà.
Người có trí tuệ cảm xúc (EQ) cao hiểu rằng, ở thời điểm cận kề ngày thi, năng lực học thuật của con đã hằng định, thứ quyết định 50% sự thành bại chính là phong độ tâm lý. Chính vì vậy, họ tuyệt đối tránh phạm phải 4 sai lầm dưới đây để làm điểm tựa vững vàng nhất cho con bước vào phòng thi.
Liên tục nhắc nhở về mục tiêu, trường chuyên, lớp chọn hoặc tỷ lệ chọi
"Cố lên con, trường này năm nay chọi 1 ăn 3 đấy", "Cả nhà trông chờ vào con, cố mà đỗ cái trường chuyên cho nở mày nở mặt"... là những câu nói tưởng chừng như để khích lệ nhưng lại có sức tàn phá tâm lý khủng khiếp. Những người cha, người mẹ EQ thấp thường thích mang các con số, danh tiếng trường học hoặc sự sĩ diện của gia đình ra để làm động lực thúc ép con trong những ngày cuối.
Tâm lý học hành vi vạch trần rằng, việc liên tục nhai đi nhai lại về mục tiêu chỉ làm dầy thêm nỗi sợ hãi thất bại bên trong đứa trẻ. Nó khiến con bước vào phòng thi với tâm thế sợ hãi, lo lắng rằng nếu mình trượt thì sẽ trở thành kẻ tội đồ của gia đình, dẫn đến tình trạng căng thẳng tột độ, hay quên và mất phong độ khi làm bài.
Cha mẹ tinh tế sẽ chọn cách trò chuyện về những chủ đề nhẹ nhàng, chủ động giảm bớt tầm quan trọng của kết quả và nhấn mạnh rằng: "Con đã nỗ lực hết sức rồi, dù kết quả thế nào bố mẹ cũng tự hào về con".
Cha mẹ EQ cao sẽ thành điểm tựa của con thay vì tạo thêm áp lực cho con (Ảnh minh họa)
Đột ngột thay đổi chế độ chăm sóc một cách quá mức hoặc tẩm bổ cực đoan
Nhiều gia đình bước vào mùa thi của con là lập tức bật chế độ "báo động đỏ": mẹ hủy hết lịch hẹn để ở nhà nấu nướng, ép con ăn đủ các loại món bổ não, nhân sâm, cá hồi; bố đi nhẹ nói khẽ, không cho ai trong nhà bật tivi; không khí gia đình ngột ngạt và căng thẳng như một bệnh viện thu nhỏ. Sự quan tâm một cách thái quá này vô tình tạo ra một bầu không khí áp lực vô hình bao trùm lên không gian sống của đứa trẻ.
Hành vi này kích hoạt hiện tượng căng thẳng lây truyền trong gia đình. Đứa trẻ nhìn vào sự hy sinh, vất vả và cung phụng quá mức của cha mẹ sẽ nảy sinh tâm lý tội lỗi và gánh nặng nợ nần cảm xúc. Con sẽ luôn cảm thấy mình đang mang một món nợ quá lớn và buộc phải trả bằng một tấm vé đỗ vào lớp 10.
Cha mẹ có EQ cao sẽ duy trì nhịp sống gia đình một cách bình thường, tự nhiên nhất có thể. Họ chăm sóc dinh dưỡng cho con bằng những bữa ăn thanh đạm, quen thuộc để bảo vệ hệ tiêu hóa của con trước ngày thi, thay vì tạo ra một sự khác biệt đầy kịch tính.
Kiểm soát chặt chẽ đến từng phút học tập và can thiệp thô bạo vào thời gian biểu của con
Nhiều phụ huynh vì sốt ruột nên có thói quen đứng giám sát con học, liên tục mở cửa phòng kiểm tra xem con có lướt điện thoại hay không, hoặc ép con phải thức đến 1-2 giờ sáng để cày nát các bộ đề cuối cùng. Họ tước bỏ hoàn toàn quyền tự chủ của con vì nghĩ rằng "trẻ con không có tính tự giác".
Sự kiểm soát ngột ngạt này thể hiện sự thiếu hụt niềm tin và kỹ năng quản trị cảm xúc của chính cha mẹ. Việc ép bộ não phải hoạt động quá tải trong trạng thái thiếu ngủ trước ngày thi là sai lầm chí mạng, làm suy giảm nghiêm trọng trí nhớ ngắn hạn và năng lực tư duy logic của trẻ khi đối diện với đề thi thực tế.
Một người sếp hay một người cha, người mẹ thông thái luôn hiểu rằng con cần một cơ chế tự điều tiết. Thay vì kiểm soát, họ sẽ hỗ trợ con thiết lập một thời gian biểu khoa học: ưu tiên ngủ đủ 7-8 tiếng, khuyến khích con đi dạo nhẹ nhàng hoặc nghe nhạc thư giãn để bộ não có thời gian tái tạo và sắp xếp lại kiến thức.
Sự kiểm soát quá mức của cha mẹ chỉ khiến sĩ tử thêm ngột ngạt (Ảnh minh họa)
Mang con ra so sánh với "con nhà người ta" hoặc bàn tán về học lực của bạn bè cùng trang lứa
Biểu hiện vô duyên và độc hại nhất của phụ huynh EQ thấp trước ngày thi là việc đi dò xét tình hình học tập của con nhà hàng xóm, con của đồng nghiệp rồi mang về "thông báo" cho con mình: "Nghe nói đứa nhà cô A nó giải đề toán vèo vèo, được tận 9 điểm, con xem thế nào mà cố lên". Họ nghĩ rằng làm vậy sẽ kích thích tinh thần chiến đấu của con, nhưng thực tế nó chỉ mang lại sự uất ức và tự ti.
Hành vi này thể hiện sự tổn thương lòng tự trọng nghiêm trọng mà cha mẹ dành cho con cái. Mỗi đứa trẻ có một năng lực, một lộ trình phát triển và một thế mạnh riêng biệt. Việc dìm con xuống trước ngưỡng cửa một kỳ thi lớn chỉ khiến con cảm thấy mình hoàn toàn đơn độc, không được thấu hiểu và bị chính cha mẹ quay lưng.
Người có EQ cao sẽ tuyệt đối bảo mật không gian tâm lý cho con, họ không tham gia vào các cuộc bàn tán vô bổ trên các hội nhóm phụ huynh, không so đo điểm số thử nghiệm và luôn khẳng định niềm tin tuyệt đối vào sự tiến bộ tự thân của chính con mình.
Kỳ thi lớp 10 giống như một trận đánh đầu đời của con trẻ, và ngôi nhà chính là hậu phương duy nhất. Sự điềm tĩnh, bao dung và một cái ôm siết chặt của cha mẹ trong những ngày này chính là chiếc áo giáp kiên cố nhất, giúp các sĩ tử tự tin vững bước vào phòng thi và làm chủ bài làm của mình một cách bản lĩnh nhất.
Thiên An