Người ta thường nói có hai kiểu người dễ gặp rắc rối về tiền bạc. Một là kiếm được bao nhiêu tiêu hết bấy nhiêu, chẳng bao giờ nghĩ đến ngày mai. Hai là kiếm rất nhiều nhưng lại không dám tiêu cho chính mình, lúc nào cũng sống trong cảm giác phải tiết kiệm, phải tích lũy thêm nữa mới thấy yên tâm. Tôi từng nghĩ kiểu người thứ hai sẽ hạnh phúc hơn vì họ luôn có tiền trong tay. Nhưng từ khi tiếp xúc với chị dâu mình, tôi mới nhận ra nếu tiết kiệm đến mức tự làm khổ bản thân thì tiền nhiều hay ít đôi khi cũng chẳng còn quá khác biệt.
Thu nhập cao nhưng sống như đang thiếu thốn
Tôi có một chị dâu tên là Hương. Nếu chỉ nhìn thu nhập của chị, nhiều người sẽ nghĩ chị đang có cuộc sống khá thoải mái. Chị làm quản lý cho một công ty tư nhân, lương thưởng mỗi tháng dao động từ 40 đến hơn 50 triệu đồng. Chồng chị cũng có công việc ổn định. Hai vợ chồng không phải nuôi con nhỏ, không gánh nợ nần, kinh tế thuộc dạng khá trong gia đình.
Thế nhưng cách sống của chị lại khiến tôi nhiều lần không hiểu nổi.
Chị tiết kiệm đến mức gần như mọi khoản chi đều phải cân nhắc rất lâu. Đi siêu thị cùng chị là trải nghiệm khiến tôi vừa buồn cười vừa sốt ruột. Có lần hai chị em đứng trước quầy trái cây. Một bên là bưởi da xanh, một bên là nho nhập khẩu đang giảm giá. Chị cầm lên đặt xuống, nhìn bảng giá rồi lại mở điện thoại tính toán.
Ảnh minh họa
Tôi tưởng chị đang so sánh chất lượng hay xem chương trình khuyến mãi gì đặc biệt. Ai ngờ gần 20 phút sau chị vẫn chưa quyết định được.
Cuối cùng tôi hỏi thì chị bảo đang tính xem mua loại nào có lợi hơn, loại nào ăn được nhiều ngày hơn, loại nào tính ra chi phí trên mỗi lần ăn thấp hơn. Tôi nghe mà chỉ biết cười. Tôi bảo: "Chị kiếm mấy chục triệu một tháng mà có phải sinh viên đâu. Thích thì mua cả hai loại về ăn cho khỏe".
Chị nhìn tôi rồi lắc đầu. Chị nói người trẻ như tôi không biết tiết kiệm. Tiền kiếm được hôm nay không có nghĩa ngày mai vẫn kiếm được. Phải nghĩ đến tương lai, nghĩ đến lúc nghỉ hưu, nghĩ đến việc mua thêm nhà, tích lũy tài sản thì mới yên tâm.
Lần nào nói chuyện về tiền bạc, chị cũng kết thúc bằng những mục tiêu rất lớn.
Nào là phải mua thêm căn hộ cho thuê. Nào là phải có vài tỷ tiết kiệm mới an toàn. Nào là phải chuẩn bị cho con cái rồi tuổi già.
Nghe thì hoàn toàn hợp lý nhưng điều khiến tôi băn khoăn là chị dường như luôn sống cho tương lai mà quên mất hiện tại. Đi ăn ngoài, chị luôn chọn món rẻ nhất. Đi du lịch, chị ưu tiên khách sạn rẻ nhất. Quần áo mặc đến khi bạc màu mới thay. Ngay cả những thứ liên quan đến sức khỏe, chị cũng cân nhắc rất nhiều.
Tôi từng hỏi chị rằng nếu một ngày nào đó sức khỏe không còn tốt nữa, hoặc tuổi tác khiến việc ăn uống, đi lại không còn thoải mái, liệu chị có thấy tiếc những năm tháng đã quá khắt khe với chính mình không?
Chị im lặng vài giây rồi nói rằng chị chỉ muốn cảm giác an toàn. Câu trả lời ấy khiến tôi suy nghĩ khá nhiều. Thực ra tôi không cho rằng chị sai. Tiết kiệm là điều cần thiết. Người biết tích lũy thường ít gặp áp lực tài chính hơn khi biến cố xảy ra.
Ảnh minh họa
Nhưng đôi khi tôi vẫn thấy thương chị. Bởi trong lúc mải miết tích lũy cho những năm tháng phía trước, chị đang bỏ lỡ khá nhiều niềm vui rất nhỏ của hiện tại. Tiền vốn là công cụ để phục vụ cuộc sống. Nếu kiếm được nhiều hơn nhưng vẫn luôn sống trong cảm giác thiếu thốn, lo lắng và không dám tận hưởng, liệu đó có còn là cuộc sống mà chúng ta mong muốn hay không?
Chi tiêu hợp lý là biết tích lũy nhưng vẫn tận hưởng cuộc sống
Trong quản lý tài chính cá nhân, hai thái cực đều có thể tạo ra vấn đề. Một bên là tiêu xài quá tay, kiếm bao nhiêu tiêu hết bấy nhiêu, không có quỹ dự phòng cho tương lai. Bên còn lại là tiết kiệm quá mức, luôn sống trong trạng thái dè sẻn, không dám chi cho những nhu cầu chính đáng của bản thân.
Cách hợp lý thường nằm ở giữa.
Nhiều chuyên gia tài chính khuyến khích mỗi người nên chia thu nhập thành các nhóm mục tiêu rõ ràng. Ví dụ một phần dành cho chi phí sinh hoạt, một phần để đầu tư hoặc tích lũy dài hạn, một phần cho quỹ dự phòng và một phần dành riêng cho hưởng thụ cá nhân.
Khoản hưởng thụ này không phải tiêu tiền vô tội vạ. Đó là ngân sách được xác định trước để phục vụ sức khỏe, trải nghiệm và niềm vui cuộc sống.
Một gia đình có thu nhập 50 triệu đồng mỗi tháng hoàn toàn có thể dành vài triệu đồng cho việc ăn uống tốt hơn, du lịch ngắn ngày hoặc những sở thích cá nhân mà không ảnh hưởng đến kế hoạch tài chính dài hạn.
Điều quan trọng là chi tiêu có chủ đích.
Nếu một món đồ mang lại giá trị thực sự, giúp cuộc sống thoải mái hơn, cải thiện sức khỏe hoặc tạo ra trải nghiệm đáng nhớ, thì đó không phải là lãng phí.
Tiền tiết kiệm giúp chúng ta an tâm về tương lai nhưng những trải nghiệm, sức khỏe và niềm vui trong hiện tại cũng là một dạng tài sản.
Tích lũy cho ngày mai là điều cần thiết, nhưng đừng quên sống cho hôm nay. Bởi không ai biết chính xác mình sẽ cần bao nhiêu tiền trong tương lai, nhưng ai cũng biết rằng thời gian trôi qua sẽ không quay trở lại. Một kế hoạch tài chính tốt không phải là giữ được nhiều tiền nhất, mà là giúp chúng ta vừa có sự an toàn, vừa có một cuộc sống đáng để tận hưởng trên hành trình kiếm tiền của mình.
Ngọc Thương