Đi làm 5 năm không có nổi 50 triệu, vậy tiền đi đâu hết?

“Đi làm mấy năm rồi mà vẫn không có nổi vài chục triệu tiết kiệm” không còn là câu chuyện cá nhân. Nhiều người trẻ hiện nay có thu nhập 15-25 triệu/tháng, thậm chí cao hơn, nhưng nhìn lại tài khoản vẫn không có một khoản đủ để cảm thấy yên tâm. Điều đáng nói là họ không tiêu hoang, cũng không có một quyết định tài chính nào quá sai.

Mai (26 tuổi, làm agency, thu nhập khoảng 20 triệu/tháng) là một ví dụ khá điển hình. Cô sống độc lập, trả tiền nhà, ăn uống thoải mái, cuối tuần cafe với bạn bè, vài tháng lại đi du lịch một lần. Không mua đồ hiệu, không vay nợ, cũng không đốt tiền vào những thứ quá đà. Sau 5 năm đi làm, số tiền tiết kiệm của Mai dao động khoảng 20-30 triệu. “Biết là nên để dành nhiều hơn, nhưng mình không muốn lúc nào cũng phải tính toán. Đi làm đã mệt rồi,” cô nói. Quan trọng hơn, Mai không thấy mình là ngoại lệ, vì xung quanh cô, rất nhiều người cũng đang sống theo cách tương tự.

Không phải không biết tiết kiệm, mà là chưa thấy cần phải sống kiểu đó

Câu chuyện của Mai không phải là cá biệt. Theo dữ liệu từ khảo sát về thói quen tài chính của Gen Z do Self Financial tổng hợp, phần lớn chi tiêu của người trẻ tập trung vào những khoản rất cơ bản: chi phí sinh hoạt chiếm khoảng 51%, quần áo 49% và ăn uống/đặt đồ 43%. Nghĩa là ngay từ đầu, thu nhập đã được phân bổ vào những nhu cầu khó cắt giảm.

Ở một góc độ khác, nhiều người trẻ cũng không còn đặt mục tiêu phải tích luỹ thật nhanh để đạt các cột mốc truyền thống như mua nhà sớm. Chi phí sống tăng, thu nhập tăng chậm, khiến những mục tiêu đó trở nên xa hơn. Trong bối cảnh đó, việc dành tiền để sống thoải mái hơn ở hiện tại như ở một căn phòng dễ chịu hơn, ăn uống tử tế hơn, có thời gian và trải nghiệm để “xả” sau giờ làm trở thành một lựa chọn hợp lý.

Vấn đề là khi mọi khoản chi đều hợp lý, rất khó để nhận ra tổng thể mình đang tiêu nhiều đến mức nào. Không có khoản nào quá lớn, nhưng tiền liên tục rời khỏi tài khoản qua những chi tiêu quen thuộc: ăn uống hàng ngày, cafe, đặt đồ ăn khi bận, mua sắm nhỏ lẻ, đi lại cho tiện, những buổi đi chơi cuối tuần. Từng khoản riêng lẻ đều dễ chấp nhận, nhưng khi lặp lại đều đặn trong nhiều tháng, nhiều năm, chúng gần như “ăn” hết phần có thể tích luỹ.

Môi trường tiêu dùng cũng góp phần đẩy nhanh quá trình này. Cũng theo khảo sát của Self Financial, hơn một nửa người trẻ thừa nhận từng mua hàng vì nhìn thấy trên mạng xã hội. Khi việc lướt TikTok, Instagram hay Facebook trở thành thói quen mỗi ngày, việc tiêu tiền cũng diễn ra tự nhiên hơn, thường xuyên hơn, và ít khi bị xem là một quyết định lớn.

Đây là thế hệ vừa kiếm tiền, vừa lo mất tiền cùng lúc

Điều đáng chú ý là dù chi tiêu đều đặn như vậy, người trẻ không hề “vô tư” với tiền. Ngược lại, nhiều người vẫn có một khoản tiết kiệm nhất định, nhưng số tiền đó không đủ lớn để tạo cảm giác an toàn. Nó không đủ để xử lý những rủi ro lớn, cũng chưa đủ để đầu tư một cách nghiêm túc.

Đó là lý do xuất hiện một trạng thái khá đặc trưng: vừa kiếm được tiền, vừa có cảm giác tiền không bao giờ đủ. Áp lực đến từ nhiều phía – chi phí sống cao, thu nhập tăng nhưng không theo kịp tốc độ chi tiêu, và cảm giác các mục tiêu tài chính lớn ngày càng xa. Nhiều người gần như bước vào đời với áp lực tiền bạc sớm hơn các thế hệ trước, thay vì có một khoảng thời gian “dễ thở” để tích luỹ.

Trong bối cảnh đó, việc nâng cấp mức sống sau vài năm đi làm gần như là điều tất yếu. Từ ở ghép chuyển ra ở riêng, từ ăn uống tiết kiệm sang ăn uống thoải mái hơn, từ hạn chế di chuyển sang ưu tiên sự tiện lợi. Những thay đổi này giúp cuộc sống dễ chịu hơn, nhưng cũng khiến chi tiêu tăng song song với thu nhập. Khi mức sống đã nâng lên, rất khó quay lại cách sống cũ, và phần còn lại để tiết kiệm vì thế không tăng đáng kể.

Nhìn lại, tiền không biến mất trong một quyết định lớn, mà được “trải” ra qua rất nhiều lựa chọn hợp lý mỗi ngày. Một tháng trôi qua không thấy vấn đề gì, nhưng sau 5 năm, con số tích luỹ vẫn gần như đứng yên.

Đi làm 5 năm chưa có 50 triệu không hẳn là thất bại. Nó phản ánh một cách sống với ưu tiên hiện tại nhiều hơn tương lai, trong một bối cảnh mà việc tích luỹ sớm không còn dễ dàng. Nhưng nếu không chủ động giữ lại một phần tiền ngay từ đầu, thì phần còn lại sẽ luôn được tiêu hết theo những cách rất hợp lý. Và khi mọi khoản chi đều hợp lý, việc không có tích luỹ cũng trở nên dễ hiểu.

Hà Nguyên