Tan làm lúc 6 giờ tối, bạn vừa về đến nhà, định nằm dài trên sofa thì điện thoại hiện lên tin nhắn: “Ê, tiện sáng mai tiện đường đi làm qua đón tao được không? Xe vừa cho người yêu mượn”, “Cuối tuần rảnh thì cho chị gửi con mèo sang nhé? Tuần này về quê”, “Mày giỏi thiết kế mà, sửa giúp tao cái CV một tí thôi!”,...
Những lời nhờ vả nghe qua chẳng có gì to tát nhưng nếu nó đã lặp đi lặp lại rất nhiều lần lại là chuyện khác. Người nhờ có thể chỉ mất vài giây để gửi tin nhắn, nhưng người nhận lại phải cân nhắc lịch trình, thời gian nghỉ ngơi và cả cảm giác khó xử nếu muốn từ chối. Đặc biệt, khi người mở lời là đồng nghiệp gặp nhau mỗi ngày, câu trả lời “Không” đôi khi trở nên khó nói hơn bình thường.
Ranh giới giữa giúp đỡ và trở thành người luôn sẵn sàng phục vụ người khác cũng dễ bị xóa nhòa theo cách như vậy. Một lần tiện tay giúp đỡ có thể là tình cảm đồng nghiệp, nhưng nếu những lời nhờ vả liên tục xuất hiện ngoài giờ làm, sự nhiệt tình rất dễ bị mặc định thành nghĩa vụ.
Điều này cũng đặt ra một vấn đề quen thuộc trong môi trường công sở: Làm thế nào để giữ quan hệ hòa nhã với đồng nghiệp mà không phải hy sinh thời gian riêng tư?
(Ảnh minh họa/ Pinterest)
Đừng biến lời từ chối thành một cuộc thương lượng
Một trong những lý do khiến nhiều người khó từ chối đồng nghiệp là cảm giác mình cần đưa ra lời giải thích đủ thuyết phục. Bạn nói tối nay đã có kế hoạch, đối phương đáp “xong sớm mà”; bạn bảo cuối tuần muốn nghỉ ngơi, họ lại nói “chỉ nhờ nốt lần này thôi”. Cuối cùng, người vốn định từ chối cho qua chuyện lại phải nghĩ thêm lý do để bảo vệ quyết định của mình.
Thực tế, những lời nhờ vả dai dẳng khiến việc từ chối trở thành một cuộc thương lượng. Bởi lẽ giải thích quá nhiều đôi khi vô tình tạo cơ hội để người khác tiếp tục tìm cách thuyết phục bạn.
Vì vậy, thay vì viện dẫn hàng loạt lý do, hãy thử trả lời ngắn gọn, lịch sự và rõ ràng: “Sáng mai tôi có việc riêng phải đi sớm nên không qua được nhé”, “Cuối tuần này tôi không tiện trông hộ bạn đâu”, “Tôi không làm được, bạn thông cảm nhé!”,...
Điểm quan trọng là không cần kể chi tiết mình định làm gì, đi đâu hay gặp ai để chứng minh rằng thời gian cá nhân của mình xứng đáng được tôn trọng. Một lời từ chối lịch sự đã đủ để truyền đạt quyết định.
Nếu đối phương tiếp tục nài nỉ, bạn có thể nhắc lại: “Tôi hiểu bạn đang cần giúp, nhưng lần này tôi thực sự không làm được”. Không cần thay đổi lý do qua từng lượt trò chuyện, bởi càng giải thích dài dòng, bạn càng dễ bị kéo vào vòng tranh luận về việc mình có thực sự bận hay không.
Phân biệt giúp đỡ đồng nghiệp với việc trở thành người xử lý hộ việc riêng
Một đồng nghiệp nhờ bạn góp ý CV trong giờ nghỉ trưa khác với việc yêu cầu bạn dành cả buổi tối để chỉnh sửa hồ sơ. Tương tự, chia sẻ một kinh nghiệm chuyên môn cũng khác với việc liên tục làm miễn phí những công việc thuộc lĩnh vực bạn được đào tạo.
Người nhờ vả thường có xu hướng xem nhẹ thời gian và công sức đằng sau những lời nhờ vả kiểu “tiện thì giúp luôn”. Ngược lại, từ phía người giúp đỡ, một lần đồng ý có thể khiến người nhờ hình thành kỳ vọng rằng lần sau họ vẫn có thể tìm đến bạn.
Để tránh tình trạng này, hãy xác định rõ mức độ hỗ trợ mà mình sẵn lòng dành cho đồng nghiệp. Bạn có thể hướng dẫn họ cách làm thay vì làm hộ, góp ý một vài điểm thay vì nhận chỉnh sửa toàn bộ tài liệu, hoặc giới thiệu một dịch vụ phù hợp nếu yêu cầu vượt quá khả năng hỗ trợ thông thường.
Chẳng hạn, nếu đồng nghiệp nhờ thiết kế thiệp sinh nhật, bạn có thể nói: “Em không có thời gian làm giúp bạn, nhưng có thể gửi chị vài mẫu để tham khảo”. Nếu họ thường xuyên nhờ bạn xử lý những công việc chuyên môn ngoài giờ, câu trả lời có thể rõ ràng hơn: “Phần này cần khá nhiều thời gian để làm cẩn thận, nên em không thể nhận làm giúp ngoài giờ được”.
Cách ứng xử này vẫn giữ được thiện chí, đồng thời không khiến sự nhiệt tình của bạn trở thành một nguồn hỗ trợ miễn phí mặc định.
(Ảnh minh họa/ Pinterest)
Nếu đồng nghiệp tiếp tục nhờ vả, hãy giữ nguyên giới hạn
Tình huống khó xử nhất thường xuất hiện khi người nhờ không chấp nhận câu trả lời đầu tiên. Họ có thể nhắc lại những lần bạn từng giúp, nói rằng “đồng nghiệp với nhau mà” hoặc khiến bạn cảm thấy mình đang quá tính toán, ích kỷ vì một việc nhỏ.
Lúc này, cần phân biệt giữa việc thể hiện sự cảm thông và việc thay đổi quyết định chỉ để đối phương vui lòng. Bạn có thể hiểu khó khăn của họ mà vẫn từ chối yêu cầu không phù hợp với mình.
Theo phân tích trên Forbes, nếu một người liên tục gây áp lực sau khi bị từ chối, việc nhắc lại câu trả lời ban đầu thường hiệu quả hơn là liên tục nghĩ ra những lý do mới. Ranh giới chỉ có ý nghĩa khi được duy trì nhất quán.
Bạn có thể trả lời: “Tôi biết trước đây tôi từng giúp bạn chuyện này nhưng hiện tại tôi không làm được”. Nếu đối phương vẫn gây sức ép, hãy kết thúc cuộc trò chuyện thay vì tiếp tục tranh luận: “Tôi đã nói rõ tình hình của mình rồi, mong bạn thông cảm nhé”.
Trong trường hợp những lời nhờ vả trở nên thường xuyên, gây ảnh hưởng đến công việc hoặc khiến bạn liên tục bị làm phiền ngoài giờ, hãy chủ động trao đổi về cách liên lạc và phạm vi hỗ trợ phù hợp. Nếu hành vi chuyển thành quấy rối hoặc gây sức ép trong công việc, bạn có thể cân nhắc trao đổi với quản lý hoặc bộ phận nhân sự.
Nhìn chung, một đồng nghiệp có thể thất vọng vì không được giúp đỡ, nhưng cảm xúc đó không đồng nghĩa với việc bạn đã làm sai. Việc duy trì quan hệ tốt ở nơi làm việc không đòi hỏi bạn phải luôn sẵn sàng đáp ứng mọi yêu cầu, đặc biệt khi những yêu cầu ấy liên tục lấy đi thời gian vốn thuộc về cuộc sống riêng của mình.
(Nguồn: Forbes, Ask a Manager, CommonWealth Magazine)
S.A