logo
ISSN 2734-9020

Đường Vân Di Sản - Hành trình người nghệ nhân gần 60 năm gìn giữ nghề làm lược sừng Thụy Ứng

Thứ sáu, 20/11/2026 - 16:45

Nghệ nhân Nguyễn Văn Sử đã dành gần 60 năm gắn bó với nghề làm lược sừng Thụy Ứng. Không chỉ gìn giữ kỹ thuật chế tác của cha ông, ông còn tìm cách đổi mới để sản phẩm làng nghề tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng hiện đại.

‏Gần 60 năm giữ nghề từ những chiếc lược sừng của cha ông‏

‏Ở làng nghề lược sừng Thụy Ứng (Thường Tín, Hà Nội), nghệ nhân Nguyễn Văn Sử là cái tên được nhiều người biết đến. Ông đã dành gần như cả cuộc đời để chế tác những chiếc sừng trâu, sừng bò thành những chiếc lược tinh xảo.‏

‏Từ năm 8-9 tuổi, ông Sử đã theo cha mẹ học nghề, bắt đầu bằng những công việc nhỏ nhất rồi dần học hỏi, tích lũy kinh nghiệm qua từng công đoạn chế tác. Gần 60 năm tuổi nghề, với ông Sử, nghề làm lược sừng không đơn thuần là kế sinh nhai. Đây còn là di sản gia đình được truyền qua nhiều thế hệ, là một phần hồn cốt quê hương mà ông luôn muốn gìn giữ.‏

‏Đường Vân Di Sản - Hành trình người nghệ nhân gần 60 năm gìn giữ nghề làm lược sừng Thụy Ứng‏ - Ảnh 1.

‏Nghề làm lược sừng ở Thụy Ứng có từ thời vua ‏‏Lê Trung Tông, niên hiệu Thuận Bình (1548-1556), với lịch sử ước tính gần 500 năm. Trải qua nhiều thế hệ, nghề vẫn được người làng duy trì. Hiện nay, theo ông Sử, khoảng 70% số hộ trong làng còn gắn bó với nghề.‏

‏Để tạo nên một chiếc lược đạt chất lượng, người thợ phải trải qua ít nhất 15-17 công đoạn, từ chọn và xử lý nguyên liệu, tạo phôi, cắt răng đến mài, đánh bóng. Trong đó, phần răng lược đòi hỏi sự tỉ mỉ đặc biệt. Răng phải tròn, nhẵn để khi chải không mắc hay làm đứt tóc.‏

‏Đường Vân Di Sản - Hành trình người nghệ nhân gần 60 năm gìn giữ nghề làm lược sừng Thụy Ứng‏ - Ảnh 2.

‏Con đường giữ nghề của làng Thụy Ứng trải qua không ít gian nan. Ông Sử nhớ lại, trong thời kỳ bao cấp, trâu bò chủ yếu được nuôi để phục vụ sản xuất nông nghiệp, việc tìm nguyên liệu làm lược vì thế vô cùng khó khăn. Người dân phải nhờ những người thu mua đồng nát, người bán kem rong gom sừng từ các vùng quê. Có nguyên liệu đã khó, tìm cách đưa sản phẩm ra khỏi làng để tiêu thụ còn gian nan hơn.‏

‏Sau gần 60 năm, ông Sử không chỉ thành thạo các công đoạn chế tác mà còn sở hữu kinh nghiệm hiếm có trong việc lựa chọn nguyên liệu. Chỉ cần quan sát sừng, ông có thể biết đó là sừng trâu đực hay trâu cái, thậm chí phân biệt được sừng từ những vùng như Sơn La, Quảng Ninh hay Thanh Hóa.‏

‏Không ngừng đổi mới để nghề truyền thống đứng vững trong đời sống hiện đại‏

‏Ngày nay, những chiếc lược sừng làng Thụy Ứng không chỉ được ưa chuộng trong nước mà còn có mặt tại nhiều thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản, Pháp và Đức. Để sản phẩm tiếp tục có chỗ đứng, nghệ nhân Nguyễn Văn Sử cùng các hộ trong làng liên tục cải tiến kỹ thuật, đa dạng mẫu mã và đáp ứng nhu cầu khách hàng.‏

‏Bên cạnh lược sừng truyền thống, gia đình ông và nhiều hộ trong làng còn chế tác thêm trâm cài tóc, móc khóa, đồ trang trí, trang sức và dụng cụ massage. Các bộ phận như móng, lông đuôi cũng được tận dụng để phát triển thêm sản phẩm.‏

‏Không chỉ đổi mới mẫu mã, ông Sử phát triển với những tác phẩm thủ công mỹ nghệ mang giá trị văn hóa. ‏‏Đặc biệt, tác phẩm mô hình Khuê Văn Các từng mang về giải Nhất trong ‏‏Cuộc thi Thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội và‏‏ đã trở thành dấu mốc quan trọng, khẳng định tay nghề và tâm huyết của người nghệ nhân.‏

‏Đường Vân Di Sản - Hành trình người nghệ nhân gần 60 năm gìn giữ nghề làm lược sừng Thụy Ứng‏ - Ảnh 3.

‏Những sáng tạo này cho thấy chất liệu truyền thống có thể mang diện mạo & tinh thần mới qua tư duy sáng tạo & đôi bàn tay khéo léo của người nghệ nhân. Từ chiếc lược phục vụ sinh hoạt, sừng trâu, sừng bò còn có thể trở thành đồ trang sức, vật phẩm lưu niệm hay tác phẩm nghệ thuật mang dấu ấn văn hóa Việt.‏

‏Sự đổi mới cũng diễn ra trong quy trình sản xuất. Trước đây, người thợ phải dùng sức để ép những khúc sừng từ dạng ống tròn thành phẳng. Ngày nay, máy móc cải tiến giúp giảm sức lao động, nâng cao năng suất và chất lượng thành phẩm. Theo ông Sử, nếu trước kia trung bình một người thợ lành nghề chỉ làm được khoảng 10-20 chiếc lược thì nay, với sự hỗ trợ của máy móc, sản lượng có thể đạt hàng trăm chiếc mỗi ngày.‏

‏Đường Vân Di Sản - Hành trình người nghệ nhân gần 60 năm gìn giữ nghề làm lược sừng Thụy Ứng‏ - Ảnh 4.

‏Không chỉ trong sản xuất, hoạt động quản lý kinh doanh của ông cũng như các hộ kinh doanh trong làng cũng đang từng bước chuyển đổi. Trước đây, các hộ làm nghề chủ yếu ghi chép hoặc tính toán thủ công để quản lý thu chi. Hiện tại, loa thanh toán và mã QR đã trở thành một phần không thể thiếu của nhiều hộ kinh doanh trong làng nghề Thụy Ứng. Với ông Sử, ứng dụng MyShop Pro và loa thanh toán của BIDV là những công cụ hỗ trợ quản lý giao dịch, kiểm soát dòng tiền hiệu quả, giúp ông tiết kiệm thời gian, dễ dùng với người lớn tuổi và có thêm điều kiện tập trung vào công việc chế tác, gìn giữ giá trị truyền thống của sản phẩm.‏

‏Ông cho biết, tại Triển lãm A80 năm 2025, lượng khách tham quan và mua sắm đông khiến việc thanh toán bằng giấy bút phát sinh nhiều bất cập. Có lúc tính toán nhầm lẫn dẫn đến thất thoát, thậm chí người bán không chắc khách đã thanh toán hay chưa. Theo ông, nếu có mã QR và loa thông báo giao dịch, những tình huống này có thể được hạn chế.‏

‏Đường Vân Di Sản và hành trình tiếp sức cho những giá trị truyền thống‏

‏Dù đã có nhiều thay đổi trong sản xuất và kinh doanh, điều khiến nghệ nhân Nguyễn Văn Sử trăn trở vẫn là làm sao để sản phẩm làng nghề tiếp cận nhiều khách hàng hơn, đặc biệt là người trẻ. Ông mong muốn có thêm sự hỗ trợ trong hoạt động quảng bá trên các nền tảng trực tuyến, qua đó mở rộng thị trường và tạo động lực để thế hệ kế tiếp tiếp tục theo nghề.‏

‏Trong hành trình ấy, sự đồng hành của các tổ chức tài chính có thể góp phần tháo gỡ những khó khăn thiết thực cho hộ kinh doanh. Với BIDV, việc hỗ trợ các nghệ nhân và hộ kinh doanh tại làng nghề không chỉ dừng ở giải pháp thanh toán hay quản lý doanh thu, mà còn hướng đến mục tiêu gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.‏

‏Đại diện BIDV, bà Phí Thanh Nga (Phó Giám đốc BIDV Chi nhánh Hà Đông) chia sẻ: "Với BIDV đồng hành cùng hộ kinh doanh không chỉ đơn giản là cung cấp các giải pháp tài chính mà còn là trách nhiệm để gìn giữ và lan tỏa giá trị truyền thống của làng nghề".‏

‏Đường Vân Di Sản - Hành trình người nghệ nhân gần 60 năm gìn giữ nghề làm lược sừng Thụy Ứng‏ - Ảnh 5.

‏Trong thời gian tới, BIDV tiếp tục đồng hành cùng các hộ kinh doanh thông qua giải pháp về vốn, quản lý doanh thu và phương thức thanh toán hiện đại, góp phần đưa sản phẩm lược sừng đến với người tiêu dùng trên cả nước và thị trường quốc tế.‏

‏Câu chuyện của nghệ nhân Nguyễn Văn Sử được giới thiệu trong series video "Đường Vân Di Sản" của BIDV, ‏‏nơi những làng nghề truyền thống được nuôi dưỡng, lan tỏa, và là nơi gặp gỡ những con người đang ngày ngày gìn giữ tinh hoa nghề Việt và tiếp nối những giá trị văn hóa vượt thời gian‏‏. Qua đó, giá trị di sản không chỉ nằm ở tuổi đời hay kỹ thuật được lưu truyền qua nhiều thế hệ, mà còn ở nỗ lực để nghề truyền thống tiếp tục tạo ra sinh kế, lan toả và được trao lại cho thế hệ mai sau.‏

Ánh Dương