“Có lẽ anh nên nói luôn để em biết...”.
Buổi hẹn hò đầu tiên, mới gặp nhau được hơn 1 tiếng, người đối diện đã kể về tuổi thơ nhiều tổn thương, cuộc hôn nhân đổ vỡ của bố mẹ, những lần bị phản bội trong tình yêu, các vấn đề sức khỏe tinh thần, nỗi sợ bị bỏ rơi và cả việc họ từng phải điều trị tâm lý,... Bạn nghĩ thế nào?
Có người dù không thích nhưng cũng sẽ cho rằng đối phương chân thành và thẳng thắn.
Nhưng các chuyên gia tâm lý lại cho rằng, không phải mọi sự cởi mở đều là dấu hiệu của một mối quan hệ lành mạnh. Đằng sau những màn kể hết ruột gan ngay từ những buổi hẹn đầu tiên có thể là một xu hướng hẹn hò mới đang được nhắc đến rất nhiều: Floodlighting (tạm dịch là chiếu đèn pha).
Floodlighting là gì?
Floodlighting được tác giả, nhà nghiên cứu nổi tiếng Brené Brown nhắc đến trong cuốn Daring Greatly. Theo bà, đây là hành vi chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân, quá nhanh và quá sâu nhằm bảo vệ bản thân khỏi sự tổn thương thực sự.
Nói cách khác, đây là kiểu quá tải cảm xúc ngay từ giai đoạn mới tìm hiểu. Nếu một cuộc trò chuyện bình thường thường bắt đầu bằng những câu chuyện về sở thích, công việc, gia đình hay những trải nghiệm đời thường thì floodlighting lại nhảy cóc qua tất cả.
Chỉ sau vài cuộc trò chuyện, thậm chí ngay buổi hẹn đầu tiên, một người có thể kể hàng loạt câu chuyện rất riêng tư như tuổi thơ nhiều sang chấn, bệnh lý tâm thần, những cuộc tình độc hại, nỗi sợ bị bỏ rơi, các biến cố gia đình hay những tổn thương sâu kín nhất trong cuộc đời.
Quan trọng hơn, việc chia sẻ này không đơn thuần xuất phát từ nhu cầu được lắng nghe. Nó thường đi kèm một mục đích ngầm. Đó có thể là kiểm tra xem đối phương có chấp nhận mình không, đẩy nhanh tốc độ thân mật, tạo cảm giác hai người đã rất hiểu nhau hoặc khiến đối phương cảm thấy có trách nhiệm về mặt cảm xúc.
Jessica Alderson, đồng sáng lập ứng dụng hẹn hò So Syncd, mô tả floodlighting là việc sử dụng sự mong manh như một chiếc đèn pha cường độ cao. Người thực hiện liên tục tiết lộ những thông tin riêng tư để thử phản ứng của đối phương, xem họ có đủ khả năng chịu đựng hay không.
(Ảnh minh hoạ)
Điều đáng sợ không nằm ở câu chuyện, mà nằm ở tốc độ của sự thân mật
Điều khiến floodlighting trở nên khó nhận diện là bản thân những điều được chia sẻ hoàn toàn không có gì sai.
Kể về tuổi thơ, những tổn thương trong quá khứ, mối quan hệ với gia đình hay những giai đoạn khó khăn của cuộc đời vốn đều là một phần rất tự nhiên trong quá trình hai con người tìm hiểu nhau. Thậm chí, khả năng bộc lộ sự tổn thương còn được các chuyên gia tâm lý xem là yếu tố quan trọng giúp xây dựng một mối quan hệ bền vững.
Vấn đề nằm ở thời điểm và mục đích của việc chia sẻ.
Trong một mối quan hệ lành mạnh, sự thân mật được xây dựng giống như niềm tin. Nó cần thời gian để hình thành, thông qua nhiều lần gặp gỡ, nhiều trải nghiệm chung và vô số cuộc trò chuyện nhỏ. Mỗi lần cả hai cởi mở thêm một chút là một lần mức độ tin tưởng được nâng lên.
Floodlighting cố tình bỏ qua toàn bộ quá trình đó. Thay vì để sự kết nối phát triển tự nhiên, người thực hiện floodlighting đưa ra hàng loạt thông tin mang tính riêng tư và cảm xúc ngay từ những buổi gặp đầu tiên. Chỉ trong vài giờ đồng hồ, đối phương đã được nghe về các vấn đề tâm lý, nỗi sợ bị bỏ rơi hay những biến cố lớn nhất của cuộc đời họ.
Khối lượng thông tin cảm xúc quá lớn khiến nhiều người lầm tưởng rằng mình đang có một sự kết nối đặc biệt. Nhưng cảm giác ấy không đồng nghĩa với việc hai người thực sự hiểu nhau.
Các chuyên gia cho rằng đây chỉ là ảo giác của sự thân mật. Khi cùng tiếp xúc với những câu chuyện có cường độ cảm xúc cao, con người rất dễ cảm thấy khoảng cách được rút ngắn. Nó giống như hai người vừa xem xong một bộ phim khiến cả hai đều bật khóc. Khoảnh khắc ấy có thể tạo ra cảm giác đồng điệu rất mạnh, nhưng không có nghĩa họ đã xây dựng được sự tin tưởng đủ sâu để bước vào một mối quan hệ.
Nói cách khác, floodlighting khiến cảm xúc chạy nhanh hơn rất nhiều so với tốc độ mà niềm tin kịp hình thành.
Vì sao floodlighting bị đánh giá là toxic?
Floodlighting có thể được sử dụng như một chiến thuật thao túng cảm xúc. Việc liên tục kể những câu chuyện nặng nề dễ khiến đối phương rơi vào trạng thái thương cảm, từ đó cảm thấy khó từ chối, khó tạo khoảng cách hoặc có xu hướng ở lại vì nghĩ rằng người kia đang rất mong manh.
Trong suốt quá trình ấy, người thực hiện floodlighting cũng âm thầm quan sát phản ứng của đối phương. Họ có đủ kiên nhẫn không? Có dễ đồng cảm không? Có sẵn sàng gánh lấy cảm xúc của người khác không? Nếu câu trả lời là có, họ biết mình đã tìm được một người dễ bước vào vai trò "người cứu rỗi".
Đừng quên điểm khác biệt lớn nhất giữa một cuộc trò chuyện chân thành và floodlighting nằm ở tính cân bằng.
Một mối quan hệ lành mạnh luôn là quá trình cả hai cùng mở lòng theo nhịp độ phù hợp. Mỗi người đều có không gian để kể câu chuyện của mình, đồng thời cũng có quyền giữ lại những điều chưa sẵn sàng chia sẻ. Sự thân mật vì thế được xây dựng từng chút một và cả hai đều cảm thấy an toàn.
Floodlighting lại khiến toàn bộ cuộc trò chuyện xoay quanh thế giới cảm xúc của một người.
Người còn lại nhanh chóng bị đẩy vào vị trí người lắng nghe, người an ủi hoặc thậm chí là người phải chữa lành cho những tổn thương mà họ hoàn toàn không có trách nhiệm gánh vác. Khi điều đó xảy ra quá sớm, mối quan hệ dễ rơi vào trạng thái mất cân bằng. Đối phương chưa kịp tìm hiểu bạn là ai đã phải tiếp nhận quá nhiều cảm xúc; chưa kịp xây dựng sự tin tưởng đã cảm thấy mình mang trách nhiệm với những nỗi đau của người kia.
Đó cũng là lý do nhiều người sau buổi hẹn đầu tiên không hề thấy vui hay háo hức, mà chỉ có cảm giác kiệt sức một cách khó hiểu. Họ không bị tổn thương bởi nội dung câu chuyện, mà bởi áp lực cảm xúc đến quá nhanh, quá nhiều, trong khi mối quan hệ vẫn chưa đủ nền tảng để gánh vác tất cả những điều đó.
Một vài dấu hiệu phổ biến của floodlighting là việc liên tục chia sẻ những câu chuyện mang tính sang chấn hoặc biến cố lớn chỉ sau một, hai buổi gặp; ít quan tâm đến trải nghiệm của đối phương nhưng lại đặc biệt chú ý xem họ phản ứng thế nào với từng lời tâm sự; thường xuyên kiểm tra liệu người kia có chấp nhận mình hay không; nhanh chóng tạo cảm giác cả hai đã "rất hiểu nhau" dù thời gian quen biết còn rất ngắn; hoặc chỉ sau vài ngày đã xuất hiện những áp lực cảm xúc, cảm giác tội lỗi nếu đối phương muốn chậm lại.
(Ảnh minh hoạ)
Floodlighting tạo ra ảo giác về sự chân thật
Theo nhiều chuyên gia tâm lý, với một số người, đây thực chất là cơ chế tự vệ.
Những người có kiểu gắn bó lo âu (anxious attachment) thường mang nỗi sợ bị từ chối rất lớn. Họ muốn biết càng sớm càng tốt liệu đối phương có chấp nhận toàn bộ con người mình hay không. Vì vậy, họ lựa chọn cách lật bài ngửa ngay từ đầu. Nếu người kia vẫn ở lại sau khi nghe tất cả những góc tối trong cuộc sống của họ, họ sẽ cảm thấy mình được yêu thương và chấp nhận. Nếu đối phương rời đi, họ coi đó là cách tiết kiệm thời gian thay vì đầu tư cảm xúc vào một mối quan hệ vốn không có tương lai.
Một số người khác lại tin rằng càng chia sẻ nhiều chuyện riêng tư thì mối quan hệ càng nhanh trở nên thân thiết. Họ nhầm lẫn giữa việc kể nhiều và việc kết nối sâu. Trong suy nghĩ của họ, càng thành thật về những tổn thương của bản thân thì càng chứng minh được sự chân thành.
Cũng có trường hợp vô thức biến buổi hẹn đầu thành một phiên trị liệu miễn phí. Những áp lực tích tụ quá lâu khiến họ trút toàn bộ cảm xúc lên một người gần như xa lạ chỉ vì người đó sẵn sàng lắng nghe.
Vì vậy floodlighting có thể gây ra nhiều hệ quả cho cả người chia sẻ lẫn người lắng nghe.
Nguy cơ lớn nhất là nó tạo ra ảo giác về sự thân mật. Hai người có thể cảm thấy mình đã hiểu nhau rất sâu chỉ sau một hoặc hai buổi gặp, trong khi thực tế mối quan hệ vẫn còn rất mới.
Điều đó dễ dẫn đến cảm giác thất vọng sau này khi nhận ra: “Mình cứ tưởng người đó thực sự hiểu mình” hay “Mình tưởng giữa hai đứa đã có sự gắn kết đặc biệt”. Nhưng hóa ra tất cả chỉ là cảm giác được tạo ra bởi cường độ chia sẻ cảm xúc quá lớn.
Các mối quan hệ bền vững thường phát triển theo cách tự nhiên, từng bước một, chứ không thể được đốt cháy giai đoạn bằng những cuộc tâm sự quá sâu ngay từ đầu.
Một rủi ro khác là bạn có thể vô tình tiết lộ những thông tin nhạy cảm quá sớm hoặc đưa ra những quyết định quá vội vàng. Ví dụ, việc chia sẻ những bí mật cá nhân, thông tin tài chính hay những vấn đề riêng tư khi mới quen có thể khiến bạn gặp rủi ro về sau.
Hoặc cực đoan hơn, việc quá tin tưởng sau vài lần hẹn hò có thể dẫn đến những quyết định thiếu cân nhắc, chẳng hạn như nhanh chóng dọn về sống chung hay kết hôn khi hai người chưa thực sự hiểu nhau.
Sự thân mật thực sự cần thời gian để được xây dựng. Việc cố gắng đẩy nhanh quá trình ấy không chỉ tạo ra cảm giác kết nối giả tạo mà còn có thể khiến cả hai phải trả giá khi mối quan hệ bước qua giai đoạn hưng phấn ban đầu.
(Nguồn: Psychology Today, Vice, Forbes)
S.A