Những ngày Hà Nội bước vào cao điểm nắng nóng, câu chuyện tiền điện lại trở thành chủ đề quen thuộc trong nhiều gia đình. Có nhà vừa nhận hóa đơn đã giật mình: "Tháng trước hơn 900.000 đồng, tháng này vọt lên gần 1,7 triệu đồng". Điều đáng nói là khi ngồi tính lại, phần lớn tiền điện tăng thêm không đến từ vài chiếc đèn hay cái quạt, mà nằm ở một thiết bị gần như nhà nào cũng phải bật: Điều hòa.
Theo biểu giá điện sinh hoạt hiện hành được EVN cập nhật sau điều chỉnh từ ngày 10/5/2025, điện sinh hoạt vẫn tính theo bậc thang, càng dùng nhiều thì đơn giá phần vượt bậc càng cao. EVN cũng cho biết sau điều chỉnh giá điện, hộ dùng càng nhiều kWh mỗi tháng thì mức tăng tiền điện càng rõ hơn.
Gia đình chị Mai, sống tại một căn hộ 75m² ở Hà Nội, gồm 2 vợ chồng và 2 con nhỏ, là một ví dụ khá điển hình. Tháng 5, hóa đơn điện của gia đình chị là khoảng 1,58 triệu đồng, cao hơn gần 600.000 đồng so với tháng trước đó.
"Ban đầu tôi cứ nghĩ do giá điện tăng, nhưng khi ngồi cộng lại mới thấy điều hòa chiếm phần lớn. Nhà có 2 phòng ngủ, tối nào cũng bật. Cuối tuần ở nhà nhiều thì phòng khách cũng bật thêm. Tiền điện tăng là đúng, chỉ là trước đây mình không nhìn rõ nó tăng từ đâu", chị Mai nói.
Bảng ước tính điện năng trong tháng cao điểm của gia đình chị như sau:
| Thiết bị | Thời gian sử dụng trung bình | Điện năng ước tính/tháng | Tỷ trọng |
|---|---|---|---|
| 2 điều hòa phòng ngủ | 7–8 tiếng/đêm | 230–260 kWh | 50–55% |
| Tủ lạnh | 24/24 | 45–60 kWh | 10–12% |
| Máy giặt, máy sấy nhẹ | 4–5 lần/tuần | 25–35 kWh | 6–8% |
| Bình nóng lạnh | dùng ngắn buổi tối | 20–30 kWh | 5–6% |
| Nồi cơm, bếp điện, lò vi sóng | hằng ngày | 35–45 kWh | 8–10% |
| Quạt, đèn, sạc, tivi, thiết bị khác | rải rác | 60–80 kWh | 15–18% |
Nhìn vào bảng này có thể thấy: Điều hòa chiếm khoảng một nửa hóa đơn điện tháng cao điểm. Nhưng điều đó không có nghĩa là muốn tiết kiệm thì phải "chịu nóng". Cắt tiền điện kiểu cực đoan rất dễ biến thành mệt mỏi, nhất là nhà có trẻ nhỏ, người già hoặc người phải làm việc tại nhà.
Vấn đề là cắt đúng chỗ.
Sai lầm đầu tiên của gia đình chị Mai là bật điều hòa quá sớm và để nhiệt độ quá thấp. Trước đây, cứ khoảng 20h30, cả nhà đã bật điều hòa ở phòng ngủ, đặt 24–25 độ C. Nhưng thực tế, đến 22h30 cả nhà mới đi ngủ. Như vậy, mỗi tối có khoảng 2 tiếng điều hòa chạy trong lúc phòng chưa thực sự cần làm lạnh sâu.
Sau khi điều chỉnh, chị chuyển sang bật trước giờ ngủ khoảng 30–45 phút, đặt 27 độ C, dùng thêm quạt nhẹ để luân chuyển không khí. Riêng những hôm trời không quá oi, gia đình bật chế độ hẹn giờ tắt sau 3-4 tiếng, gần sáng dùng quạt.
"Mình không tắt hẳn điều hòa, chỉ bỏ thói quen bật vô thức. Trẻ vẫn ngủ ngon, người lớn cũng không bị tỉnh giấc vì quá lạnh", chị nói.
Cách thứ hai là đóng kín phòng nhưng không "bịt" sai cách. Nhiều nhà bật điều hòa nhưng cửa hé, rèm mỏng, ánh nắng hắt cả ngày vào phòng. Điều hòa phải làm việc lâu hơn để kéo nhiệt xuống. Sau khi thay rèm dày hơn ở phòng ngủ hướng Tây và dán thêm gioăng ở khe cửa, chị Mai nhận ra phòng mát nhanh hơn, máy ít phải chạy liên tục.
Cách thứ ba là vệ sinh lưới lọc. Đây là việc nhỏ nhưng nhiều gia đình bỏ qua. Lưới lọc bám bụi khiến hơi lạnh yếu đi, người dùng lại có xu hướng hạ nhiệt độ sâu hơn. Một vòng luẩn quẩn rất quen: Máy bẩn – phòng lâu mát – hạ xuống 22–23 độ – hóa đơn tăng.
Với nhóm thiết bị ngoài điều hòa, khoản có thể cắt không lớn bằng nhưng vẫn đáng chú ý. Gia đình chị Mai bỏ thói quen bật bình nóng lạnh quá lâu, gom đồ giặt thành mẻ đủ thay vì giặt lắt nhắt, hạn chế mở tủ lạnh liên tục, rút các thiết bị sạc khi không dùng. Tổng cộng những thay đổi này không tạo ra "phép màu", nhưng giúp giảm thêm vài chục kWh mỗi tháng.
Bảng điều chỉnh sau 1 tháng của gia đình chị:
| Thói quen cũ | Cách đổi mới | Mức giảm ước tính |
|---|---|---|
| Bật điều hòa từ 20h30 đến sáng | Bật trước ngủ 30–45 phút, hẹn giờ tắt | 45–60 kWh/tháng |
| Đặt 24–25 độ C | Đặt 27 độ C, kết hợp quạt | 25–40 kWh/tháng |
| Không vệ sinh lưới lọc thường xuyên | Vệ sinh 2–3 tuần/lần mùa nóng | 10–20 kWh/tháng |
| Giặt nhiều mẻ nhỏ | Gom đồ giặt hợp lý | 5–10 kWh/tháng |
| Bình nóng lạnh bật lâu | Bật sát giờ dùng, tắt ngay sau đó | 8–15 kWh/tháng |
Tính sơ bộ, gia đình chị có thể giảm khoảng 90–140 kWh trong tháng cao điểm. Với mức tiêu thụ đã lên bậc cao, số tiền tiết kiệm có thể rơi vào vài trăm nghìn đồng/tháng. Không đủ để "đổi đời", nhưng đủ để bớt cảm giác hóa đơn điện như một cú úp sọt giữa mùa hè.
Điều đáng nói nhất từ bảng tiền điện này không phải là "đừng dùng điều hòa", mà là dùng điều hòa có kế hoạch. Nhà có 4 người ở Hà Nội, mùa hè không thể sống kiểu cắt điện như thời chưa có thiết bị làm mát. Nhưng cũng không nên bật theo cảm xúc: Nóng là bật, lạnh quá lại đắp chăn, sáng ra nhìn hóa đơn rồi… lạnh thật.
Một công thức dễ nhớ cho các gia đình là: Phòng kín trước, nhiệt độ hợp lý sau, hẹn giờ cuối cùng. Đừng bắt đầu bằng việc tắt điều hòa, hãy bắt đầu bằng việc tắt sự lãng phí.
Vì trong mùa hè, tiết kiệm điện không phải là chịu khổ. Tiết kiệm điện là biết khoản nào đang ăn tiền nhiều nhất và xử lý nó trước.
Phương Trần