Ngành game đang trải qua những năm tháng nhiều bất an. Theo khảo sát State of the Game Industry 2026 của GDC, thực hiện với hơn 2.300 người trong ngành, 28% người tham gia cho biết họ đã bị sa thải trong hai năm trước đó.
Trong nhóm làm việc tại các studio AAA, hai phần ba cho biết công ty mình đã cắt giảm nhân sự. Cùng lúc, 52% người được hỏi đánh giá AI tạo sinh đang tác động tiêu cực đến ngành game. Những con số này chưa đủ để quy các đợt sa thải cho AI, nhưng phản ánh tâm lý chông chênh của người làm nghề trước những thay đổi đang diễn ra.
Phía game thủ cũng ngày càng quan tâm đến cách hình ảnh trong game được tạo ra. Black Ops 7 từng bị chỉ trích vì những thẻ nghi sử dụng hình ảnh AI, trong khi trang Steam của game xác nhận có dùng công cụ tạo sinh để hỗ trợ phát triển một số tài nguyên. Battlefield 6 cũng gặp tranh cãi quanh một sticker có hình khẩu súng hai nòng, dù nguồn gốc AI của hình ảnh này vẫn là nghi vấn từ cộng đồng. Những phản ứng ấy cho thấy việc đưa công nghệ vào sản xuất còn liên quan đến kỳ vọng của người chơi về chất lượng và sự chăm chút dành cho sản phẩm.
Dù bị game thủ chỉ trích, ảnh AI xuất hiện ngày càng nhiều trong game, ngay cả trên những bom tấn như Black Ops 7.
Giữa bối cảnh ấy, Drawquarium xuất hiện với một ý tưởng rất dễ thương: người chơi tự vẽ cá, thả vào bể rồi chăm sóc chúng. Nhưng chiếc trailer dài hơn ba phút của tựa game indie này lại dành phần đầu để kể về mối quan hệ giữa một người với việc vẽ. Từ những nét nguệch ngoạc thời nhỏ đến lúc công cụ tạo ảnh AI xuất hiện, đoạn phim gợi ra một câu hỏi gần gũi: điều gì khiến chúng ta vẫn muốn tự tay tạo ra một bức tranh?
Trailer game Drawquarium
Từ những nét vẽ trên Paint đến nỗi lo của người hoạ sĩ
Trailer mở đầu bằng giao diện Paint cũ kỹ và một con mèo màu cam được vẽ bằng những đường nét đơn giản. Hình ảnh ấy dễ gợi lại cảm giác lần đầu nghịch phần mềm vẽ, chọn một màu rồi kéo chuột xem thứ gì sẽ hiện ra. Nó có nét hồn nhiên giống niềm vui nhìn Mario bật nhảy làm đồng xu xuất hiện: một thao tác nhỏ trên tay có thể khiến điều thú vị xảy ra trên màn hình. Khi ấy, việc vẽ thường bắt đầu bằng sự tò mò, trước cả những băn khoăn mình có năng khiếu hay bức tranh có đủ đẹp hay không.
Theo thời gian, màn hình xuất hiện thêm email, lựa chọn học hành và những dấu vết của cuộc sống trưởng thành. Vẫn là chiếc máy tính ấy, nhưng ngày càng có nhiều thứ cần được giải quyết. Cách kể qua những cửa sổ phần mềm khiến sự thay đổi trở nên tự nhiên: một sở thích có thể dần lùi lại khi con người phải dành thời gian cho công việc và những mối lo khác. Những bản vẽ vẫn còn đó, chỉ là đã lâu chưa được mở lên.
Sự xuất hiện của AI khiến câu chuyện có thêm một sức nặng. Những hình ảnh trau chuốt được tạo ra qua vài thao tác gõ phím đặt người xem trước sự thay đổi trong cách làm hình ảnh. Với người học vẽ, đó có thể là cảm giác bối rối khi nhìn lại những năm tháng rèn luyện. Với người sống bằng nghề, nỗi lo còn đi vào từng lần báo giá, từng cơ hội nhận việc và câu hỏi liệu kỹ năng của mình sẽ được nhìn nhận ra sao.
Đó cũng là lý do câu chuyện trong trailer có thể chạm tới người hoạ sĩ. Một người vẫn có thể yêu công việc của mình, muốn dành hàng giờ chỉnh ánh sáng, tìm màu hay hoàn thiện biểu cảm nhân vật, đồng thời lo lắng liệu công sức ấy có giúp mình tiếp tục kiếm sống hay không. Tình yêu với nghề vẫn còn đó, nhưng những lời động viên "hãy cứ đam mê" khó đủ để họ yên tâm ngồi xuống vẽ khi công việc ngày càng bấp bênh.
Tìm lại niềm vui từ một con cá nguệch ngoạc
Từ những băn khoăn ấy, Drawquarium đưa người xem trở lại với một niềm vui đơn giản: tự vẽ một sinh vật rồi nhìn nó bơi trong bể cá. Hình vẽ vốn nằm yên trên màn hình bắt đầu chuyển động, trở thành thứ người chơi có thể chăm sóc và ngồi ngắm thêm một lúc. Game cũng hỗ trợ nhập ảnh PNG, cho phép đưa những bức vẽ có sẵn vào thế giới dưới nước. Nhờ vậy, cảm xúc mà trailer gợi lên được nối tiếp bằng chính trải nghiệm chơi, khi người vẽ có thêm một cách để gắn bó với tác phẩm của mình.
Ý tưởng ấy bắt nguồn từ một mong muốn gần gũi của Kaleb, nhà phát triển vốn là hoạ sĩ 3D trong ngành điện ảnh: làm cho những bức vẽ của các con được sống dậy. Có thể hình dung niềm vui của một đứa trẻ khi con cá mình vừa vẽ bỗng ngoe nguẩy bơi trên màn hình. Với người lớn, khoảnh khắc ấy cũng có thể gợi lại cảm giác thích thú từng có với việc vẽ, khi nhìn thành quả của mình bằng sự trìu mến, chưa vội cân nhắc nó đẹp đến đâu hay còn cần sửa những gì.
Chi tiết những chữ "AI" mở ra thành "Art is back", rồi đến "Art is human" cũng nối vào mạch cảm xúc đó. Sau những hình ảnh gợi nỗi bất an, cách chuyển chữ mang đến cảm giác như một người vừa tìm lại được lý do để mở bản vẽ còn dang dở. Một bức tranh có thể chứa màu sắc gắn với ký ức, một biểu cảm được sửa nhiều lần, hay nét vụng về mà người vẽ muốn giữ lại vì thấy đáng yêu. Qua những chi tiết ấy, trailer hướng sự chú ý về con người phía sau tác phẩm và niềm vui khiến họ muốn tiếp tục sáng tạo.
Là một game thủ cởi mở với AI, tôi vẫn đặc biệt trân trọng dấu ấn của người nghệ sĩ trong hình ảnh game. The Midnight Walk là một ví dụ gần đây mà tôi rất thích: đội ngũ MoonHood tạo hình bằng đất sét rồi quét 3D để đưa vào trò chơi, giữ lại những bề mặt và dấu vết thủ công trong thế giới ấy. Biết có người đã cầm lên, nắn chỉnh từng mô hình khiến các sinh vật trở nên gần gũi hơn. Drawquarium gợi một tình cảm tương tự qua trải nghiệm tự tay vẽ ra thứ gì đó và muốn giữ nó ở bên mình.
The Midnight Walk
Một chiếc trailer khó giải quyết bài toán việc làm hay những tranh cãi về AI trong ngành game. Người hoạ sĩ vẫn cần thu nhập, cơ hội và điều kiện để tiếp tục làm nghề. Nhưng Drawquarium mang đến một sự đồng cảm gần gũi, gợi lại lý do việc sáng tạo từng khiến họ vui. Với những người đã lâu chỉ mở phần mềm để hoàn thành công việc, đôi khi được vẽ một thứ cho riêng mình, chỉ để thoả trí tưởng tượng, cũng là một khoảng nghỉ cần thiết.
Có lẽ điều đọng lại sau trailer là cảm giác nhớ về những ngày đầu cầm bút trong giờ mỹ thuật, hay lần đầu mở MS Paint để vẽ một ngôi nhà trên máy tính. Mái nhà có thể lệch, cửa sổ bên to bên nhỏ, tô màu còn lem ra ngoài, nhưng vẽ xong vẫn thấy thích và muốn gọi ai đó đến xem. Khi ấy, niềm vui đơn giản là nhìn thấy thứ mình vừa nghĩ ra hiện lên thành hình. Drawquarium gợi lại cảm giác ấy khi để những nét vẽ vụng về bắt đầu bơi trong bể cá. Người chơi có thể ngồi ngắm thêm một lúc, rồi vẽ tiếp một con nữa, cứ thế thoả niềm thích thú sáng tạo mà chẳng cần khách hàng duyệt hay deadline thúc giục.
Dẫu vậy, nghĩ xa hơn một chút lại thấy một khả năng hơi trớ trêu, biết đâu một ngày nào đó, những hình ảnh được chia sẻ từ các dự án như Drawquarium cũng trở thành dữ liệu huấn luyện AI. Nếu chuyện ấy xảy ra, những con cá nguệch ngoạc sẽ có thêm một công việc ngoài dự tính: dạy máy móc cách bắt chước chính niềm vui cầm bút mà con người đang cố tìm lại.
Drawquarium dự kiến ra mắt ngày 13/11/2026 trên PC qua Steam. Hiện người chơi có thể tải bản demo miễn phí để trải nghiệm trước.
Tuấn Nguyễn