Từ đầu năm 2026 đến nay, cụm từ “sa thải”, “cắt giảm nhân sự” lại một lần nữa quay trở lại, khiến dân văn phòng lo ngay ngáy. Hàng loạt công ty công nghệ, tài chính và truyền thông liên tục cắt giảm nhân sự.
Chỉ trong vòng 3 tháng đầu năm, số người mất việc đã lên tới 52.000 người trên toàn thế giới, sau khi những “ông lớn” như Amazon, Microsoft, Meta, Oracle,... liên tục ra thông báo “tái cấu trúc bộ máy” trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng len sâu vào hoạt động vận hành.
Những vị trí từng được xem là ổn định như lập trình viên, nhân viên phân tích dữ liệu hay chăm sóc khách hàng đang chịu áp lực lớn khi AI có thể đảm nhận phần lớn công việc lặp lại. Không ít báo cáo cho thấy, nhiều ngành nghề văn phòng đang đối mặt với mức độ “phơi nhiễm” cao trước AI, thậm chí có thể bị thay thế tới 70-75% khối lượng công việc.
Ảnh minh họa
Tuy nhiên, không phải tất cả đều nằm trong vùng nguy hiểm. Một báo cáo mới công bố vào tháng 3/2026 của Anthropic chỉ ra rằng vẫn có khoảng 30% lực lượng lao động thuộc nhóm “Zero Exposure”- tức là gần như không bị ảnh hưởng bởi AI. Điểm chung của những công việc này là đòi hỏi kỹ năng thực hành, tương tác trực tiếp với con người và khả năng xử lý tình huống linh hoạt trong môi trường thực tế - điều mà không loại máy móc hay công nghệ tân tiến nào có thể thay thế, ít nhất là trong năm nay.
1. Đầu bếp
Nghề đầu bếp không chỉ đơn thuần là nấu ăn mà còn là sự kết hợp giữa kỹ năng, cảm nhận và sáng tạo. Một món ăn ngon không chỉ đến từ công thức mà còn phụ thuộc vào cách nêm nếm, điều chỉnh theo khẩu vị thực khách và xử lý nguyên liệu trong từng tình huống cụ thể.
AI có thể hỗ trợ đề xuất công thức, nhưng việc đứng bếp, cảm nhận độ chín, mùi hương hay trình bày món ăn vẫn là thứ chỉ con người mới có thể thực hiện và hoàn thành. Chính yếu tố trải nghiệm trực tiếp và cảm xúc khiến nghề này khó bị thay thế.
2. Thợ sửa xe
Công việc của thợ sửa xe đòi hỏi sự linh hoạt, kinh nghiệm và khả năng xử lý các tình huống không có sẵn “kịch bản”. Mỗi chiếc xe hỏng có thể gặp vấn đề khác nhau, từ những lỗi nhỏ đến những hư hỏng phức tạp mà không phải lúc nào cũng có thể chẩn đoán bằng dữ liệu.
AI và robot hiện tại vẫn gặp khó khăn trong việc thao tác vật lý chính xác và thích nghi với môi trường sửa chữa đa dạng. Chính vì vậy, nghề này vẫn giữ được lợi thế lớn.
3. Nhân viên cứu hộ
Trong những tình huống khẩn cấp, chẳng hạn như cứu người đuối nước, yếu tố quan trọng nhất là phản xạ nhanh, khả năng đánh giá tình huống và đưa ra quyết định ngay lập tức. Đây là dạng công việc mà sai sót có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, do đó vai trò của con người gần như không thể thay thế.
Ảnh minh họa
AI có thể hỗ trợ giám sát, nhưng việc trực tiếp cứu hộ vẫn cần đến con người với cả kỹ năng lẫn trách nhiệm.
4. Nhân viên pha chế
Pha chế không chỉ là trộn nguyên liệu theo công thức. Đó còn là quá trình giao tiếp với khách hàng, hiểu nhu cầu và tạo ra trải nghiệm cá nhân hóa. Một bartender giỏi có thể “đọc vị” khách, điều chỉnh đồ uống theo tâm trạng và thậm chí tạo nên không khí cho cả không gian. Những yếu tố mang tính cảm xúc và giao tiếp này là điểm yếu của AI, khiến nghề pha chế vẫn giữ được sự ổn định.
5. Nhân viên rửa bát, dọn nhà
Nghe có vẻ bất ngờ, nhưng rửa bát hay dọn nhà lại là những công việc khó tự động hóa triệt để, dù hiện tại đã có máy rửa bát hay nhiều loại robot hút bụi. Lý do nằm ở sự đa dạng của vật dụng, mức độ bẩn khác nhau và yêu cầu xử lý linh hoạt trong môi trường bếp thực tế.
Máy móc có thể hỗ trợ một phần, nhưng để thay thế hoàn toàn con người trong môi trường nhà hàng bận rộn là điều không dễ.
Ảnh minh họa
Với 5 ngành nghề được liệt kê là có khả năng “kháng AI” phía trên, báo cáo của Anthropic cho thấy một xu hướng khá thú vị: Những công việc từng bị xem là “lao động tay chân” lại đang trở thành vùng an toàn trước làn sóng AI. Trong khi đó, nhiều công việc trí óc, đặc biệt là những công việc mang tính lặp lại và dựa trên dữ liệu, lại chịu tác động mạnh hơn.
Điểm mấu chốt không nằm ở việc nghề nào “cao cấp” hơn, mà nằm ở bản chất công việc. Những công việc gắn với môi trường thực, yêu cầu thao tác vật lý, sự linh hoạt và tương tác con người vẫn tạo ra một “hàng rào tự nhiên” mà AI chưa thể vượt qua. Trong khi đó, các công việc có thể số hóa, chuẩn hóa và lặp lại lại dễ bị AI thay thế hơn.
Trong bối cảnh làn sóng sa thải vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại trong năm 2026, hiểu rõ đâu là những kỹ năng “kháng AI” có thể là chìa khóa để mỗi người chủ động thích nghi. Thay vì chỉ lo sợ bị thay thế, việc tập trung phát triển những năng lực mà AI còn yếu như kỹ năng thực hành, giao tiếp và xử lý tình huống thực tế, có thể là hướng đi bền vững hơn trong dài hạn.
(Nguồn: The Times of India)
Ngọc Linh