Homo sapiens là loài động vật có vú thành công nhất trong lịch sử Trái Đất và điều này không cần bàn cãi. Loài người sinh sôi ở gần như mọi châu lục, trong nhiều điều kiện khắc nghiệt và đông hơn đối thủ xếp thứ hai là loài chuột ít nhất 1 tỷ cá thể. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy sự bùng nổ ấn tượng của nhân loại có thể đã bị báo cáo thiếu hụt một cách đáng kể.
Hầu hết các ước tính đặt dân số loài người trên Trái Đất vào khoảng 8,2 tỷ người, nhưng Josias Láng-Ritter, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Aalto ở Phần Lan và là tác giả chính của nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Communications, khẳng định rằng những ước tính này có thể đã đánh giá thấp các khu vực nông thôn với biên độ đáng kể.
Láng-Ritter cho biết trong một tuyên bố báo chí rằng họ rất ngạc nhiên khi thấy dân số thực tế sống ở khu vực nông thôn cao hơn nhiều so với dữ liệu dân số toàn cầu chỉ ra. Tùy thuộc vào bộ dữ liệu, dân số nông thôn đã bị đánh giá thấp từ 53% đến 84% trong giai đoạn nghiên cứu.
Ông cho rằng kết quả này rất đáng chú ý vì những bộ dữ liệu này đã được sử dụng trong hàng ngàn nghiên cứu và hỗ trợ rộng rãi cho việc ra quyết định, nhưng độ chính xác của chúng lại chưa từng được đánh giá một cách hệ thống.
Làm thế nào để kiểm tra độ chính xác của các bộ dữ liệu toàn cầu được sử dụng để tính tổng dân số? Với nền tảng trong lĩnh vực quản lý tài nguyên nước, Láng-Ritter đã xem xét một loại dữ liệu dân số khác được thu thập từ các dự án đập ở nông thôn, cụ thể là 300 dự án như vậy tại 35 quốc gia. Dữ liệu này tập trung vào các năm từ 1975 đến 2010 và những con số dân số này cung cấp một bộ dữ liệu quan trọng để đối chiếu với các tổng số dân số khác được tính toán bởi các tổ chức như WorldPop, GWP, GRUMP, LandScan và GHS-POP (cũng được phân tích trong nghiên cứu này).
Láng-Ritter giải thích rằng khi các con đập được xây dựng, những khu vực rộng lớn bị ngập lụt và người dân cần phải di dời. Dân số di dời thường được đếm chính xác vì các công ty xây dựng đập phải trả tiền bồi thường cho những người bị ảnh hưởng. Không giống như các bộ dữ liệu dân số toàn cầu, các báo cáo tác động tại địa phương như vậy cung cấp các số liệu dân số toàn diện, thực tế tại hiện trường, không bị sai lệch bởi ranh giới hành chính. Sau đó, họ kết hợp những dữ liệu này với thông tin không gian từ hình ảnh vệ tinh.
Một phần của sự khác biệt này có khả năng bắt nguồn từ việc nhiều quốc gia không có đủ nguồn lực để thu thập dữ liệu chính xác, và khó khăn trong việc đi lại đến các vùng nông thôn xa xôi càng làm trầm trọng thêm sự sai lệch trong thống kê điều tra dân số.
Việc đánh giá thiếu hụt rộng rãi dân số nông thôn trên khắp thế giới có thể gây ra tác động sâu sắc đến các cộng đồng đó, vì điều tra dân số là trung tâm của việc xác định cách phân chia nguồn lực.
Tuy nhiên, không phải ai cũng bị thuyết phục bởi nghiên cứu này. Stuart Gietel-Basten từ Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông (Trung Quốc) nói với tạp chí New Scientist rằng mặc dù việc tăng cường đầu tư vào thu thập dữ liệu dân số nông thôn là có lợi, nhưng ý tưởng cho rằng Trái Đất có thể chứa nhiều hơn vài tỷ người so với chúng ta nghĩ là cực kỳ khó xảy ra. Ông nhận định rằng nếu chúng ta thực sự đếm thiếu một lượng lớn như vậy, đó sẽ là một tin tức chấn động và đi ngược lại với tất cả dữ liệu của hàng ngàn nghiên cứu khác trong nhiều năm qua.
Khi cố gắng đếm một dân số khổng lồ như vậy, vài trăm hoặc có thể là vài ngàn người có thể bị bỏ sót. Nhưng con số vài trăm triệu hay thậm chí vài tỷ sẽ làm đảo lộn sự hiểu biết của chúng ta về sự chiếm lĩnh của con người trên hành tinh này. Các nhà khoa học sẽ cần thêm nhiều bằng chứng hơn trước khi suy nghĩ lại về các nghiên cứu dữ liệu đã kéo dài hàng thập kỷ.
Nguồn: Nature Communications
Chi Chi