logo
ISSN 2734-9020

Harvard nghiên cứu gần 380.000 người tiết lộ: Thói quen ngủ trưa có thể giúp não bộ chậm lão hóa tới 6,5 năm

Thứ bảy, 21/11/2026 - 22:28

Một nghiên cứu quy mô lớn với dữ liệu di truyền của gần 380.000 người do các nhà khoa học Anh và Mỹ thực hiện phát hiện những người có khuynh hướng ngủ trưa thường xuyên sở hữu thể tích não lớn hơn.

Mức chênh lệch này được ước tính tương đương 2,6-6,5 năm lão hóa não bộ, mở ra góc nhìn mới về lợi ích của giấc ngủ ngắn ban ngày.

Người có thói quen ngủ trưa sở hữu thể tích não lớn hơn

Nhiều người thường xem ngủ trưa là thói quen đơn giản để lấy lại năng lượng sau buổi sáng làm việc. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Sleep Health cho thấy thói quen này có thể liên quan đến một lợi ích đáng chú ý hơn: duy trì thể tích não bộ khi tuổi tác tăng lên.

Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học thuộc Đại học College London (UCL, Anh) và Trường Y Harvard, Bệnh viện Đa khoa Massachusetts (Mỹ), sử dụng dữ liệu di truyền của gần 380.000 người để phân tích mối liên hệ giữa khuynh hướng ngủ trưa và sức khỏe não bộ.

Thay vì chỉ quan sát thói quen sinh hoạt, nhóm nghiên cứu áp dụng phương pháp ngẫu nhiên Mendel (Mendelian Randomization), sử dụng các biến thể di truyền liên quan đến khuynh hướng ngủ trưa để đánh giá mối liên hệ với những đặc điểm sức khỏe.

Cụ thể, các nhà khoa học lựa chọn 92 biến thể di truyền độc lập có liên quan đến thói quen ngủ trưa. Sau đó, họ đối chiếu dữ liệu này với kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) não bộ của 35.080 người.

Kết quả cho thấy những người có khuynh hướng di truyền ngủ trưa thường xuyên có thể tích não tổng thể lớn hơn trung bình 15,8 cm³ so với nhóm đối chứng.

Harvard nghiên cứu gần 380.000 người tiết lộ: Thói quen ngủ trưa có thể giúp não bộ chậm lão hóa tới 6,5 năm- Ảnh 1.

Đáng chú ý, kết quả vẫn duy trì tương đối ổn định sau khi nhóm nghiên cứu loại bỏ các biến thể gene liên quan đến tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ. Mức chênh lệch thể tích não lần lượt còn 14,76 cm³ và 15,66 cm³.

Theo nhóm nghiên cứu, mức chênh lệch 15,8 cm³ tương đương khoảng 1,3% thể tích não. Khi đối chiếu với tốc độ suy giảm thể tích não theo tuổi tác, các nhà khoa học ước tính sự khác biệt này tương ứng với khoảng 2,6-6,5 năm lão hóa não bộ.

Tuy nhiên, con số trên là phép quy đổi từ sự khác biệt về cấu trúc não, không có nghĩa ngủ trưa thực sự khiến não bộ trẻ hơn 6,5 tuổi hoặc có thể ngăn chặn quá trình lão hóa.

Một phát hiện khác cũng đáng chú ý là khuynh hướng ngủ trưa không cho thấy mối liên hệ trực tiếp với thể tích hồi hải mã - vùng não đóng vai trò quan trọng trong hình thành và lưu trữ ký ức. Nghiên cứu cũng chưa ghi nhận tác động rõ ràng đến một số chỉ số nhận thức như tốc độ phản ứng và trí nhớ thị giác.

Điều này cho thấy lợi ích tiềm năng được ghi nhận chủ yếu liên quan đến thể tích não tổng thể, chưa đủ cơ sở để khẳng định người ngủ trưa có trí nhớ tốt hơn hoặc nguy cơ mắc bệnh thoái hóa thần kinh thấp hơn.

Vì sao ngủ trưa có thể mang lại lợi ích cho não bộ?

Não bộ chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể nhưng tiêu thụ hơn 20% lượng oxy và glucose toàn cơ thể. Đây là cơ quan hoạt động liên tục, cần được nghỉ ngơi và phục hồi để duy trì các chức năng nhận thức.

Theo các nghiên cứu khoa học thần kinh, giấc ngủ có vai trò quan trọng trong việc củng cố trí nhớ, điều hòa cảm xúc và hỗ trợ loại bỏ các sản phẩm chuyển hóa tích tụ trong não.

Harvard nghiên cứu gần 380.000 người tiết lộ: Thói quen ngủ trưa có thể giúp não bộ chậm lão hóa tới 6,5 năm- Ảnh 2.

Một trong những cơ chế được quan tâm là hệ thống glymphatic - mạng lưới dẫn lưu dịch não có chức năng hỗ trợ vận chuyển và đào thải chất thải chuyển hóa. Hoạt động của hệ thống này thay đổi theo trạng thái ngủ - thức và được ghi nhận tăng cường trong một số giai đoạn ngủ.

Quá trình này có liên quan đến việc loại bỏ các protein chuyển hóa, trong đó có beta-amyloid - một loại protein liên quan đến bệnh Alzheimer. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng cho thấy chỉ cần ngủ trưa là có thể ngăn ngừa căn bệnh này.

Bên cạnh đó, thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tập trung, ghi nhớ và điều hòa cảm xúc. Một giấc ngủ ngắn vào ban ngày có thể giúp giảm cảm giác buồn ngủ, phục hồi sự tỉnh táo và cải thiện hiệu suất hoạt động trong những giờ tiếp theo.

Các nhà khoa học cho rằng đây có thể là một trong những lý do khiến thói quen ngủ trưa được quan tâm khi nghiên cứu mối liên hệ giữa giấc ngủ và sức khỏe não bộ. Dù vậy, những cơ chế này vẫn cần được nghiên cứu thêm để xác định chính xác tác động riêng của giấc ngủ trưa đối với quá trình lão hóa não.

Ngủ trưa bao lâu là tốt nhất?

Không phải cứ ngủ trưa càng lâu thì não bộ càng được hưởng lợi. Theo các khuyến nghị về vệ sinh giấc ngủ, một giấc ngủ ngắn khoảng 10-20 phút thường phù hợp với phần lớn người trưởng thành.

Khoảng thời gian này có thể giúp cơ thể giảm mệt mỏi, cải thiện sự tỉnh táo và khả năng tập trung mà ít gây ra cảm giác uể oải sau khi thức dậy.

Ngược lại, ngủ trưa kéo dài có thể khiến cơ thể bước vào giai đoạn ngủ sâu. Nếu bị đánh thức đột ngột, người ngủ có thể gặp tình trạng quán tính giấc ngủ, biểu hiện bằng cảm giác choáng váng, đầu óc chậm chạp và khó tỉnh táo ngay lập tức.

Thời điểm phù hợp để ngủ trưa thường là đầu giờ chiều, khoảng 13-14 giờ, khi nhịp sinh học tự nhiên khiến mức độ tỉnh táo của cơ thể giảm xuống. Không nên ngủ quá muộn vào buổi chiều vì có thể ảnh hưởng đến khả năng đi vào giấc ngủ ban đêm.

Đặc biệt, nếu thường xuyên buồn ngủ dữ dội vào ban ngày, phải ngủ trưa kéo dài 1-2 giờ nhưng khi thức dậy vẫn mệt mỏi, người dân không nên chủ quan. Đây có thể là dấu hiệu của những vấn đề sức khỏe như hội chứng ngưng thở khi ngủ, thiếu máu, rối loạn đường huyết hoặc suy giảm chức năng tuyến giáp.

Harvard nghiên cứu gần 380.000 người tiết lộ: Thói quen ngủ trưa có thể giúp não bộ chậm lão hóa tới 6,5 năm- Ảnh 3.

Trong trường hợp này, việc thăm khám để tìm nguyên nhân là cần thiết, thay vì chỉ tăng thời gian ngủ trưa.

Nghiên cứu của các nhà khoa học Anh và Mỹ mang đến thêm bằng chứng về mối liên hệ giữa giấc ngủ ban ngày và cấu trúc não bộ. Dù chưa thể khẳng định ngủ trưa là phương pháp chống lão hóa não, kết quả một lần nữa nhấn mạnh vai trò của việc nghỉ ngơi hợp lý đối với sức khỏe. Một giấc ngủ ngắn đúng thời điểm có thể là thói quen đơn giản giúp cơ thể phục hồi năng lượng và duy trì sự tỉnh táo mỗi ngày.

(Ảnh minh họa: Internet)

(Nguồn: QQ)

Diệp Lục