Khi 2k8 chọn ngành: “Ngành hot” có còn an toàn khi AI thay đổi mọi thứ?

Tổng hợp WEF (Future of Jobs Report 2025), UNESCO, Navigos, CareerViet · Tháng 6/2026

Thị trường việc làm 2030: Cơ hội song hành cùng thách thức

Theo Báo cáo Tương lai việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), thị trường lao động toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ. Đến năm 2030, thế giới dự kiến tạo thêm 170 triệu việc làm mới nhưng đồng thời xóa sổ 92 triệu công việc cũ. Đáng chú ý, 39% kỹ năng nghề nghiệp sẽ thay đổi chỉ trong vòng 5 năm tới.

Câu hỏi mang tính quyết định với mỗi người là: Bạn sẽ nằm ở nhóm việc làm mới hay nhóm bị thay thế?. Theo WEF, các vị trí mang tính chất lặp lại như nhập liệu, thư ký, hay kế toán cơ bản đang phải chịu áp lực tự động hóa cao nhất. Trái lại, nhóm ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ bao gồm chuyên gia AI và học máy, chuyên gia dữ liệu, và năng lượng tái tạo. Những lĩnh vực này đều đòi hỏi cao về tư duy, khả năng phán đoán và kỹ năng phối hợp - những yếu tố AI rất khó có thể thay thế.

"Biết dùng AI" trở thành kỹ năng nền tảng

Tại sự kiện Future Fest 2026 do Trường Đại học Văn Lang tổ chức - quy tụ 125 chuyên gia và cựu du học sinh từ Harvard, Cornell, NTU... - nhiều góc nhìn chuyên sâu đã được đưa ra. GS. Huỳnh Trung Lương (Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Văn Lang) chia sẻ rằng trong các nhà máy hiện đại, robot không còn chạy theo đường ray cố định mà đã tự chọn lối đi tối ưu. Tuy nhiên, một robot có khả năng tư duy như con người vẫn chỉ là mục tiêu lý tưởng để hướng tới; AI rốt cuộc chỉ là công cụ, nền tảng cốt lõi vẫn là khả năng tư duy và tối ưu hóa của con người.

Hiện nay, "biết dùng AI" đã trở thành lợi thế tuyển dụng ở mọi lĩnh vực. Navigos và CareerViet chỉ ra rằng nhân sự marketing đang dùng AI tạo nội dung, tài chính dùng AI phân tích rủi ro. Ngay trong ngành công nghệ, TS. Đặng Khánh Hưng (cựu Trưởng bộ phận Nghiên cứu FPT, hiện công tác tại ĐH Văn Lang) chia sẻ: "Khi AI viết phần lớn dòng code, giá trị nằm ở kiến trúc, thiết kế và tư duy hệ thống, chứ không phải ở từng dòng code."

Việt Nam hiện đang "khát" nhân sự ứng dụng AI. Báo cáo UNESCO 2025 cho thấy cả nước chỉ có khoảng 5.000 - 7.000 kỹ sư AI, đáp ứng 1/10 nhu cầu. Mức lương khởi điểm cho tân cử nhân AI dao động từ 11–20 triệu đồng/tháng. Đáng chú ý, nhu cầu tuyển dụng kỹ sư AI 2025 tăng gấp đôi so với 2024, với hơn 50% doanh nghiệp ưu tiên người biết dùng AI. WEF cũng nhấn mạnh hồ sơ năng lực giá trị nhất hiện nay là nhóm kỹ năng "kháng AI" (tư duy phân tích, sáng tạo, linh hoạt, tự học).

Chiến lược 04 bước xếp nguyện vọng trước ngày 14/07

Quyết định chọn ngành ở tuổi 18 không "đóng khung" cả đời bạn. Khi 39% kỹ năng thay đổi mỗi 5 năm, gần như ai cũng phải học lại và xoay trục, kể cả những người đã chọn "đúng" từ đầu. Tấm bằng đại học là cánh cửa mở ra chuỗi cơ hội, còn đi xa tới đâu là do chính bản thân mỗi người.

Liệt kê ngành theo năng lực, không theo độ "hot". Soi xem chương trình có rèn tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và kỹ năng số không.

Kiểm tra "hàm lượng AI" của chương trình. Có dạy ứng dụng AI, đạo đức AI, dự án liên ngành, thực hành trên dữ liệu/hạ tầng thật không.

Sắp xếp 15 nguyện vọng theo ưu tiên thật. Hệ thống chỉ cho đỗ 1 nguyện vọng cao nhất đủ điều kiện.

Chừa "đường lùi" linh hoạt. Thêm vài chương trình nền tảng rộng, dễ chuyển hướng.

Nhiều trường đang đi theo hướng "AI trong mọi ngành" thay vì coi AI là ngành tách biệt. Trường Đại học Văn Lang đưa năng lực AI vào cả hơn 60 ngành học với bốn trọng tâm - kỹ năng dùng AI, đạo đức AI, đào tạo liên ngành và sáng tạo cùng AI - mạnh nhất ở ba khối Luật – Kinh doanh – Quản lý, Công nghệ – Kỹ thuật và Truyền thông. Thực hành trên Viện COSARI, cùng lộ trình quốc tế như Cử nhân AI 2+2 với Đại học Công nghệ Sydney (UTS) và Thạc sĩ Khoa học Dữ liệu & AI với Viện Công nghệ Châu Á (AIT). Khi xếp nguyện vọng, hãy ưu tiên năng lực trước, rồi mới đến tên ngành.

Quang Vũ